Obrzęk błony śluzowej nosa – jak leczyć dokuczliwe objawy?

Jakie są przyczyny obrzęku błony śluzowej nosa?

Błona śluzowa nosa ogrzewa, nawilża i oczyszcza wdychane powietrze. Gdy dochodzi do stanu zapalnego, reakcji alergicznej lub podrażnienia, naczynia krwionośne rozszerzają się, a śluzówka zwiększa swoją objętość. Zwężają się wtedy przewody nosowe, przez co powietrze trudniej przepływa i pojawia się uczucie zatkanego nosa. W zależności od przyczyny może również zwiększyć się ilość wydzieliny, co dodatkowo utrudnia oddychanie przez nos.

Do najczęstszych przyczyn obrzęku błony śluzowej nosa należą:

infekcje wirusowe i bakteryjne – przeziębienie, grypa oraz zapalenie zatok mogą powodować stan zapalny i obrzęk śluzówki;

• alergie – kontakt z alergenami, np. pyłkami roślin, roztoczami kurzu domowego czy sierścią zwierząt, może wywołać obrzęk, katar, kichanie i świąd nosa;
• czynniki drażniące – dym papierosowy, smog, intensywne zapachy czy substancje chemiczne mogą podrażniać śluzówkę i powodować jej obrzęk;
• nadużywanie leków obkurczających – krople i aerozole zmniejszające obrzęk, stosowane zbyt długo, mogą prowadzić do polekowego nieżytu nosa i ponownego, nasilonego zatkania nosa;
• zmiany hormonalne – obrzęk może pojawić się m.in. w ciąży, nawet bez infekcji czy alergii;
• niealergiczny nieżyt nosa – obrzęk może być wywoływany przez zimne powietrze, zmianę temperatury, intensywne zapachy lub inne bodźce;
• polipy nosa i inne zmiany w jamie nosowej – mogą dodatkowo ograniczać drożność nosa i powodować przewlekłe uczucie zatkania.

Przyczyna obrzęku ma znaczenie dla dalszego leczenia. Zatkany nos podczas przeziębienia wymaga innego postępowania niż obrzęk związany z alergią, nadużywaniem kropli czy przewlekłą chorobą nosa i zatok.

Jakie są objawy obrzęku śluzówki w nosie?

Najczęściej obrzęk powoduje uczucie zatkanego nosa i trudności w oddychaniu przez nos. Objawy zależą od przyczyny i mogą występować zarówno z katarem, jak i bez kataru.
Najczęstsze są:

• zatkanie nosa;
• trudności w oddychaniu przez nos;
• katar lub uczucie spływania wydzieliny do gardła;
• pogorszenie węchu i smaku;
• uczucie pełności lub rozpierania w nosie;
• kichanie i świąd nosa, szczególnie przy alergii;
  
• oddychanie przez usta i chrapanie.

Jeśli obrzęk utrzymuje się długo, niedrożność nosa może stać się stała lub często nawracać.

Jakie mogą być skutki obrzęku błony śluzowej nosa?

Krótkotrwały obrzęk, np. podczas przeziębienia, zwykle ustępuje wraz z infekcją. Problemem może być przewlekły obrzęk, który utrudnia prawidłowe oczyszczanie nosa i odpływ wydzieliny z zatok.

Długotrwały obrzęk może towarzyszyć przewlekłemu stanowi zapalnemu nosa i zatok. W zależności od przyczyny mogą występować przewlekła niedrożność nosa, zaburzenia węchu, spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła oraz nawracające dolegliwości ze strony zatok.

Sam obrzęk nie oznacza jednak przewlekłego zapalenia zatok. O takim rozpoznaniu decydują objawy utrzymujące się przez co najmniej 3 miesiące oraz potwierdzenie zmian zapalnych w badaniu lekarskim.

Jakie są leki zmniejszające obrzęk błony śluzowej nosa?

Leczenie zależy od przyczyny obrzęku. Inne preparaty stosuje się przy krótkotrwałym zatkaniu nosa podczas infekcji, inne przy alergii, a jeszcze inne przy przewlekłym stanie zapalnym nosa i zatok.

