Kaszel alergiczny – jakie ma podłoże i przyczyny?
Kaszel alergiczny pojawia się w wyniku reakcji układu odpornościowego na alergen. Po kontakcie z substancją uczulającą uwalniane są mediatory stanu zapalnego, które mogą podrażniać drogi oddechowe. Kaszel może być także związany ze spływaniem wydzieliny z nosa po tylnej ścianie gardła, co często występuje przy alergicznym nieżycie nosa.
Najczęściej wywołują go alergeny wziewne, czyli substancje obecne w powietrzu. Należą do nich przede wszystkim:
- pyłki traw, drzew i chwastów,
- roztocza kurzu domowego,
- alergeny zwierząt, głównie naskórek i wydzieliny,
- zarodniki pleśni.
Opisywany objaw może pojawiać się zarówno sezonowo, np. w okresie pylenia, jak i przez cały rok, jeśli przyczyną są alergeny obecne w domu.
Jak wygląda kaszel alergiczny, jak brzmi?
Najczęściej jest suchy, drażniący i napadowy. Może pojawiać się seriami, szczególnie po kontakcie z alergenem. Nie musi jednak występować natychmiast. Objawy mogą utrzymywać się przez czas ekspozycji na alergen, a kaszel może być nasilany także przez podrażnienie gardła lub spływanie wydzieliny z nosa.
Typowy kaszel alergiczny nie musi być wyłącznie suchy. Jeśli w drogach oddechowych znajduje się większa ilość wydzieliny, może mieć charakter mokry. Sam charakter kaszlu nie pozwala więc jednoznacznie rozpoznać alergii.
Znaczenie ma przede wszystkim jego przebieg. Jeżeli powtarza się w określonych warunkach, np. podczas przebywania w zakurzonym pomieszczeniu, po kontakcie ze zwierzęciem albo w sezonie pylenia, zwiększa to podejrzenie związku z alergią. Może też towarzyszyć niedrożności nosa, kichaniu i spływaniu wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Jeżeli kaszel pojawia się głównie w nocy, podczas wysiłku lub razem ze świszczącym oddechem i dusznością, trzeba brać pod uwagę także astmę.
Jak leczy się kaszel alergiczny u dorosłych i u dziecka?
Leczenie powinno być skierowane przede wszystkim na przyczynę kaszlu, a nie tylko na jego tłumienie. Jeżeli jest on następstwem alergicznego nieżytu nosa, leczenie alergii może ograniczyć również podrażnienie gardła i kaszel związany ze spływaniem wydzieliny.
Leki bez recepty
W przypadku alergicznego nieżytu nosa u dorosłych i dzieci stosuje się m.in. leki przeciwhistaminowe oraz donosowe glikokortykosteroidy. Dostępność konkretnej substancji bez recepty zależy od kraju, dawki, wieku pacjenta i postaci leku.
Do doustnych leków przeciwhistaminowych należą m.in. cetyryzyna, loratadyna i feksofenadyna. Występują jako tabletki, kapsułki lub płyny, dlatego u dzieci można dobrać odpowiednią postać leku do wieku. Niektóre starsze leki przeciwhistaminowe mogą powodować senność.
W leczeniu alergicznego nieżytu nosa stosuje się także donosowe glikokortykosteroidy, np. mometazon, flutykazon lub budezonid. Ich działanie polega na zmniejszaniu stanu zapalnego i obrzęku błony śluzowej nosa. Leki te działają najlepiej przy regularnym stosowaniu, a pełny efekt nie zawsze pojawia się od razu.
Syrop przeciwkaszlowy może czasami łagodzić sam objaw, ale nie usuwa alergii ani jej przyczyny. Podobnie tabletki stosowane wyłącznie w celu zahamowania kaszlu nie zastępują leczenia choroby, która ten kaszel wywołuje.
Leki na receptę.
