Tabletka „dzień po” – co to jest i kiedy można ją zastosować?
Tabletka „dzień po” to forma antykoncepcji awaryjnej stosowana po niezabezpieczonym stosunku płciowym lub wtedy, gdy zastosowana metoda antykoncepcji zawiodła, np. doszło do pęknięcia prezerwatywy albo pominięcia tabletki antykoncepcyjnej. Jej mechanizmem działania jest głównie zahamowanie owulacji i uniemożliwienie zapłodnienia komórki jajowej, co zmniejsza ryzyko nieplanowanej ciąży.
Tabletka „dzień po” nie przerywa istniejącej ciąży i nie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Nie zastępuje też regularnych metod antykoncepcji.
Jak działa tabletka po stosunku?
Tabletka „dzień po” działa poprzez opóźnienie lub zahamowanie owulacji, co ma uniemożliwić spotkanie się plemników z komórką jajową. Plemniki mogą przeżyć nawet do 5 dni w drogach rodnych kobiety (według niektórych źródeł nawet i dłużej), natomiast komórka jajowa do 24 godzin.
Antykoncepcja tego typu nazywana jest również antykoncepcją postkoitalną i ma zapobiec niechcianej ciąży.
Przeczytaj również:
Nieregularne miesiączki – przyczyny nieregularnego okresu
Tabletka „dzień po” a tabletka wczesnoporonna – czy to jest to samo?
Pigułka awaryjna nie jest tym samym, co tabletka wczesnoporonna. Tabletka „dzień po” ma zapobiec owulacji i powstawaniu zarodka. Nie jest w stanie przerwać powstałej już ciąży. Natomiast tabletka wczesnoporonna to farmaceutyk podawany przez lekarza przy przeprowadzaniu aborcji farmakologicznej. Wytyczne postępowania klinicznego dopuszczają jej zastosowanie w warunkach szpitalnych.
Kiedy wziąć tabletkę „dzień po”, aby była skuteczna?
Skuteczność antykoncepcji awaryjnej zależy przede wszystkim od czasu, w jakim tabletka „dzień po” zostanie przyjęta. Im szybciej zostanie zastosowana po niezabezpieczonym stosunku, tym większa jej skuteczność. Niektóre preparaty należy przyjąć do 72 godzin (3 dni) po stosunku, a inne mogą działać nawet do 120 godzin po stosunku.
Tabletka „dzień po” działa najskuteczniej przed owulacją, ponieważ opóźnia owulację lub hamuje uwolnienie komórki jajowej. Jeśli do owulacji już doszło, jej skuteczność może być niższa. Dlatego nie warto zwlekać z przyjęciem tabletki nawet wtedy, gdy do stosunku doszło niedawno.
Jakie są rodzaje tabletek „dzień po” dostępnych w Polsce?
W Polsce dostępne są dwa główne rodzaje tabletek „dzień po”, które różnią się substancją czynną oraz czasem działania. Pierwszą z nich jest lewonorgestrel – substancja obecna m.in. w preparacie Escapelle. Skuteczność lewonorgestrelu jest najwyższa wtedy, gdy tabletka zostanie przyjęta do 72 godzin (3 dni) po niezabezpieczonym stosunku.
Drugą formą antykoncepcji awaryjnej jest octan uliprystalu, który może działać nawet do 120 godzin po stosunku płciowym. Tabletka „dzień po” z tą substancją skuteczniej opóźnia owulację, dlatego bywa wybierana w sytuacji, gdy od stosunku minęło więcej czasu.
Przeczytaj również:
Aborcja farmakologiczna – jak przebiega, czy jest legalna?
Skutki uboczne po tabletce „dzień po”
Po przyjęciu tabletki „dzień po” mogą wystąpić skutki uboczne, choć nie pojawiają się one u każdej kobiety. Najczęściej są to bóle głowy, bóle brzucha, nudności, zmęczenie czy zaburzenia nastroju. Antykoncepcja awaryjna może także powodować nieregularne krwawienia oraz zaburzenia cyklu miesiączkowego.
