Co mierzy sensor i czym różnią się CGM/rtCGM/isCGM od glukometru?
Sensor glukozy to niewielkie urządzenie umieszczane pod skórą, które umożliwia monitorowanie stężenia glukozy bez konieczności wielokrotnego nakłuwania palca. W przeciwieństwie do glukometru, nie dokonuje on pomiaru cukru we krwi, lecz monitoruje stężenie glukozy w płynie śródmiąższowym, czyli płynie otaczającym komórki. Wskazania sensora często różnią się jednak od wyniku pomiaru glukometrem. Dlaczego? W płynie śródtkankowym zmiany stężenia glukozy następują z pewnym opóźnieniem, zwłaszcza gdy glikemia szybko rośnie lub spada. Różnice są szczególnie istotne po posiłku, po podaniu insuliny i podczas wysiłku fizycznego. Dlatego jeżeli wynik budzi nasze wątpliwości, powinien on być zweryfikowany pomiarem glukometrem.
Poszczególne sensory różnią się pod wieloma względami, m.in.:
czasem użytkowania,
systemem monitorowania i sposobem przesyłania danych,
wymogiem kalibracji,
zasadami postępowania w określonych przypadkach.
Jeśli chodzi właśnie o system monitorowania stężenia glukozy, wyróżniamy:
CGM (continuous glucose monitoring) – ogólny system ciągłego monitorowania glukozy;
rtCGM (real-time CGM) – system automatycznego przekazywania odczytów dokonywanych w regularnych odstępach w czasie rzeczywistym, może sygnalizować stężenia alarmowe;
isCGM (intermittently scanned CGM) – system wymagający okresowego zeskanowania sensora telefonem lub dedykowanym czytnikiem w celu uzyskania wyników pomiarów.
Przeczytaj również:
Paski do glukometru – jak używać, bez recepty, refundacja
Sensor glukozy – dla kogo?
Systemy monitorowania glukozy, jak fachowo określa się sensory, są szczególnie przydatne:
osobom z cukrzycą typu 1,
części pacjentów z cukrzycą typu 2, zwłaszcza leczonych insuliną.
Zastosowanie znajdują także u osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, dla których monitorowanie stężenia glukozy za pomocą glukometru może być uciążliwe. Także dla osób ze złym stanem wzroku korzystanie z nowoczesnego rozwiązania i dedykowanej aplikacji mobilnej może być wygodniejsze niż klasyczny glukometr.
Jakie są główne zalety stosowania sensora? Pozwala on obserwować wahania glikemii i szybciej wychwycić hipoglikemię, nocne spadki i poposiłkowe wzrosty. Pomaga również ocenić wpływ posiłków, aktywności fizycznej i leczenia na poziom cukru, co przekłada się na lepszą kondycję diabetologiczną.
Cele glikemii i progi alarmów ustalane są indywidualnie przez lekarza prowadzącego i zespół diabetologiczny, uwzględniając rodzaj cukrzycy, leczenie oraz ryzyko hipoglikemii. Choć w wielu przypadkach orientacyjny zakres docelowy wynosi 70–180 mg/dl, u niektórych pacjentów, np. kobiet w ciąży i osób z dużym ryzykiem hipoglikemii, może być on inny.
Pamiętajmy jednak, że sensor do pomiaru cukru służy do monitorowania glikemii i nie jest samodzielnym narzędziem do rozpoznawania cukrzycy. Diagnozę ustala się na podstawie odpowiednich badań laboratoryjnych.
Jak założyć sensor krok po kroku?
Dokładna procedura zakładania sensora do pomiaru cukru zależy od modelu, dlatego zawsze należy kierować się instrukcją producenta. Najważniejsze kroki to:
1. Wybierz miejsce aplikacji – lokalizacja sensora musi być dopasowana do konkretnego modelu i wieku użytkownika.
2. Przygotuj skórę – umyj ręce, oczyść miejsce aplikacji i dokładnie je osusz. Kremy i olejki mogą pogorszyć przyczepność plastra. Nie zakładaj sensora glukozy na skórę podrażnioną, uszkodzoną lub objętą zmianami zapalnymi.
3. Zaaplikuj sensor – użyj dołączonego do sensora aplikatora zgodnie z instrukcją. Nie dotykaj elementów, które powinny pozostać jałowe, nie próbuj ponownie zakładać zużytego aplikatora.
