Choroba posurowicza – co to jest?
Choroba posurowicza jest rzadką, ale potencjalnie groźną ogólnoustrojową reakcją alergiczną, zaliczaną do nadwrażliwości typu III (reakcja kompleksów immunologicznych). Wywołuje ją nadmierna reakcja układu immunologicznego na tzw. alergeny, czyli substancje, które u zdrowego człowieka nie powodują objawów chorobowych, natomiast u osoby uczulonej mogą prowadzić do poważnych zaburzeń.
Do klasycznych chorób o podłożu alergicznym należą m.in.:
- katar sienny;
- astma;
- choroba posurowicza.
Przyczyny choroby posurowiczej
W mechanizmie choroby kluczową rolę odgrywają antygeny i przeciwciała. Antygen to substancja zdolna do wywołania reakcji odpornościowej, natomiast przeciwciała to białka produkowane przez układ immunologiczny w odpowiedzi na jego obecność.
Połączenie antygenu z przeciwciałem prowadzi do powstania tzw. kompleksów immunologicznych. Mogą one odkładać się w ścianach naczyń krwionośnych, powodując ich uszkodzenie i rozwój stanu zapalnego.
Najczęstszą przyczyną choroby posurowiczej są:
- surowice obcogatunkowe (np. końskie – obecnie stosowane rzadziej),
- niektóre leki (np. antybiotyki, surowice odpornościowe, przeciwciała monoklonalne),
- szczepionki zawierające obce białka (rzadko).
Choroba posurowicza ma charakter ogólnoustrojowy – mimo że antygen dostaje się do organizmu drogą pozajelitową, objawy mogą dotyczyć wielu narządów.
Przeczytaj również:
Wstrząs anafilaktyczny – przyczyny, objawy, pierwsza pomoc – co podać
Objawy choroby posurowiczej
Surowica obcogatunkowa jest substancją stosowaną w leczeniu i postępowaniu zapobiegawczym w takich stanach chorobowych, jak błonica lub tężec. W leczeniu tężca jednak surowica końska zostaje zastępowana obecnie ludzką gammaglobuliną. Przed podaniem surowicy bezwzględnie wymagane jest przeprowadzenie próby uczuleniowej z zastosowaniem małej dawki substancji.
Pierwsze symptomy choroby posurowiczej mogą wystąpić od tygodnia do dwóch od kontaktu z alergenem.
- Zanim pojawią się objawy ogólnoustrojowe, zwykle około 24.-72. godziny przed wystąpieniem gorączki w miejscu podania surowicy skóra staje się zaczerwieniona, a nawet obrzęknięta.
- Następnie pacjent skarży się na złe samopoczucie, któremu zwykle już wtedy towarzyszy podwyższona temperatura ciała.
- Na skórze pojawia się typowy objaw chorób o podłożu alergicznym, jakim jest pokrzywka, początkowo niewzbudzająca niepokoju.
- Gdy do pokrzywki i gorączki dołączają powiększenie węzłów chłonnych, bóle brzucha, biegunka, a nawet zaburzenia widzenia oraz obrzęk i bóle stawów, chory trafia do lekarza i wdrażane jest postępowanie mające na celu szerszą diagnostykę.
Najważniejszym elementem pozostaje rozmowa lekarza z chorym, czyli wywiad lekarski, w tym przypadku pozwalający na postawienie trafnej diagnozy, gdy chory otrzymał surowicę obcogatunkową. Pomocne mogą okazać się także badania laboratoryjne.
Ujawniają one cechy stanu zapalanego, takie jak:
- podwyższona leukocytoza;
- przyspieszony OB.
Jednak nie zawsze w tej chorobie są one obecne i osiągają niezbyt wysokie wartości. We krwi pojawia się także eozynofilia, czyli zwiększona liczba leukocytów kwasochłonnych, typowych dla chorób o podłożu alergicznym. W badaniu ogólnym moczu obserwuje się zwykle zwiększoną ilość wydalanego z moczem białka (białkomocz).
Przeczytaj również:
Alergia na słońce – jakie są objawy uczulenia na słońce i jak wygląda leczenie?
Leczenie choroby posurowiczej
Objawy ogólnoustrojowe choroby posurowiczej ustępują zwykle w ciągu kilku dni, często nawet bez leczenia. Jednak czasem stosuje się leki takie jak:
- adrenalina – zaliczana do grupy amin katecholowych, agonista receptorów alfa i beta;
- leki przeciwhistaminowe – blokują receptory histaminy. Histamina jest jedną z substancji odpowiedzialnych za wystąpienie objawów alergii, zwana jest także mediatorem reakcji alergicznej. Antagoniści receptorów histaminy znajdują szerokie zastosowanie w leczeniu chorób o podłożu alergicznym. Mogą być stosowane w postaci doustnej lub miejscowej. Oprócz blokowania receptorów histaminy zmniejszają też napływ komórek zapalnych do miejsca reakcji alergicznej, przez co niwelują objawy stanu zapalnego, jakim jest alergia. Leki I generacji (difenhydramina), ustąpiły miejsca nowym preparatom: loratydyna, cetyryzyna, feksofenadyna, ze względu na ich większą skuteczność i mniejsze nasilenie działań niepożądanych, takich jak senność w ciągu dnia;
- glikokortykosteroidy – hormony kory nadnerczy o budowie steroidowej, posiadają zdolność zmniejszania nasilenia odczynów zapalnych.
Dodatkowo zaleca się unikanie ponownego kontaktu z czynnikiem wywołującym reakcję.
Powikłania choroby posurowiczej
Mimo że objawy choroby mogą ustąpić samoistnie, nawet bez wyszukanego leczenia, należy się liczyć z możliwością pojawienia się powikłań. Patomechanizm zmian narządowych wynika z powstałego stanu zapalnego i uszkodzenia naczyń włosowatych na skutek odkładania się w ich ścianie kompleksów immunologicznych.
Powikłania w chorobie posurowiczej występują wprawdzie dość rzadko, jednak mogą być groźne w skutkach. Zalicza się do nich między innymi:
- kłębuszkowe zapalenie nerek – powstałe na skutek odkładania się w kłębuszku nerkowym kompleksów immunologicznych i zapoczątkowania kaskady stanu zapalnego. Proces taki może prowadzić do uszkodzenia nerek, a w konsekwencji nawet do ich niewydolności;
- zapalenie nerwu wzrokowego;
- uogólnione zapalenie naczyń – powstaje w wyniku uszkodzenia śródbłonka naczyniowego. Może prowadzić do niedokrwienia narządów przez nie zaopatrywanych.