• Leki obkurczające błonę śluzową nosa – najczęściej zawierają ksylometazolinę lub oksymetazolinę. Są dostępne m.in. w postaci kropli i aerozoli do nosa. Szybko zmniejszają obrzęk, zwężając naczynia krwionośne w śluzówce, dlatego ułatwiają oddychanie przez nos.
  Stosuje się je przede wszystkim krótkotrwale, np. podczas infekcji. Nie powinny być używane dłużej niż zaleca producent, ponieważ zbyt długie stosowanie może prowadzić do polekowego nieżytu nosa i nasilenia zatkania.
• Donosowe kortykosteroidy zmniejszają stan zapalny błony śluzowej. Stosuje się je przede wszystkim przy alergicznym nieżycie nosa oraz przewlekłych chorobach nosa i zatok. Należą do nich m.in. mometazon, flutykazon i budezonid.
  Działają wolniej niż krople obkurczające, ale przy odpowiednich wskazaniach mogą być stosowane przez dłuższy czas. Część preparatów jest dostępna bez recepty, inne wymagają recepty.
• Leki przeciwhistaminowe są stosowane wtedy, gdy obrzęk jest związany z alergią. Mogą zmniejszać takie objawy jak kichanie, świąd nosa, wodnista wydzielina i niedrożność. Dostępne są m.in. w postaci tabletek, a niektóre również jako preparaty donosowe.
• Antybiotyki nie leczą samego obrzęku błony śluzowej nosa. Stosuje się je tylko wtedy, gdy przyczyną objawów jest bakteryjne zakażenie wymagające antybiotykoterapii, np. określone przypadki bakteryjnego zapalenia zatok.

W ciąży wybór leków wymaga większej ostrożności. Jeśli potrzebne jest leczenie farmakologiczne, preparat powinien zostać dobrany z uwzględnieniem jego bezpieczeństwa w ciąży.

Jak domowymi sposobami zmniejszyć obrzęk błony śluzowej nosa?

Najbardziej przydatnym sposobem na zmniejszenie obrzęku i oczyszczenie nosa jest płukanie nosa i zatok roztworem soli. Można wykorzystać gotowe preparaty albo specjalny zestaw z irygatorem lub elastyczną butelką.

Do płukania stosuje się przede wszystkim roztwory izotoniczne i hipertoniczne. Izotoniczny ma stężenie soli zbliżone do płynów ustrojowych i jest dobrze tolerowany przy regularnym stosowaniu. Hipertoniczny zawiera więcej soli i może silniej zmniejszać obrzęk, ale u części osób powoduje pieczenie lub podrażnienie.

Roztwór można przygotować samodzielnie, wykorzystując odpowiednią ilość soli i bezpieczną wodę. Do płukania nosa należy stosować wodę destylowaną, jałową albo wcześniej zagotowaną i ostudzoną. Pomocne jest również unikanie dymu papierosowego, smogu i innych czynników, które podrażniają śluzówkę nosa.

Jak długo trwa obrzęk, czy przejdzie sam i kiedy potrzebna jest pomoc lekarza?

Czas trwania obrzęku zależy od jego przyczyny. Jeśli pojawił się podczas infekcji, zwykle zmniejsza się wraz z ustępowaniem choroby. Przy alergii może utrzymywać się tak długo, jak długo działa alergen.

Jeśli obrzęk jest związany z nadużywaniem kropli obkurczających, problem może utrzymywać się do czasu przerwania ich stosowania i leczenia polekowego nieżytu nosa. Przewlekły obrzęk śluzówki nosa wymaga natomiast ustalenia przyczyny.

Do lekarza warto zgłosić się, jeśli niedrożność utrzymuje się przez kilka tygodni, często nawraca, jest wyraźnie jednostronna lub towarzyszą jej zaburzenia węchu, ból twarzy, nawracające krwawienia albo objawy sugerujące chorobę zatok.

Pytania, które często zadają pacjenci

Czy obrzęk błony śluzowej nosa może wystąpić bez kataru?

Tak. Obrzęk nie zawsze powoduje zwiększenie ilości wydzieliny. Nos może być zatkany przede wszystkim dlatego, że obrzęknięta śluzówka zwęża przewody nosowe i utrudnia przepływ powietrza. Taki problem może występować m.in. przy alergii, zmianach hormonalnych czy niektórych postaciach niealergicznego nieżytu nosa.

Czy polip może powodować obrzęk błony śluzowej nosa?

Tak, ale zależność jest bardziej złożona. Polipy nosa występują najczęściej w przebiegu przewlekłego stanu zapalnego błony śluzowej nosa i zatok. Mogą dodatkowo ograniczać drożność nosa i nasilać uczucie jego zatkania. Stała niedrożność, szczególnie gdy leczenie nie przynosi poprawy, wymaga oceny laryngologicznej.

Czy obrzęk błony śluzowej nosa u dziecka zawsze wymaga leczenia?

Nie. Jeśli jest związany z przeziębieniem, zwykle ustępuje wraz z infekcją. U dziecka ważne jest przede wszystkim udrożnienie nosa i zapewnienie możliwości swobodnego oddychania. Jeżeli niedrożność utrzymuje się długo, często powraca albo utrudnia sen czy karmienie, warto ustalić jej przyczynę.

Czy obrzęk błony śluzowej nosa w ciąży może być objawem samej ciąży?

Tak. Zmiany hormonalne mogą powodować obrzęk śluzówki i przewlekłe uczucie zatkanego nosa bez infekcji czy alergii. Z tego powodu nie każdy zatkany nos w ciąży wymaga stosowania leków.