4. Aktywuj urządzenie – połącz sensor z telefonem lub czytnikiem i wykonaj czynności wskazane przez producenta. Niektóre modele wymagają okresu tzw. rozgrzewki przed pojawieniem się pierwszego wiarygodnego pomiaru glukozy.
5. Sprawdź przyleganie – upewnij się, że plaster dobrze przylega do skóry i nie jest narażony na intensywne ocieranie. Niektórzy producenci dopuszczają stosowanie dodatkowych zabezpieczeń.
6. Sprawdź czas działania – każdy sensor ma określony przez producenta czas użytkowania. Po jego upływie należy wymienić urządzenie. Zapisz więc termin wymiany i nie używaj sensora dłużej, niż przewiduje producent.
Zasady dotyczące kalibracji, kąpieli, aktywności fizycznej czy badań MRI mogą być różne dla poszczególnych urządzeń. Nie należy zakładać, że zalecenia dotyczące jednego typu sensora obowiązują wszystkie pozostałe. Przed badaniami takimi jak tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny itp. należy sprawdzić instrukcję i poinformować personel wykonujący badanie.
Przeczytaj również:
„Ozempicowa osobowość” – co wiadomo o wpływie semaglutydu na nastrój
Jak odczytać liczbę, strzałkę trendu i wykres?
Na ekranie aplikacji lub czytnika dedykowanych dla danego sensora zwykle widać:
aktualny odczyt stężenia glukozy – np. 110 mg/dl;
strzałkę trendu – informującą, czy glikemia pozostaje stabilna, rośnie lub spada;
wykres pokazujący wcześniejsze zmiany – dzięki niemu możliwe jest zauważenie powtarzających się spadków lub wzrostu stężenia cukru.
Dlaczego jest to ważne? Wynik 110 mg/dl przy stabilnej strzałce oznacza inną sytuację niż ta sama wartość przy szybkiej tendencji spadkowej. W drugim przypadku glikemia może wkrótce obniżyć się poniżej zakresu docelowego. Pomiar cukru należy więc interpretować razem z kierunkiem i tempem zmian, samopoczuciem i okolicznościami, np. wysiłkiem lub podaniem insuliny.
W raportach generowanych przez system CGM wyróżnia się:
TIR (time in range) – czas pomiarów w wartościach docelowych,
TBR (time below range) – czas poniżej zakresu,
TAR (time above range) – czas powyżej zakresu.
Orientacyjne cele to TIR powyżej 70%, TBR poniżej 70 mg/dl krótszy niż 4% czasu aktywności sensora oraz poniżej 54 mg/dl krótszy niż 1%. Często dodatkowym celem jest TAR powyżej 180 mg/dl krótszy niż 25%. Pamiętajmy jednak, że cele dla każdego pacjenta ustalane są indywidualnie.
Warto również zwracać uwagę na czas aktywności sensora, czyli odsetek czasu, w którym urządzenie dostarczało dane. Niepełny zapis może utrudniać ocenę rzeczywistych wzorców glikemii na przestrzeni doby.
Sensor pokazuje niski wynik, a czuję się dobrze – co robić?
Niskie pomiary stężenia cukru rejestrowane przez system CGM nie zawsze muszą oznaczać rzeczywistą hipoglikemię. Mogą być one wynikiem:
ucisku sensora podczas snu – nacisk na tkanki podskórne może powodować przejściowo zaniżone odczyty;
okresu rozgrzewki – niektórzy producenci oferują systemy, które po wymianie sensora wymagają rozruchu. W tym okresie wskazania mogą być niewiarygodne i nie powinny być brane pod uwagę;
opóźnienia zmian – w niektórych sytuacjach, np. po posiłku, wzmożonym wysiłku czy podaniu insuliny, dochodzi do gwałtownej zmiany glikemii we krwi. W takich przypadkach bywa, że odczyt z płynu śródtkankowego charakteryzuje się chwilowym odchyleniem;
problemów z urządzeniem – zbyt niski pomiar glukozy często jest efektem odklejenia się plastra lub przemieszczenia sensora w tkance podskórnej. Może to być także wynik awarii lub utraty sygnału, zwłaszcza przy modelach oferujących ciągły pomiar.
