Czym jest przewlekły nieżyt nosa?
Nieżyt nosa to stan zapalny błony śluzowej nosa, który objawia się zaburzeniem jej prawidłowego funkcjonowania. Gdy mówimy o postaci przewlekłej, kluczowe znaczenie ma czas trwania dolegliwości. Przyjmuje się, że przewlekły nieżyt nosa utrzymuje się nieprzerwanie lub z okresowymi zaostrzeniami przez co najmniej 12 tygodni. Oznacza to, że objawy nie są jedynie epizodem związanym z infekcją, ale stanowią długotrwały problem zdrowotny.
Przewlekły nie zawsze oznacza występowanie stałych, jednakowo nasilonych dolegliwości. U wielu osób występują okresy względnej poprawy, czyli remisji, po których objawy ponownie się nasilają. W przeciwieństwie do „zwykłego” ostrego nieżytu, który towarzyszy przeziębieniu i mija po kilku dniach, forma przewlekła ma bardziej złożone podłoże i wymaga innego podejścia. Zmiany w błonie śluzowej są trwalsze, a mechanizmy zapalne utrzymują się nawet wtedy, gdy nie ma wyraźnego czynnika drażniącego.
Jakie są przyczyny przewlekłego nieżytu nosa?
Przyczyny przewlekłego stanu zapalnego nosa są zróżnicowane i często nakładają się na siebie. Najczęściej wymienia się:
- alergie wziewne i całoroczne,
- długotrwałe narażenie na czynniki drażniące, takie jak dym tytoniowy czy zanieczyszczenia,
- nawracające infekcje wirusowe i bakteryjne,
- nieprawidłowości anatomiczne jam nosa,
- nadużywanie leków obkurczających śluzówkę.
Nie każdy przypadek ma podłoże alergiczne. Alergia jest jedną z częstszych przyczyn, ale nie oznacza to, że każdy przewlekły nieżyt nosa wynika z reakcji uczuleniowej. Warto też pamiętać, że nieżyt to nie tylko katar. Charakterystyczne objawy obejmują także obrzęk śluzówki, uczucie zatkania, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła czy zaburzenia węchu.
Mechanizm powstawania polega na długotrwałym podrażnieniu lub pobudzeniu układu odpornościowego. Prowadzi to do utrzymywania się stanu zapalnego, przebudowy tkanek i zaburzeń w produkcji śluzu. Na przewlekły nieżyt częściej chorują osoby z chorobami alergicznymi, astmą lub refluksem żołądkowo-przełykowym. Zdarza się również, że problem występuje rodzinnie, co wskazuje na udział predyspozycji genetycznych.
Jakie są objawy przewlekłego nieżytu nosa?
Dolegliwości są zwykle mniej gwałtowne niż w infekcji, ale znacznie bardziej uporczywe. Pacjent często doświadcza ciągłego uczucia zatkanego nosa, trudności z oddychaniem oraz potrzeby częstego odchrząkiwania. W niektórych przypadkach pojawia się kaszel, zwłaszcza rano, spowodowany spływaniem wydzieliny do gardła.
Objawy mogą występować także bez kataru, co bywa mylące. Zamiast wydzieliny dominuje suchość, pieczenie lub uczucie obecności ciała obcego w nosie. U części osób, szczególnie przy postaciach zanikowych, pojawiają się zmiany ze strupami, które dodatkowo nasilają dyskomfort. Przewlekły nieżyt nosa u dziecka może objawiać się gorszym snem, oddychaniem przez usta i nawracającymi infekcjami.
W odróżnieniu od przeziębienia brak jest gorączki i ogólnego rozbicia, a dolegliwości utrzymują się znacznie dłużej. To właśnie czas trwania i brak typowych objawów infekcji pomagają odróżnić przewlekły proces zapalny od ostrego nieżytu.
Jakie są rodzaje przewlekłych nieżytów nosa?
Przewlekły zanikowy nieżyt nosa
W tej postaci dochodzi do stopniowego ścieńczenia błony śluzowej oraz zaniku gruczołów odpowiedzialnych za produkcję śluzu. Skutkuje to nadmierną suchością, tworzeniem się strupów i uczuciem pieczenia, a mimo poszerzenia jam nosowych oddychanie przez nos bywa subiektywnie utrudnione. Zanikowy nieżyt nosa częściej występuje u osób starszych lub po przebytych zabiegach laryngologicznych.
Przewlekły hipertroficzny nieżyt nosa
Charakteryzuje się przerostem błony śluzowej oraz małżowin nosowych, co prowadzi do stałej niedrożności nosa i trudności w oddychaniu. Objawy często nasilają się w pozycji leżącej oraz w nocy. Pogarszają jakość snu. Długotrwały przerost śluzówki może wymagać leczenia zabiegowego, jeśli terapia zachowawcza okazuje się nieskuteczna.
Przewlekły naczynioruchowy nieżyt nosa
Jest wynikiem zaburzeń regulacji naczyń krwionośnych błony śluzowej nosa, bez udziału infekcji ani mechanizmów alergicznych. Objawy, takie jak napadowy katar, kichanie i uczucie zatkania nosa, pojawiają się pod wpływem zmian temperatury, wilgotności powietrza, zapachów lub stresu. Choroba ma tendencję do nawrotów i często utrzymuje się przez wiele lat.
