Czym jest nacięcie krocza i kiedy się je wykonuje?
Epizjotomia (nacięcie krocza) to zabieg polegający na kontrolowanym nacięciu krocza, czyli obszaru tkanek znajdujących się między pochwą a odbytem. Obejmuje on skórę, tkankę podskórną oraz mięśnie krocza. Zabieg wykonuje się w końcowej fazie porodu, w momencie gdy główka dziecka jest już widoczna w przedsionku pochwy, a tkanki krocza są maksymalnie napięte.
Celem nacięcia krocza podczas porodu jest poszerzenie kanału rodnego, a co za tym idzie – ułatwienie urodzenia się dziecka w sytuacji, gdy krocze nie jest jeszcze odpowiednio rozciągnięte. W trakcie zabiegu dochodzi do nacięcia ściany pochwy, mięśnia opuszkowo-gąbczastego i poprzecznego powierzchownego krocza. Tak więc nacięcie ma na celu ułatwienie urodzenia dziecka i skrócenie czasu parcia w sytuacjach, gdy szybkie zakończenie porodu jest konieczne ze względów medycznych (np. zagrożenie dla dziecka lub matki). Epizjotomia nie powinna być wykonywana rutynowo.
Każde nacięcie wiąże się z powstaniem rany, koniecznością jej zszycia oraz procesem gojenia i powstaniem blizny. Dlatego decyzja o jej wykonaniu powinna być indywidualna i uzasadniona medycznie.
Jak wygląda nacięcie krocza podczas porodu?
Zabieg wykonywany jest w czasie porodu drogami natury, w momencie największego napięcia tkanek krocza, zazwyczaj na szczycie skurczu i parcia, gdy główka dziecka jest już bardzo nisko i widoczna w przedsionku pochwy. Zabieg polega na kontrolowanym nacięciu krocza, czyli obszaru między pochwą a odbytem, obejmującym skórę, tkankę podskórną oraz mięśnie krocza.
Nacięcie wykonuje lekarz lub położna przy użyciu sterylnych nożyczek położniczych. Najczęściej stosuje się nacięcie pośrodkowo-boczne, prowadzone ukośnie od brzegu wejścia do pochwy w kierunku boku, a nie w stronę odbytu, co zmniejsza ryzyko uszkodzenia zwieracza odbytu. Długość nacięcia wynosi zazwyczaj około 2–4 cm i jest dostosowana do sytuacji położniczej. W momencie wykonywania zabiegu odczuwanie bólu bywa ograniczone ze względu na silne parcie i maksymalne rozciągnięcie tkanek, a w razie potrzeby stosowane jest znieczulenie miejscowe lub kobieta znajduje się już pod działaniem znieczulenia zewnątrzoponowego. Po urodzeniu dziecka nacięcie jest zszywane warstwowo, najczęściej przy użyciu szwów wchłanialnych.
Przyczyny i wskazania medyczne do nacięcia krocza
Do najczęstszych wskazań należą:
- zaburzenia tętna płodu sugerujące niedotlenienie,
- porody zabiegowe z użyciem próżnociągu położniczego lub kleszczy,
- poród miednicowy,
- dystocja barkowa, czyli trudność z urodzeniem barków po urodzeniu główki.
Nacięcie krocza nie zawsze zapobiega pęknięciom, a w niektórych przypadkach może prowadzić do podobnych lub nawet większych dolegliwości w okresie połogu. Dlatego decyzja o jego wykonaniu powinna być zawsze indywidualna.
Zgoda na nacięcie krocza i prawa pacjentki
Każda kobieta ma prawo do wyrażenia świadomej zgody na zabieg lub jego odmowy po uzyskaniu jasnej informacji o wskazaniach. Personel medyczny powinien wyjaśnić, dlaczego proponuje wykonanie epizjotomii oraz jakie mogą być konsekwencje jej niewykonania. W praktyce decyzja często zapada w dynamicznych warunkach, dlatego warto wcześniej zapoznać się z polityką szpitala oraz omówić swoje oczekiwania w planie porodu. Daje to poczucie większej kontroli w sytuacji, która z natury bywa nieprzewidywalna.
Czy można uniknąć nacięcia krocza?
U wielu kobiet możliwe jest urodzenie dziecka bez ingerencji chirurgicznej, zwłaszcza gdy poród przebiega fizjologicznie i bez pośpiechu. Istnieją działania, które sprzyjają elastyczności tkanek i mogą zmniejszyć ryzyko urazu krocza. Do najważniejszych należą: regularne ćwiczenia mięśni dna miednicy,
- masaż krocza w drugiej połowie ciąży (jeśli nie ma przeciwwskazań),
- umiarkowana aktywność fizyczna,
- poród w pozycjach wertykalnych,
- świadome parcie i współpraca z położną.
Takie przygotowanie sprawia, że tkanki lepiej adaptują się do rozciągania, choć nie daje całkowitej gwarancji uniknięcia nacięcia.
