Co zrobił Mariusz Trynkiewicz?
W 1988 r. w Piotrkowie Trybunalskim Mariusz Trynkiewicz zabił czterech chłopców w wieku od 11 do 13 lat. Wcześniej dwukrotnie skazywano go za przestępstwa seksualne wobec małoletnich. Zabójstw dokonał podczas przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności. Jak wynika z uzasadnienia Sądu Najwyższego, wyrok z 1989 r. obejmował zarówno zabójstwa, jak i czyny o charakterze seksualnym wobec małoletnich. [1, 9]
W 1989 r. sąd wymierzył Trynkiewiczowi karę śmierci. Po rozpoznaniu rewizji wniesionej przez obrońcę Sąd Najwyższy zamienił ją na 25 lat pozbawienia wolności na mocy ustawy amnestyjnej. Gdy zbliżał się koniec tej kary, sąd wszczął odrębne postępowanie w sprawie zagrożenia, jakie Trynkiewicz mógł stwarzać po wyjściu z więzienia. [1, 2]
Co wykazały badania Mariusza Trynkiewicza?
Już podczas postępowań karnych biegli opisywali u Trynkiewicza cechy nieprawidłowej osobowości i zaburzenia psychoseksualne. W 2000 r., podczas odbywania kary, badania wykazały trudności w kontrolowaniu emocji oraz skłonność do zachowań agresywnych. W sferze seksualnej rozpoznano pedofilię. [1]
W 2011 r. sąd zdecydował o zastosowaniu leczenia z powodu zaburzeń preferencji seksualnych. Po przeniesieniu do innego zakładu karnego Trynkiewicz początkowo odmawiał udziału w psychoterapii grupowej. Od marca 2012 r. uczestniczył w cyklu indywidualnych spotkań z terapeutą. Z ustaleń przytoczonych w uzasadnieniu wynika, że nadal kwestionował rozpoznanie i zaprzeczał problemom opisywanym przez specjalistów. Te obserwacje dotyczą opisanego w orzeczeniu okresu terapii więziennej. [1]
W postępowaniu z 2014 r. opinię przygotowali dwaj psychiatrzy, psycholog i seksuolog. Opisali współwystępowanie głębokich zaburzeń osobowości o cechach antyspołecznych i zaburzeń preferencji seksualnych. Publiczne uzasadnienie przytacza ustalenia z badań i terapii w zakresie istotnym dla decyzji sądu. [1, 12]
Przeczytaj również:

Jeffrey Dahmer – na co chorował ten seryjny morderca?
Co oznaczają antyspołeczne cechy osobowości?
W opisie klinicznym cechy antyspołeczne, nazywane też dyssocjalnymi, mogą przejawiać się lekceważeniem praw i uczuć innych osób, małą wrażliwością na ich potrzeby czy wykorzystywaniem ludzi dla własnych celów. Przy ocenie zaburzenia osobowości specjaliści przyglądają się utrwalonym wzorcom funkcjonowania – temu, jak dana osoba postrzega siebie, tworzy relacje i zachowuje się w różnych sytuacjach. [3, 4]
W 11. rewizji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób (ICD-11), opracowanej przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), najpierw ocenia się, czy występuje zaburzenie osobowości i jakie jest jego nasilenie. Następnie można wskazać dominujące cechy, w tym dyssocjalność. Takie podejście pozwala opisać zarówno skalę trudności w codziennym funkcjonowaniu, jak i ich rodzaj. [3, 4]
Psychopatia to pojęcie używane m.in. w badaniach nad osobowością i w psychologii sądowej. Obejmuje pewne cechy wspólne z dyssocjalnością, ale ich obecność nie wystarcza do oceny psychopatii. W sprawie Trynkiewicza w uzasadnieniu sądowym przytoczono rozpoznanie osobowości o cechach antyspołecznych. [1, 5]
Co oznacza określenie „pedofilia sadystyczna” w opinii biegłych?
Tak biegli określili zaburzenia preferencji seksualnych Trynkiewicza. We współczesnej klasyfikacji ICD-11 WHO opisuje odrębnie dwie kategorie. [1, 4]
Zaburzenie pedofilne (6D32) wiąże się z utrwalonym i intensywnym wzorcem pobudzenia seksualnego dotyczącym dzieci przed okresem dojrzewania.