Jeśli czujesz się dobrze, a wynik z sensora glukozy wydaje się wątpliwy – sprawdź glikemię glukometrem. Zrób to również wtedy, gdy występują objawy hipoglikemii (np. drżenie rąk, potliwość, kołatanie serca lub zawroty głowy) – nie czekaj wtedy na zmianę wykresu. Postępuj zgodnie z planem leczenia.
Przeczytaj również:
Leki na cukrzycę – kiedy insulina, a kiedy tabletki?
U przytomnej osoby, która może bezpiecznie połykać, często stosuje się 15–20 g szybko przyswajalnych węglowodanów, a po 15 minutach ponownie ocenia glikemię. Osobie nieprzytomnej, mającej drgawki lub ze znacznym stopniem niepełnosprawności nie wolno natomiast podawać jedzenia ani napojów doustnie. Należy wezwać pomoc – i jeśli jest dostępny – zastosować glukagon zgodnie z zaleceniami.
Najczęstsze błędy
Błąd | Możliwy skutek | Właściwa reakcja |
Interpretacja pojedynczego wyniku bez trendu | Przeoczenie szybkiego spadku lub wzrostu | Zawsze sprawdzaj trend i wykres, uwzględniając okoliczności pomiaru |
Leczenie na podstawie niepewnego odczytu | Niewłaściwa reakcja na hipo- lub hiperglikemię | W razie wątpliwości zweryfikuj wynik glukometrem |
Zbyt częsta kalibracja podczas szybkich zmian (jeśli dany model ją dopuszcza) | Pogorszenie dokładności odczytów | Kalibruj tylko zgodnie z instrukcją |
Ignorowanie alarmów | Przeoczenie niebezpiecznej glikemii | Sprawdź wynik i postępuj zgodnie z planem leczenia |
Brak zapasowej metody pomiaru | Brak możliwości weryfikacji wyniku przy awarii | Miej sprawny glukometr, paski i nakłuwacz |
Kiedy kontakt z zespołem diabetologicznym?
Warto skonsultować się z zespołem diabetologicznym, gdy:
odczyty sensora powtarzalnie różnią się od pomiarów glukometrem,
urządzenie często traci sygnał lub zgłasza błędy,
sensor regularnie się odkleja,
pojawia się nasilony odczyn skórny,
pomimo ciągłego pomiaru cukru dochodzi do nawracających hipoglikemii.
Pilnej pomocy medycznej wymagają także takie stany jak ciężka hipoglikemia czy podejrzenie kwasicy ketonowej. Objawy, które powinny nas zaalarmować, to:
zaburzenia świadomości,
drgawki,
ból brzucha,
nasilone wymioty,
głęboki lub przyspieszony oddech.
Najczęściej zadawane pytania
Czy sensor boli? Zakładanie może spowodować krótkie ukłucie lub dyskomfort, jednak większość osób szybko przyzwyczaja się do noszenia urządzenia. Jeśli miejsce aplikacji staje się wyraźnie bolesne, obrzęknięte lub pojawia się wydzielina, należy skonsultować się z lekarzem.
Czy można się kąpać z sensorem glukozy? Wiele modeli jest wodoodpornych, ale dopuszczalny czas zanurzenia i głębokość zależą od urządzenia. Sprawdź instrukcję przed kąpielą lub pływaniem.
Dlaczego sensor w nocy pokazuje niskie wartości? Przyczyną może być ucisk sensora podczas snu. Powtarzające się nocne spadki należy jednak zweryfikować i omówić z zespołem diabetologicznym, ponieważ mogą oznaczać rzeczywistą hipoglikemię.
Czy trzeba nadal mieć glukometr? Tak. Glukometr jest potrzebny m.in. do weryfikacji odczytów dokonywanych przez sensor do pomiaru cukru, zwłaszcza gdy nie odpowiadają one samopoczuciu lub gdy urządzenie sygnalizuje błąd. Szczegółowe zalecenia zależą od modelu sensora i planu leczenia.
Czy wynik CGM wystarcza do diagnozy cukrzycy? Nie. Stosowanie sensora może dać ogólny pogląd na temat poziomu cukru w naszym organizmie. Rozpoznanie cukrzycy opiera się jednak na odpowiednich badaniach, m.in. laboratoryjnym oznaczeniu poziomu cukru we krwi, doustnym teście tolerancji glukozy lub HbA1c.
