Zaparcia nawykowe – przyczyny, objawy, leczenie, domowe sposoby

Czym są zaparcia nawykowe?

Zaparcia nawykowe, nazywane także zatwardzeniem, są nieprzyjemną dolegliwością, która dotyczy bardzo wielu ludzi. Pojawiają się one wtedy, gdy dochodzi do zaburzeń pracy jelit, zwolnienia pasażu treści pokarmowej przez jelita lub zwiększonego wchłaniania wody w jelicie grubym. Zwyczajowo mówi się o zaparciu, kiedy stolec nie pojawia się przez 3 dni.

Problem zaparć nawykowych dotyczy zarówno mężczyzn, jak i kobiet, należących do wszystkich grup wiekowych (powszechne są zaparcia nawykowe u dzieci), chociaż warto podkreślić fakt, że wraz z wiekiem pojawia się on coraz częściej. Najczęściej spotykaną przyczyną zatwardzenia są błędy dietetyczne – głównie niedostarczanie organizmowi odpowiedniej ilości błonnika i płynów.

Leczenie uporczywych zaparć nawykowych powinniśmy zawsze rozpoczynać od metod naturalnych, nieobciążających organizmu, a dopiero w razie ich nieskuteczności sięgnąć po środki farmakologiczne, takie jak leki przeczyszczające . W przypadku często pojawiających się zaparć, które trwają wiele dni, warto zasięgnąć porady lekarskiej.

Przyczyny nawykowych zaparć stolca

Przyczyn zaparć nawykowych jest bardzo wiele. Poniżej wymienione zostały zdecydowanie najczęściej spotykane.

• Niewłaściwy sposób odżywiania się – często nie zdajemy sobie z tego sprawy, ale to właśnie niewłaściwe nawyki żywieniowe są dominującą przyczyną zaparć. Podstawowym błędem, który popełniamy jest zbyt mała ilość spożywanego błonnika. Zaleca się, aby osoba dorosła przyjmowała dziennie 25–30 gram błonnika. Zaparciom sprzyja również spożywanie pokarmów bogatych w tłuszcze (tłuste sery, jaja, niektóre rodzaje mięs). Do grupy tej zaliczamy także przyjmowanie zbyt małej ilości płynów (najlepiej czystych, niegazowanych, niesłodzonych).
• Brak lub mała aktywność fizyczna – problem ten dotyczy zwłaszcza osób w podeszłym wieku, ale także osób unieruchomionych z powodu choroby.
• Tryb życia – zaparciom zdecydowanie sprzyja życie w pośpiechu, w którym nie ma czasu na spokojne zjedzenie pełnowartościowych posiłków i odpoczynek. Zaparcia nawykowe pojawiają się też częściej w sytuacjach, które wiążą się z podwyższonym poziomem stresu.
• Leki – działaniem niepożądanym części leków są właśnie zaparcia. Dotyczy to przede wszystkim leków o działaniu przeciwbólowym, przeciwdepresyjnym, przeciwpadaczkowym, niektórych preparatów stosowanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego. Nie można zapominać o tym, że przyczyną zaparć jest także nadużywanie (zarówno stosowanie przez zbyt długi czas, jak i używanie zbyt dużych ilości) środków przeczyszczających.
• Nieregularne wypróżnianie się, przetrzymywanie stolca, strach przed wypróżnianiem.
• Ciąża – jedną z dolegliwości, które utrudniają życie przyszłym mamom są zaparcia w ciąży.

Objawy zaparć nawykowych

Podstawowym, a tym samym najczęściej zgłaszanym przez pacjentów objawem uporczywych zaparć, jest zmiana częstotliwości oddawania stolca – ulega ona znacznemu zmniejszeniu, a w ciężkich przypadkach stolce mogą nie pojawiać się w ogóle nawet przez kilka dni. Innym charakterystycznym objawem jest zmiana konsystencji stolca – ulega on zauważalnemu zmniejszeniu (w porównaniu do stanu poprzedzającego), stolce są suche, twarde, zbite, a ich kolor jest ciemny (ciemnobrązowy lub nawet prawie czarny).

Przy zaparciach nawykowych może pojawić się niewielka ilość krwi lub śluzu, a zapach stolca jest wyjątkowo silny i nieprzyjemny. Wypróżnienia są zwykle bardzo bolesne, pacjenci zgłaszają trudności z defekacją. Często zgłaszanym objawem jest również uczucie, że defekacja nie była pełna, że w jelicie ciągle zalegają masy kałowe. Odczuciom tym może towarzyszyć bolesne wzdęcie brzucha.