Zaburzenie sadyzmu seksualnego z przymusem (6D33) wiąże się z utrwalonym i intensywnym wzorcem pobudzenia seksualnego związanym z zadawaniem cierpienia fizycznego lub psychicznego osobie, która nie wyraża na to zgody.
W obu przypadkach kryteria wymagają również, by osoba podejmowała działania zgodne z tym wzorcem pobudzenia lub odczuwała z jego powodu znaczne cierpienie psychiczne. Przy ocenie sadyzmu seksualnego istotny jest związek między zadawaniem cierpienia a pobudzeniem seksualnym. Sam fakt użycia przemocy nie pozwala stwierdzić, że taki związek występował. Przypisanie Trynkiewiczowi tych dwóch współczesnych rozpoznań wymagałoby osobnej oceny według aktualnych kryteriów. [1, 4]
Wykorzystanie seksualne dziecka opisuje czyn, a do rozpoznania zaburzenia pedofilnego potrzebna jest ocena utrwalonego wzorca pobudzenia. Sprawcą wykorzystania seksualnego może być także osoba bez tego zaburzenia. Dziecko wymaga ochrony i pomocy niezależnie od rozpoznania u sprawcy. [4, 6]
Przeczytaj również:

Ed Gein – na co chorował Rzeźnik z Plainfield?
Czy rodzice Mariusza Trynkiewicza mieli wpływ na to, co zrobił?
Publicznie dostępne źródła nie pozwalają ustalić, czy sposób wychowania lub relacje z rodzicami przyczyniły się do jego czynów. Według relacji przytoczonej przez TVN24 Trynkiewicz wspominał, że czuł się kochany i że matka poświęcała mu dużo uwagi. Ojca opisywał jako mniej obecnego w codziennym życiu, choć gotowego mu pomóc. Są to jego własne wspomnienia. W opublikowanym uzasadnieniu Sądu Najwyższego nie wskazano wychowania ani postępowania rodziców jako przyczyny zabójstw. [1, 10]
Choroba matki pojawia się w źródłach w innym kontekście. Jak opisuje prawniczka Karolina Piech, była powodem udzielenia Trynkiewiczowi przerwy w odbywaniu kary w 1988 r. Ta informacja wyjaśnia okoliczności jego pobytu poza więzieniem w tym okresie. [1, 13]
Na rozwój osobowości mogą wpływać zarówno predyspozycje biologiczne, jak i doświadczenia w rodzinie oraz poza nią. Wiedza o tych zależnościach pomaga zrozumieć, jakie czynniki specjaliści biorą pod uwagę w ocenie rozwoju człowieka. Ustalenie, czy któryś z nich miał znaczenie dla konkretnego czynu, wymaga danych dotyczących tej osoby i okoliczności zdarzenia. [11]
Jak zaburzenia psychiczne mają się do poczytalności i oceny ryzyka?
Poczytalność odnosi się do stanu osoby w chwili czynu. Według kodeksu karnego obowiązującego w 1988 r. znaczenie miały dwie zdolności – rozpoznania znaczenia czynu i kierowania własnym postępowaniem. Stwierdzenie zaburzenia osobowości lub preferencji seksualnych samo w sobie nie rozstrzygało, czy którakolwiek z tych zdolności była zniesiona lub w znacznym stopniu ograniczona. Z uzasadnienia Sądu Najwyższego wynika, że sądy orzekające w sprawach karnych Trynkiewicza ustaliły, iż rozumiał znaczenie swoich czynów. [1, 7]
Ocena ryzyka w 2014 r. dotyczyła tego, co mogło nastąpić po odbyciu kary. Ustawa przewidywała, że sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, w tym opinie biegłych, wyniki dotychczasowej terapii i możliwość prowadzenia jej na wolności. W przypadku Trynkiewicza sąd uznał, że zachodziło bardzo wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia poważnego czynu z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia. Orzekł o umieszczeniu go w Krajowym Ośrodku Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w Gostyninie. W 2017 r. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną w tej sprawie. [1, 2, 8]
Trynkiewicz zmarł 9 stycznia 2025 r.

