Przewlekły cuchnący zanikowy nieżyt nosa
Stanowi ciężką postać nieżytu zanikowego, w której dochodzi do rozległych zmian błony śluzowej i kolonizacji bakteryjnej. Charakterystyczne są grube strupy oraz nieprzyjemny zapach wydobywający się z nosa, często niewyczuwalny przez samego pacjenta. Schorzenie wymaga długotrwałego leczenia i regularnej kontroli laryngologicznej.
Domowe sposoby na przewlekły nieżyt nosa
Jeśli objawy są umiarkowane, codzienne działania mogą realnie poprawić komfort oddychania. Warto sięgnąć po rozwiązania, które wspierają śluzówkę i ograniczają czynniki nasilające stan zapalny:
- unikanie alergenów i substancji drażniących,
- regularne płukanie nosa roztworami soli,
- stosowanie preparatów nawilżających i ochronnych,
- sięganie po leki dostępne bez recepty w formie tabletek, kropli lub sprayu,
- inhalacje wspomagające oczyszczanie dróg oddechowych.
Takie postępowanie pomag usunąć zalegającą wydzielinę, zmniejsza obrzęk i poprawia funkcjonowanie błony śluzowej. Przy odpowiednim stosowaniu metody OTC mogą znacząco zmniejszyć nasilenie objawów i ograniczyć nawroty.
Czy przewlekły nieżyt zatok przynosowych jest powikłaniem nieżytu nosa?
Nie zawsze, choć oba problemy są ze sobą ściśle powiązane. Długotrwały stan zapalny nosa może prowadzić do zaburzenia drożności ujść zatok, co sprzyja rozwojowi zapalenia zatok przynosowych. Zdarza się jednak, że nieżyt nosa i zapalenie zatok występują jednocześnie, mając wspólne przyczyny, a nie relację przyczyna–skutek. Dlatego każda sytuacja wymaga indywidualnej oceny.
Jakie badania wykonać?
Diagnostyka przewlekłego nieżytu nosa opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie oraz badaniu laryngologicznym, które pozwalają ocenić czas trwania objawów, ich charakter oraz czynniki nasilające dolegliwości. Kluczowe znaczenie ma endoskopowe badanie jam nosa, umożliwiające ocenę stanu błony śluzowej, obecności polipów, przerostów małżowin nosowych, zalegającej wydzieliny lub zmian zanikowych.
W przypadku podejrzenia podłoża alergicznego diagnostykę uzupełnia się o testy alergiczne lub oznaczenie swoistych przeciwciał IgE, co pozwala potwierdzić lub wykluczyć alergiczny nieżyt nosa.
Wśród badań obrazowych njczęściej wykonuje się tomografię komputerową zatok przynosowych. Badanie zalecane jest pacjentom z utrzymującą się niedrożnością nosa, nawracającymi infekcjami lub podejrzeniem zmian anatomicznych i współistniejącego zapalenia zatok. Tylko całościowa ocena kliniczna umożliwia rozróżnienie poszczególnych postaci przewlekłego nieżytu nosa i wdrożenie leczenia ukierunkowanego na przyczynę, a nie wyłącznie na objawy.
Leczenie przewlekłego nieżytu nosa
Leczenie przewlekłego nieżytu nosa zależy przede wszystkim od jego przyczyny, dlatego nie istnieje jeden uniwersalny schemat, który sprawdzi się u każdej osoby. Jeśli podłożem jest alergia, podstawą postępowania są leki przeciwhistaminowe oraz glikokortykosteroidy donosowe, które zmniejszają stan zapalny i obrzęk śluzówki, a dzięki temu poprawiają drożność nosa. W przypadku postaci naczynioruchowej kluczowe jest unikanie czynników wyzwalających, takich jak gwałtowne zmiany temperatury czy intensywne zapachy, ponieważ to one prowokują objawy, nawet gdy nie ma infekcji ani alergenu.
Gdy przewlekły nieżyt nosa wiąże się z nawracającymi infekcjami, leczenie skupia się na regeneracji błony śluzowej i ograniczeniu jej nadreaktywności. Lekarz może zalecić preparaty nawilżające, a w uzasadnionych sytuacjach również leczenie przeciwzapalne lub antybakteryjne, jeśli potwierdzony zostanie udział bakterii. Istotne jest także racjonalne stosowanie leków obkurczających śluzówkę, ponieważ ich nadużywanie może nasilać problem i prowadzić do tzw. polekowego nieżytu nosa.
Gdy objawy są bardzo nasilone lub utrzymują się mimo leczenia zachowawczego, rozważa się metody zabiegowe. Dotyczy to głównie postaci hipertroficznych, w których przerost śluzówki znacząco utrudnia oddychanie. Niezależnie od wybranej metody, skuteczne leczenie przewlekłego nieżytu nosa wymaga cierpliwości i regularności, ponieważ poprawa następuje stopniowo, a celem jest długofalowe zmniejszenie objawów i poprawa komfortu życia.
