Czym są fosfolipidy?
Fosfolipidy to wspólna nazwa organicznych związków chemicznych z grupy lipidów, złożonych z części hydrofilowej i hydrofobowej, co warunkuje ich unikalne właściwości. Są podstawowym składnikiem błony komórkowej, składnikiem żółci i tłuszczów Pod względem chemicznym zbudowane są z dwóch cząsteczek kwasów tłuszczowych (tzw. hydrofobowy ogon), części alkoholowej (np. glicerolu) oraz reszty kwasu fosforowego (tzw. hydrofilowa głowa). W zależności od tego, jakie cząsteczki przyłączone są do reszty kwasu fosforowego (np. cholina, seryna itp.), fosfolipidy dzielimy na poszczególne grupy.
Fosfolipidy występują we wszystkich żywych organizmach, w tym w organizmie człowieka, stanowiąc m.in. budulec błon komórkowych. Do najważniejszych z nich zaliczane są: fosfatydylocholina, fosfatydyloseryna, fosfatydyloetanoloamina oraz fosfatydyloinozytol. Niektóre z nich są produkowane samodzielnie przez ciało, inne muszą być dostarczane z pożywieniem.
Ze względu na ważną rolę, jaką odgrywają fosfolipidy w organizmie człowieka, stanowią one również składnik wielu preparatów farmaceutycznych, wspomagających prawidłowe funkcjonowanie wątroby. W tego typu produktach znajdziemy głównie fosfolipidy otrzymywane z nasion soi lub ikry łososia.
Fosfolipidy sojowe najczęściej dostępne są w formie lecytyny sojowej, substancji bogatej w fosfatydylocholinę. To właśnie jej zawartość sprawia, że wykazują one właściwości ochronne i regenerujące dla hepatocytów.
Na rynku dostępne są zarówno zawierające fosfolipidy suplementy diety oraz leki OTC. Jeżeli zależy nam na udowodnionym działaniu prozdrowotnym, warto sięgać po te o statusie leku. Wybierając preparaty zawierające fosfolipidy sojowe, należy uważnie czytać składy tego typu produktów i sięgać po te, które są produkowane z surowców bez modyfikacji genetycznych (GMO).
Przeczytaj również:
Regeneracja wątroby – jakie leki i suplementy stosować?
Jakie funkcje pełnią w organizmie fosfolipidy?
Rola fosfolipidów w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu jest niepodważalna. Ze względu na swoją unikalną, amfifilową budowę stanowią one główny składnik błon komórkowych, tworząc tzw. dwuwarstwę lipidową i skutecznie izolując wnętrze komórki od otoczenia. Dzięki fosfolipidom błony komórkowe są półprzepuszczalne, elastyczne i stabilne, co pozwala komórkom na ich prawidłowe funkcjonowanie. Stanowią one jednak nie tylko materiał budulcowy – mogą być także przekształcane przez komórkę w inne związki i brać udział w licznych procesach metabolicznych wewnątrz komórki czy sygnalizacji komórkowej.
Udowodniona jest istotna rola fosfolipidów w procesach regeneracyjnych wątroby, gdzie działają hepatoprotekcyjnie (chronią komórki wątroby).
Biorą one ponadto udział w procesie trawienia tłuszczów, gdzie służą jako emulgatory, rozbijające tłuszcze na mniejsze cząsteczki. Fosfolipidy odgrywają rolę także w prawidłowym funkcjonowaniu tkanki nerwowej. Nie tylko stanowią składnik osłonek mielinowych, ale również uczestniczą w przekazywaniu sygnałów między neuronami (fosfatydylocholina i fosfatydyloseryna).
Fosfolipidy na wątrobę – jak działają?
Jeżeli chodzi o działanie fosfolipidów na wątrobę, nie tylko pełnią funkcje hepatoprotekcyjne, m.in. poprzez redukowanie skutków stresu oksydacyjnego czy wyciszanie procesów zapalnych, ale wspierają również regenerację komórek wątroby. Poprzez szybszą odbudowę błon komórkowych hepatocytów przyspieszają one ich odnowę i wspomagają funkcje metaboliczne wątroby. Co więcej, fosfatydylocholina jest ważnym składnikiem wspierającym metabolizm tłuszczów w wątrobie, ułatwiając ich transport do lipoprotein i zapobiegając ich nadmiernemu gromadzeniu się w tym organie.
Ich przyjmowanie warto rozważyć w przypadku:
stanów zapalnych wątroby:
przewlekłego zapalenia wątroby,
stłuszczenia wątroby (zarówno alkoholowa jak i niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby),
uszkodzenia wątroby:
poalkoholowego uszkodzenia wątroby,
toksycznego uszkodzenia wątroby,
ostrych i przewlekłych chorób dróg żółciowych (w tym kamicy żółciowej),
diety bogatej w tłuszcze i produkty wysokoprzetworzone,
stosowania leków obciążających wątrobę.