Jeżeli objawy są nasilone lub leczenie dostępne bez recepty nie wystarcza, lekarz może zastosować leki na receptę. W zależności od rozpoznania może to być np. donosowy lek przeciwhistaminowy, połączenie donosowego glikokortykosteroidu z lekiem przeciwhistaminowym albo lek przeciwleukotrienowy. Gdy przyczyną kaszlu jest astma, leczenie wygląda inaczej. Stosuje się leki wziewne dobrane do rodzaju i nasilenia choroby, a przy astmie alergicznej ważne jest również ograniczanie kontaktu z alergenem.
Przeczytaj również:
Zespół zatokowo-oskrzelowy – jakie są przyczyny i jak leczyć
Leczenie kaszlu alergicznego u dzieci
U dzieci zasady są podobne, ale lek i jego dawka muszą być dostosowane do wieku. Nie wszystkie preparaty stosowane u dorosłych są odpowiednie dla dzieci. Dotyczy to również donosowych glikokortykosteroidów oraz leków przeciwhistaminowych.
W sytuacji, gdy u dziecka kaszel nawraca, pojawia się podczas wysiłku, w nocy lub towarzyszą mu świsty i duszność, warto ocenić, czy nie jest objawem astmy.
U dorosłych i dzieci z potwierdzoną alergią, których objawów nie udaje się dobrze kontrolować mimo odpowiedniego leczenia, lekarz może rozważyć immunoterapię alergenową. Polega ona na stopniowym przyzwyczajaniu układu odpornościowego do określonego alergenu.
Jak zatrzymać atak kaszlu?
Przy napadowym kaszlu najważniejsze jest ograniczenie kontaktu z czynnikiem, który go wywołał. Gdy kaszel pojawia się po kontakcie z pyłkiem, kurzem lub zwierzęciem, pomocne może być opuszczenie miejsca ekspozycji i przepłukanie nosa solą fizjologiczną
W przypadku kaszlu związanego z wcześniej rozpoznaną astmą należy zastosować przepisany przez lekarza lek doraźny, którego zadaniem jest szybkie rozszerzenie oskrzeli i ułatwienie oddychania, zgodnie z wcześniej ustalonym planem leczenia. Nie powinno się stosować inhalatora należącego do innej osoby ani samodzielnie rozpoczynać leczenia astmy. W zależności od zaleconego schematu leczenia lekiem doraźnym może być wziewny preparat zawierający formoterol lub inny lek rozszerzający oskrzela. Preparaty te należy stosować doraźnie tylko wtedy, gdy lekarz zalecił taki sposób leczenia. W niektórych schematach pacjent może mieć przepisany osobno lek doraźnie rozszerzający oskrzela oraz lek kontrolujący astmę.
Nasilona duszność, świsty, trudności w mówieniu z powodu braku powietrza lub szybko pogarszające się oddychanie podczas napadu kaszlu wymagają pilnej pomocy medycznej.
Czy kaszel alergiczny może oznaczać astmę? Jak go odróżnić od astmy?
Kaszel alergiczny i ten związany z astmą mogą występować jednocześnie, ale nie są tym samym. Alergia może wywoływać objawy w nosie i gardle, a u osób z astmą ten sam alergen może dodatkowo powodować zwężenie i stan zapalny dróg oddechowych.
Na astmę bardziej wskazuje kaszel, który:
- powtarza się w nocy lub nad ranem,
- pojawia się podczas wysiłku,
- nasila się po kontakcie z zimnym powietrzem lub alergenem,
- występuje razem ze świszczącym oddechem,
- towarzyszy mu duszność lub uczucie ucisku w klatce piersiowej.
U części pacjentów kaszel może być nawet głównym objawem astmy. Taka postać nazywana jest astmą kaszlową. Jeżeli nie wiadomo, czy jest związany z alergią, astmą czy inną chorobą, lekarz może przeprowadzić badanie czynnościowe płuc, w tym spirometrię, oraz zlecić odpowiednią diagnostykę alergologiczną. Sam dodatni test alergiczny nie oznacza jeszcze, że alergia jest przyczyną każdego występującego kaszlu.
Czy oczyszczanie powietrza ograniczy występowanie kaszlu alergicznego?
