Lunatykowanie u dzieci – czy jest niebezpieczne?

Czy dzieci często lunatykują?

Lunatykowanie to jedna z częstszych parasomnii – szacuje się, że dotyczy ok. 17% dzieci. Najczęściej obserwuje się je u dzieci w wieku szkolnym, w wieku 8–12 lat. Część badań wskazuje na częstsze występowanie somnambulizmu u chłopców.

Jak dzieci lunatykują?

Lunatykowanie to mimowolne siadanie, wstawanie, chodzenie, czasem także mówienie lub wykonywanie innych czynności, np. przestawianie przedmiotów na półkach – dziecko ma otwarte oczy, na pierwszy rzut oka wydaje się świadome, ale w rzeczywistości nie kontroluje swojego zachowania i go nie pamięta.

Somnambulik może być:

• nie do obudzenia,
• zdezorientowany,
• niezdarny,
• nie reagować na mowę,
• nie odpowiada na zadawane pytania lub robi to nielogicznie,
• mówić przez sen.

Sen podczas nocy składa się z powtarzających się cykli, obejmujących sen NREM i REM (fazę szybkich ruchów gałek ocznych). Każdy cykl trwa przeciętnie około 90–100 minut, a w ciągu nocy występuje zwykle kilka takich cykli. Lunatykowanie pojawia się najczęściej podczas snu głębokiego, czyli trzeciego stadium snu NREM, zwykle w pierwszej części nocy. W tej fazie trudno obudzić śpiące dziecko, a po przebudzeniu może ono przez pewien czas być zdezorientowane.

Dzieci mają tendencję do lunatykowania w godzinę do dwóch po zaśnięciu i mogą być aktywne przez czas od kilku sekund do 30 minut.

Dlaczego dzieci lunatykują? Jakie są przyczyny?

Opisywana parasomnia występuje znacznie częściej u dzieci niż u dorosłych. Wiąże się między innymi z niedojrzałością układu nerwowego i kształtowaniem się mechanizmów regulujących sen. U większości dzieci ustępuje samoistnie w okresie dojrzewania. Do czynników sprzyjających lunatykowaniu należą opisane niżej czynniki.

• Predyspozycje genetyczne – lunatykowanie może występować rodzinnie, dlatego ryzyko jego pojawienia się u dziecka jest większe, jeśli lunatykowali jego rodzice.
  
• Niedobór snu i zmęczenie – zbyt krótki sen oraz silne zmęczenie mogą sprzyjać występowaniu epizodów lunatykowania.
  
• Nieregularny rytm snu – zmienne pory zasypiania i wstawania mogą zaburzać prawidłowy przebieg snu.
  
• Choroba i gorączka – mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia epizodów lunatykowania.
  
• Stres i napięcie emocjonalne – zarówno przewlekły stres, jak i silne przeżycia mogą sprzyjać zaburzeniom snu.
  
• Przyjmowanie niektórych leków – wybrane preparaty mogą wpływać na strukturę snu i sprzyjać występowaniu somnambulizmu.

U dorosłych lunatykowanie może być związane również z innymi czynnikami, takimi jak depresja, zaburzenia lękowe czy spożywanie alkoholu, który może zaburzać strukturę snu. Znaczenie może mieć także przewlekły stres i nieregularny tryb życia.

Co robić, gdy dziecko zaczyna lunatykować – jak się zachować?

Aby zapewnić lunatykującemu dziecku bezpieczeństwo, rodzice powinni zachować spokój i zadbać o odpowiednie zabezpieczenie otoczenia. W tym celu należy:

• zachować spokój – unikać krzyku i gwałtownych reakcji, które mogą wywołać u dziecka niepokój;
  
• nie wybudzać dziecka na siłę – najlepiej delikatnie i spokojnie pokierować je z powrotem do łóżka;
  
• zabezpieczyć drzwi i okna – uniemożliwić dziecku samodzielne wyjście z domu lub wejście w niebezpieczne miejsca;
  
• zabezpieczyć schody – zamontować barierki lub bramki ochronne, aby ograniczyć ryzyko upadku;
  
• usunąć niebezpieczne przedmioty – schować ostre, tłukące się i inne potencjalnie niebezpieczne przedmioty poza zasięgiem dziecka;
  
• usunąć przeszkody – zadbać o to, aby w pokoju dziecka i pozostałych pomieszczeniach nie było przedmiotów, o które mogłoby się potknąć;
  
• zabezpieczyć miejsce do spania – nie pozwalać dziecku lunatykującemu spać na górnym poziomie łóżka piętrowego;
  
• przechowywać klucze poza zasięgiem dziecka – dotyczy to kluczy do domu i samochodu oraz innych przedmiotów, których użycie mogłoby stwarzać zagrożenie.

Czy lunatykowanie jest szkodliwe?

Samo lunatykowanie u dzieci zwykle nie oznacza poważnej choroby, ale podczas epizodu dziecko może nie oceniać prawidłowo zagrożeń. Istnieje więc ryzyko upadku, uderzenia się lub wyjścia z bezpiecznego otoczenia.

Aby ograniczyć ryzyko urazu, warto zabezpieczyć schody, okna i drzwi zewnętrzne, usunąć z przejść przedmioty, o które dziecko mogłoby się potknąć, oraz zadbać o bezpieczne otoczenie łóżka.

Jeśli epizody są częste, prowadzą do urazów lub znacząco zakłócają sen dziecka, warto skonsultować się z lekarzem.ny (krótkie przerwy w oddychaniu podczas snu), moczenie nocne, lęki.

Dziecko lunatykuje i płacze jednocześnie – czy to objaw lęku?

U części dzieci somnambulizmowi towarzyszą epizody lęków. W trakcie lunatykowania z towarzyszącym lekiem dziecko może płakać (płacz jest wtedy trudny do ukojenia), ale też podejmować próby ucieczki przed „zagrożeniem” lub walki.

Czy lunatykowanie to powód do wizyty u lekarza?

Sporadyczne epizody lunatykowania u dzieci często ustępują wraz z wiekiem i nie zawsze wymagają leczenia. Warto jednak skonsultować się z lekarzem, jeśli:

• lunatykowanie występuje często lub nasila się;
• dziecko naraża się podczas epizodów na urazy albo trudno zapewnić mu bezpieczeństwo;
• epizody zakłócają sen dziecka lub powodują nadmierną senność w ciągu dnia;
• zachowanie dziecka jest nietypowe, epizody mają podobny, powtarzalny przebieg albo pojawiają się inne niepokojące objawy;
• rodzic nie ma pewności, czy obserwowane zachowanie jest lunatykowaniem, czy może mieć inną przyczynę.

Lekarz oceni przebieg epizodów i zdecyduje, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka. W razie podejrzenia napadów padaczkowych lub innego zaburzenia nie należy rozstrzygać przyczyny wyłącznie na podstawie czasu trwania epizodu.

Jeśli występują drgawki, trudności z oddychaniem, poważny uraz lub zaburzenia świadomości utrzymujące się po epizodzie, należy pilnie szukać pomocy medycznej.