Szycie krocza i proces gojenia
Po porodzie rana zostaje zszyta, zazwyczaj przy użyciu nici rozpuszczalnych. Szwy po nacięciu krocza nie wymagają zdejmowania i stopniowo się wchłaniają. Proces gojenia trwa przeciętnie od 6 do 8 tygodni, choć pierwsze dni mogą wiązać się z bólem, pieczeniem i trudnością w siedzeniu.
Aby sprzyjać regeneracji, zaleca się:
- dokładną higienę okolicy intymnej,
- delikatne osuszanie rany,
- unikanie długich kąpieli w wannie,
- noszenie przewiewnej, bawełnianej bielizny.
Możliwe powikłania i problemy z blizną
Ból krocza po porodzie z nacięciem jest częstym elementem połogu i zwykle stopniowo się zmniejsza. Niepokój powinny wzbudzić objawy, które mogą świadczyć o infekcji lub problemach z gojeniem rany, takie jak:
- narastający ból,
- obrzęk i zaczerwienienie,
- gorączka,
- nieprzyjemny zapach wydzieliny.
U części kobiet dochodzi do powikłań, takich jak twarda blizna, zrosty po nacięciu krocza czy rozejście blizny po nacięciu krocza. Objawy te mogą powodować uczucie ciągnięcia, dyskomfort, a czasem ból podczas współżycia.
W takich sytuacjach pomocna bywa konsultacja z fizjoterapeutą uroginekologicznym, który ocenia stan tkanek i dobiera odpowiednie postępowanie.
Blizna po nacięciu krocza i jej mobilizacja
Po zakończeniu gojenia warto zwrócić uwagę na elastyczność tkanki bliznowatej. Zbyt sztywna blizna po nacięciu krocza może wpływać na funkcjonowanie mięśni dna miednicy. Coraz częściej zaleca się mobilizację blizny po nacięciu krocza, czyli delikatne techniki manualne poprawiające jej ruchomość i zmniejszające dolegliwości.
Pochwa po porodzie po nacięciu krocza
Po porodzie okolica intymna może przez pewien czas funkcjonować inaczej niż przed ciążą. Pochwa po porodzie z nacięciem krocza bywa bardziej wrażliwa, sucha lub daje zmienione odczucia czuciowe. Objawy te zazwyczaj ustępują wraz z regeneracją tkanek oraz ćwiczeniami mięśni dna miednicy, choć tempo powrotu do komfortu jest indywidualne.
Jak dbać o nacięte krocze po porodzie?
Krocze jest dobrze ukrwionym obszarem i goi się bardzo dobrze. Do głównych czynności pielęgnacyjnych po nacięciu krocza należy zachowanie czystości rany. Ponieważ rana znajduje się w bliskim sąsiedztwie odbytu i ujścia cewki moczowej, po każdej wizycie w toalecie należy przepłukać krocze letnią wodą.
- Używaj delikatnych płynów do pielęgnacji intymnej. Formuła części z nich jest specjalnie przygotowana z myślą o kobietach w okresie połogu.
- Po każdym podmyciu dokładnie osusz okolice krocza. Wykorzystuj do tego delikatny ręcznik papierowy. Wielorazowe stają się rezerwuarem bakterii. Wycieraj delikatnie dociskając ręcznik i unikaj tarcia.
- Przez co najmniej 6-8 tygodni od porodu wstrzymaj się od długich kąpieli w wannie. Taka pielęgnacja zapobiegnie powstawaniu infekcji i przyspieszy regenerację tkanek.
- Unikaj sytuacji w których dochodzi do przepocenia okolic krocza. Noś lekką bieliznę.
Zalecenia te są ważne przed oraz po zdjęciu szwów. Całkowite wygojenie rany następuje po ok 6-8 tygodniach od porodu.
Co jeszcze zrobić, by przyspieszyć gojenie i uniknąć powikłań?
Do pielęgnacji uszkodzonego krocza należy także profilaktyka zaparć. W połogu stosuj dietę bogatą w błonnik oraz unikaj produktów powodujących zaparcia. Zapobiegnie to także powstawaniu mikrourazów przy wypróżnianiu, które mogłyby wydłużyć gojenie krocza. Pozwoli także na swobodne wypróżnianie się, bez obaw, że dojdzie np. do ponownego pęknięcia krocza w miejscu szwów. Wiele kobiet obawia się takich powikłań, co stanowi psychologiczną barierę przed załatwianiem potrzeb fizjologicznych.
W początkowym okresie gojenia się rany należy także unikać ćwiczeń rozciągających, takich jak np. przysiady czy szpagat. Trzeba odłożyć je do momentu, gdy tkanki krocza będą w całości zregenerowane po nacięciu i szyciu. Gdy pojawią się: ból, obrzęk czy zaczerwienienie krocza, należy niezwłocznie skontaktować się z położną i/lub lekarzem. Mogą to być objawy toczącego się procesu patologicznego, który wymaga leczenia.