Objawy mniej specyficzne dla zaparć nawykowych, ale również dość często obserwowane, to ciągłe uczucie zmęczenia, subiektywne uczucie zwiększonej potrzeby snu, senność pojawiająca się w ciągu dnia, bóle głowy (zwykle o charakterze gniotącym, tępe), uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej.

Naturalne i domowe sposoby na zaparcia nawykowe

Jak w naturalny sposób radzić sobie z problemem zaparć i jednocześnie zapobiegać zaparciom nawykowym? Bardzo często zdarza się tak, że przyczyną zaparć są nieprawidłowości, które łatwo wyeliminować – dotyczy to przede wszystkim niewłaściwych nawyków żywieniowych oraz zbyt małej aktywności fizycznej. W tych przypadkach warto zastosować naturalne sposoby na zaparcia nawykowe, czyli metody, które nie wymagają stosowania leków.

Dieta na zaparcia ma bardzo istotne znaczenie zarówno w zapobieganiu wystąpienia, jak i w leczeniu utrudnień w oddawaniu stolca. Aby skutecznie radzić sobie w zaparciami, należy uwzględnić w diecie następujące produkty:

• daktyle, śliwki (przede wszystkim suszone), rodzynki oraz kawa – są to pokarmy, które mają właściwości przyspieszania perystaltyki jelit; owoce możemy zjeść same, dodać do rożnych potraw lub ugotować z nich kompot;
• płyny – w ciągu dnia powinniśmy wypijać około 1,5–2 litrów płynów (najlepiej niegazowanych i niesłodzonych); korzystne efekty może przynieść także wypicie na czczo szklanki ciepłej wody;
• napary i herbaty – przygotowane z niektórych roślin (np. z mniszka lekarskiego) mają łagodne działanie przeczyszczające; inne zioła mające korzystne działanie w przypadku zaparć to: rumianek, kminek, mięta, melisa;
• produkty zawierające dużo błonnika – powoduje on zwiększenie objętości mas kałowych, a tym samym przyspiesza ich wydalenie; bogate w błonnik są owoce, warzywa oraz ziarna zbóż; w sklepach można dostać płatki i chrupki błonnikowe z dużą zawartością tej substancji;
• siemię lniane – ma ono właściwości przyspieszające perystaltykę jelit;
• kiszona kapusta – przyspiesza perystaltykę, a dodatkowo zawiera błonnik oraz ma delikatne działanie przeczyszczające;
• jabłka – stanowią nie tylko bogate źródło błonnika, ale także przyspieszają ruchy perystaltyczne jelit.

Leczenie zaparć nawykowych

Leczenie zaparć nawykowych powinno rozpocząć się od sposobów naturalnych, domowych. Konieczne są zmiany w diecie oraz zwiększenie poziomu aktywności fizycznej.

Po leki należy sięgać dopiero wtedy, gdy wspomniane wcześniej działania nie przynoszą efektu. Leki przeczyszczające stosowane w przypadku zaparć wpływają zarówno na częstość wypróżnień, jak i na charakter stolca. Na rynku dostępnych jest wiele takich środków – dostępnych zarówno na receptę, jak i bez niej, pod postacią tabletek, kapsułek, płynów, saszetek do rozpuszczania w wodzie oraz czopków.

Podstawowe grupy leków przeczyszczających na przewlekłe zaparcia nawykowe to:

• leki o działaniu osmotycznym – dostępne są w postaci płynu i saszetek do rozpuszczenia w wodzie; mechanizm ich działania polega na pochłanianiu wody, co z kolei powoduje rozciągnięcie ścian jelit i przyspiesza ich ruchy; działanie leków osmotycznych (w zależności od produktu) trwa zwykle od 1 do 3 dni;
• leki na zaparcia o działaniu stymulującym perystaltykę przewodu pokarmowego (tzw. leki prokinetyczne) – przyspieszają wypróżnienie, a ich działanie rozpoczyna się najczęściej po kilku godzinach od przyjęcia;
• preparaty o właściwościach zmiękczających stolec – ułatwiają wypróżnienie, zmniejszają dolegliwości bólowe z nim związane;
• tzw. leki pęczniejące – efekt ich działania pojawia się dopiero po kilku dniach; ich działanie polega na tym, że przyjęty lek zwiększa swoją objętość (pęcznieje), doprowadzając tym samym do rozciągnięcia jelita grubego, przyspieszając jego perystaltykę; dostępne są w postaci tabletek, kapsułek i saszetek do rozpuszczania w wodzie; podczas ich stosowania nie wolno zapominać o przyjmowaniu dużej ilości płynów.