U części kobiet krwawienie miesiączkowe pojawia się wcześniej lub później niż zwykle. Możliwe jest również plamienie po przyjęciu tabletki „dzień po”. Działania niepożądane zazwyczaj mają łagodny charakter i ustępują samoistnie po kilku dniach.
Jeśli jednak wystąpią silne bóle brzucha, obfite krwawienie lub miesiączka spóźnia się dłużej niż tydzień, warto skonsultować się z lekarzem.
Tabletka „dzień po” a antykoncepcja hormonalna
Tabletka „dzień po” nie zastępuje regularnej metody antykoncepcji i powinna być stosowana wyłącznie w sytuacjach awaryjnych. Po zastosowaniu antykoncepcji awaryjnej można wrócić do regularnych metod, jednak sposób postępowania zależy od rodzaju przyjętego preparatu.
W przypadku tabletek zawierających lewonorgestrel antykoncepcję hormonalną zwykle można kontynuować od razu. Inaczej wygląda to przy preparatach z octanem uliprystalu, które mogą osłabiać działanie hormonalnych środków antykoncepcyjnych. W takiej sytuacji przez kilka dni zaleca się dodatkowo stosować metody barierowe, np. prezerwatywy.
Preparat zabezpiecza wyłącznie po danym zbliżeniu i nie chroni przed kolejnymi stosunkami w tym samym cyklu.
Przeczytaj również:
Co oznacza krwawienie lub plamienie po stosunku?
Czy tabletka „dzień po” wymaga recepty?
W Polsce tabletka „dzień po” wymaga recepty. Dotyczy to zarówno preparatów zawierających lewonorgestrel, jak i octan uliprystalu. Receptę na antykoncepcję awaryjną może wystawić lekarz podczas wizyty stacjonarnej, konsultacji online, a w niektórych aptekach (listę tych aptek możesz sprawdzić w internecie) receptę wystawi farmaceuta w ramach specjalnej usługi. Żeby uzyskać tabletkę od farmaceuty, kobieta musi mieć ukończone 15 lat. Podczas konsultacji zwykle zadawane są pytania dotyczące czasu, jaki minął od niezabezpieczonego stosunku płciowego, długości cyklu miesiączkowego oraz przyjmowanych leków.
Ze względu na to, że skuteczność antykoncepcji awaryjnej maleje wraz z upływem czasu, warto działać szybko po niezabezpieczonym stosunku. Im szybciej tabletka „dzień po” zostanie przyjęta, tym większa szansa na zapobiegnięcie ciąży.
Tabletka po stosunku a ciąża
Do tej pory nie wykazano, aby przyjmowanie tabletki po stosunku niosło ze sobą ryzyko całkowitej niepłodności lub bezpłodności. Nie odnotowano przypadku, aby kobieta, która zastosowała tabletkę „dzień po”, nie mogła zajść w ciążę.
Obserwując, jak hormony zawarte w pigułce wpływają na układ rozrodczy kobiety, można stwierdzić, że opisywana w artykule zastosowana metoda antykoncepcyjna nie zaburza trwale gospodarki hormonalnej.
Antykoncepcja awaryjna powinna być stosowana wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, a nie jako regularna metoda zapobiegania ciąży. Jej częste stosowanie może wiązać się z większym ryzykiem zaburzeń cyklu miesiączkowego.
W żadnym wypadku tabletki „dzień po” nie mogą być używane jako tabletki antykoncepcyjne lub też jako jedna z regularnych metod zapobiegania nieplanowanej ciąży. Nie chronią też przed chorobami przenoszonymi drogą płciową.
Przed zastosowaniem antykoncepcji awaryjnej warto wykluczyć istniejącą ciążę. Octanu uliprystalu nie należy stosować w czasie ciąży, dlatego w przypadku podejrzenia ciąży konieczna jest konsultacja z lekarzem.