Przeczytaj również:
Biopsja wątroby – wskazania, przebieg, jak wygląda, powikłania
Kiedy rozważyć sięgnięcie po fosfolipidy?
Jakie objawy powinny nas skłonić do sięgnięcia po preparaty z fosfolipidami? O zaburzonej pracy wątroby świadczą:
niestrawność,
uczucie pełności nawet po niewielkich posiłkach,
wzdęcia i dyskomfort po posiłkach, zwłaszcza tych bogatych w tłuszcze,
uczucie ciężkości lub rozpierania w prawym podżebrzu,
pogorszenie apetytu,
uczucie przewlekłego zmęczenia.
Warto pamiętać, że stosowanie preparatów zawierających fosfolipidy powinno być każdorazowo skonsultowane z lekarzem. Zarówno ostre jak i przewlekłe choroby wątroby stanowią bowiem poważny problem i nieprawidłowe ich leczenie lub brak odpowiedniej diagnostyki w tym zakresie może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych.
Jak długo można przyjmować fosfolipidy?
Fosfolipidy dostępne są zarówno w formie leków jak i suplementów diety. Zdecydowana większość z nich może być stosowana długofalowo. Pamiętać należy jednak, że suplementy diety z fosfolipidami zawsze powinny stanowić jedynie uzupełnienie, a nie zamiennik zdrowej, odpowiednio zbilansowanej diety.
By odczuć pozytywny wpływ suplementacji fosfolipidów, należy przyjmować je przez co najmniej 3 miesiące. Ważna jest systematyczność i dawka, która powinna wynosić 1-6 g dziennie, najlepiej w 2-3 dawkach podzielonych.
Co ważne, fosfolipidy należy przyjmować podczas posiłków, popijając je wodą.
Przeczytaj również:
Dieta wątrobowa – zasady, zalecenia, jadłospis, produkty zakazane
Przeciwwskazania do przyjmowania fosfolipidów
Niestety, pomimo ważnej roli jaką odgrywają fosfolipidy, nie każdy może je przyjmować. Wśród głównych przeciwwskazań do stosowania preparatów zawierających fosfolipidy należą:
alergia na składnik aktywny/jego źródło (soję lub olej rybi) lub substancje pomocnicze,
alergia na orzeszki ziemne (w przypadku preparatów zawierających lecytynę lub fosfolipidy sojowe),
ciąża,
karmienie piersią,
wiek poniżej 12. roku życia,
ciężka hiperlipidemia,
ciężka niewydolność wątroby lub nerek,
stosowanie leków rozrzedzających krew.
Niektóre z leków OTC z fosfolipidami zawiera w swoim składzie niewielkie ilości etanolu. Należy zachować ostrożność przy suplementacji fosfolipidów tymi preparatami u osób z chorobą alkoholową czy przyjmującymi inne leki, które mogą wchodzić w interakcje z alkoholem.
Czy fosfolipidy są bezpieczne? Czy dają skutki uboczne?
Fosfolipidy to substancje bezpieczne i naturalnie występujące w organizmie człowieka. Ich suplementacja, opierająca się zarówno na lekach jak i suplementach diety, nie niesie za sobą większego ryzyka. Jedynie w przypadku stosowania wysokich dawek preparatów zawierających jeden typ cząsteczek (np. fosfatydylocholiny), może w nielicznych przypadkach prowadzić do krótkotrwałych działań niepożądanych, takich jak:
nudności,
wzdęcia,
biegunki,
nieprzyjemny posmak w ustach.
Związki te nie ulegają kumulacji w naszym organizmie, nie ma więc ryzyka przedawkowania fosfolipidów w organizmie.
Jakie produkty spożywcze zawierają najwięcej fosfolipidów
Niektóre cząsteczki fosfolipidów są produkowane przez komórki organizmu, inne muszą być dostarczane wraz z pożywieniem. Odpowiednio zbilansowana dieta, obfitująca w produkty bogate w fosfolipidy i nienasycone kwasy tłuszczowe, jest bezpieczną alternatywę dla syntetycznych suplementów diety. Substancje te znajdziemy w takich produktach jak:
nasiona soi,
owoce morza,
ryby i olej rybi (zwłaszcza łosoś czy tuńczyk),
żółtko jaja kurzego,
wołowina,
mleko krowie,
wieprzowina,
orzechy,
kiełki pszenicy,
szparagi,
skrobia,
kiełki pszenicy.