Oczyszczacz powietrza z filtrem HEPA może pomóc ograniczyć ilość części cząstek unoszących się w powietrzu, dlatego może być dodatkowym sposobem ograniczania ekspozycji na alergeny. Nie zastępuje jednak leczenia alergii ani usunięcia źródła alergenu. Badania dotyczące oczyszczaczy nie zawsze wykazują wyraźną poprawę wszystkich objawów alergii lub astmy.
Największy sens ma stosowanie oczyszczacza w pomieszczeniu, w którym pacjent spędza dużo czasu, np. w sypialni. W przypadku alergii na roztocza ważne jest jednocześnie regularne sprzątanie, pranie pościeli i ograniczanie kurzu. Przy alergii na zwierzęta samo filtrowanie powietrza nie zastąpi ograniczenia ekspozycji. Skuteczność oczyszczacza zależy również od prawidłowej konserwacji urządzenia. Filtry należy regularnie czyścić lub wymieniać zgodnie z instrukcją producenta. Filtra HEPA nie należy myć ani regenerować, jeśli producent nie przewidział takiej możliwości, ponieważ może to zmniejszyć jego skuteczność.
Z kolei nawilżacz powietrza nie jest sposobem wspierającym leczenie kaszlu alergicznego. Może poprawić komfort przy przesuszonej błonie śluzowej, ale zbyt wysoka wilgotność sprzyja rozwojowi pleśni i roztoczy, czyli alergenów mogących nasilać objawy. Zaleca się utrzymywanie wilgotności w pomieszczeniach na poziomie około 40–50%.
Część pacjentów alergicznych decyduje się na ozonowanie pomieszczeń, zwłaszcza, gdy przyczyna alergii są roztocza kurzu domowego. Ozon podrażnia drogi oddechowe i może powodować kaszel oraz duszność. Generatory ozonu nie są skutecznym sposobem usuwania typowych alergenów, takich jak pyłki czy kurz. Po ozonowaniu pomieszczenie nie powinno być użytkowane do czasu zakończenia procesu i dokładnego przewietrzenia. Ponowne wejście jest możliwe dopiero po zapewnieniu odpowiedniej wentylacji i zgodnie z instrukcją producenta urządzenia.
Przeczytaj również:
Uczucie duszności – uczucie braku powietrza
Pytania, które najczęściej zadają pacjenci
Czym różni się kaszel alergiczny od przeziębieniowego?
Kaszel alergiczny często powtarza się po kontakcie z określonym alergenem i może współwystępować z kichaniem, świądem nosa, wodnistą wydzieliną oraz objawami ze strony oczu. Kaszel podczas przeziębienia jest związany z infekcją i zwykle pojawia się razem z innymi objawami zakażenia, takimi jak ból gardła, złe samopoczucie lub gorączka. Charakter kaszlu nie zawsze pozwala jednak jednoznacznie rozróżnić obie przyczyny.
Czy są domowe sposoby na złagodzenie kaszlu alergicznego?
Pomaga przede wszystkim ograniczenie kontaktu z alergenem. Przy współistniejącym alergicznym nieżycie nosa można stosować płukanie nosa solą fizjologiczną, dbać o odpowiednią jakość powietrza i usuwać kurz oraz inne źródła alergenów z otoczenia.
Ile trwa kaszel alergiczny?
Nie ma jednej określonej długości jego trwania. Może ustępować po ograniczeniu kontaktu z alergenem, ale jeśli ekspozycja utrzymuje się przez wiele dni lub tygodni, objawy mogą również długo się utrzymywać. Przy alergii sezonowej kaszel może nawracać w okresie pylenia, natomiast przy alergii całorocznej może pojawiać się przez większą część roku.
Kiedy kaszel wymaga konsultacji?
Konsultacji wymaga przede wszystkim kaszel nawracający, utrzymujący się przez dłuższy czas lub pojawiający się bez wyraźnej przyczyny. Wskazaniem do oceny lekarskiej jest również kaszel nocny, rozwijający się podczas wysiłku, świsty, duszność lub powtarzające się epizody po kontakcie z określonym alergenem. Objawy mogą wskazywać nie tylko na alergię, ale również na astmę lub inną chorobę układu oddechowego.