Przeczytaj również:
Metody antykoncepcji – jak wybrać najlepszą? Antykoncepcja dla kobiet w różnym wieku
Ile kosztuje tabletka „dzień po” i od czego zależy cena?
Cena tabletki „dzień po” zależy przede wszystkim od rodzaju preparatu oraz zastosowanej substancji czynnej. Preparaty zawierające lewonorgestrel są zwykle tańsze niż tabletki z octanem uliprystalu. Koszt antykoncepcji awaryjnej najczęściej wynosi od kilkudziesięciu do około 100–150 zł.
Na cenę wpływa także miejsce zakupu, producent oraz sposób uzyskania recepty. Jeśli konieczna jest szybka konsultacja online lub wystawienie recepty przez farmaceutę, całkowity koszt może być wyższy. Tabletka „dzień po” nie jest obecnie refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia, dlatego pacjentka pokrywa pełną cenę preparatu.
Kiedy tabletka „dzień po” może być nieskuteczna?
Skuteczność antykoncepcji awaryjnej spada wraz z upływem czasu od niezabezpieczonego stosunku. Tabletka „dzień po” może być mniej skuteczna, jeśli zostanie przyjęta zbyt późno lub po owulacji, gdy doszło już do uwolnienia komórki jajowej.
Na działanie antykoncepcji awaryjnej mogą wpływać także niektóre leki, m.in. leki przeciwpadaczkowe, preparaty stosowane w leczeniu gruźlicy czy zioła zawierające dziurawiec. Ryzyko nieskuteczności zwiększają również wymioty występujące krótko po przyjęciu tabletki, ponieważ organizm może nie zdążyć wchłonąć substancji czynnej.
Niektóre badania sugerują, że skuteczność preparatów zawierających lewonorgestrel może być niższa u kobiet z wyższym BMI, choć dane naukowe nie są całkowicie jednoznaczne.
Przeciwwskazania do stosowania tabletki „dzień po”
Tabletka „dzień po” nie powinna być stosowana w przypadku uczulenia na którąkolwiek substancję czynną preparatu. Ostrożność zaleca się również u kobiet z ciężkimi chorobami wątroby, niektórymi zaburzeniami hormonalnymi oraz schorzeniami przewodu pokarmowego, które mogą utrudniać wchłanianie leku.
Antykoncepcja awaryjna nie jest także zalecana jako regularna metoda zapobiegania ciąży. W przypadku częstej potrzeby jej stosowania warto rozważyć inne, bardziej stałe formy antykoncepcji.
Przeczytaj również:
Antykoncepcja a rak piersi – czy stosowanie tabletek może powodować raka piersi?
Najczęstsze pytania pacjentów dotyczące tabletki „dzień po”
Jak szybko działa tabletka „dzień po” po przyjęciu?
Tabletka „dzień po” zaczyna działać po wchłonięciu substancji czynnej przez organizm, zwykle w ciągu kilku godzin od przyjęcia.
Czy tabletkę „dzień po” można stosować częściej niż raz?
Tabletka „dzień po” może być stosowana więcej niż raz, jednak antykoncepcja awaryjna nie powinna zastępować regularnych metod antykoncepcji. Częste stosowanie antykoncepcji postkoitalnej może zwiększać ryzyko działań niepożądanych, takich jak zaburzenia cyklu miesiączkowego, nieregularne krwawienia czy gorsze samopoczucie.
Jaka jest skuteczność tabletki „dzień po”?
Skuteczność zapobiegania ciąży „tabletek dzień po” wynosi około 85–98%. Skuteczność jest większa w przypadku zażycia pigułki w pierwszej dobie po stosunku. W jednym z badań – na grupie ponad 2 tys. kobiet – w ciążę zaszło mniej niż 2% z nich.
współpraca: lek. Natalia Ignaszak-Kaus
