Dieta rotacyjna – przykłady, produkty, jadłospis, zasady, odchudzanie, efekty

Dieta rotacyjna to propozycja dla osób z alergiami czy nietolerancjami pokarmowymi. Komponowanie jadłospisu polega na naprzemiennym spożywaniu żywności z różnych rodzin produktów (klasa botaniczna i zoologiczna). W komponowaniu menu takiej diety dla alergika powinien pomóc dietetyk, co pozwoli uniknąć niedoborów pokarmowych. Zasadą diety rotacyjnej jest układanie posiłków z produktów nieprzetworzonych i sezonowych. Jakie efekty przynosi rotacja węglowodanami?   

Rotacja węglowodanami – dieta dla alergika

Dieta eliminacyjno-rotacyjna (dieta rotacyjna węglowodanami; carb cycling) to model żywienia stosowany u osób z licznymi alergiami lub nietolerancjami pokarmowymi o nieznanym podłożu nadwrażliwości pokarmowej.

Polega ona na eliminacji produktów alergizujących przy równoczesnym obniżaniu ekspozycji na pozostałe alergeny w żywności. Celem jej zastosowania będzie nie tylko zmniejszenie reakcji układu odpornościowego, ale również pomoc w identyfikacji pokarmów uczulających oraz obniżenie ryzyka rozwoju dalszych alergii pokarmowych.Nadwrażliwość pokarmowa to grupa reakcji o różnych mechanizmach immunologicznych i nieimmunologicznych. W 2008 roku Europejska Akademia Alergologii i Immunologii dokonała klasyfikacji niepożądanych odpowiedzi pokarmowych. Zgodnie z nią rozróżniamy toksyczne reakcje na dany składnik pożywienia (np. toksyny znajdujące się w grzybach trujących) oraz reakcje z nadwrażliwości. Te drugie stanowią nieprawidłowy rodzaj odpowiedzi organizmu o charakterze nietoksycznym wynikający z osobniczej wrażliwości. W powstawaniu tych reakcji może uczestniczyć układ immunologiczny (zjawisko alergii) lub też mechanizmy ich występowania omijają go i mamy w takim przypadku do czynienia z nietolerancją pokarmową.

Podział typów nadwrażliwości pokarmowej obejmuje:

  • typ immunologiczny (alergia pokarmowa) - w mechanizm jego powstawania zaangażowany jest układ odpornościowy, dzielimy go na reakcje IgE-zależne (alergia pokarmowa typu natychmiastowego) i IgE-niezależne (różnego rodzaju, w których objawy mogą być odsunięte w czasie o kilka- kilkadziesiąt godzin od ekspozycji na alergen);
  • typ nieimmunologiczny (nietolerancja pokarmowa) - wynikająca z niedoborów enzymatycznych (np. nietolerancja laktozy), reakcja oparta o mechanizm farmakologiczny i pseudoalergie ( np. nadwrażliwość na histaminę);
  • typ możliwy immunologiczny obejmuje nadwrażliwość na gluten i celiakię.

Objawy alergii i nietolerancji pokarmowych mogą obejmować zarówno stany zagrożenia życia, takie jak anafilaksja, jak i dolegliwości ze strony układu pokarmowego, oddechowego czy zmiany skórne. Mogą być natychmiastowe lub odsunięte w czasie o kilkadziesiąt godzin. Rozpoznanie u pacjenta alergii wymaga zastosowania diety eliminacyjno-rotacyjnej, w której wyklucza się pokarmy będące źródłem alergenów. Należy tutaj wspomnieć o zjawisku tzw. reakcji krzyżowej. W przypadku alergenów powietrznopochodnych (np. uczulenie na pyłki, trawy) występuje podobieństwo budowy molekularnej uczulających białek do związków zawartych w warzywach i owocach. Dlatego osoby z alergią wziewną mogą po konsumpcji niektórych produktów z tych grup doświadczać niepożądanych objawów. Dodatkowo u osób, które reagują nadwrażliwością na wiele pokarmów zaleca się poza eliminacją zastosowanie także diety rotacyjnej.

Dieta rotacyjna – zasady

Celem zastosowania diety rotacyjnej węglowodanami może być identyfikacja pokarmów, na które organizm reaguje nadwrażliwością, wyciszenie odpowiedzi układu immunologicznego oraz profilaktyka rozwoju dalszych alergii u pacjenta na składniki diety, które do tej pory tolerował. Warto wiedzieć, że u osób z licznymi uczuleniami przeciążony układ odpornościowy może doprowadzić do alergizacji na kolejne produkty szczególnie jeśli są one spożywane często i w dużych ilościach. Dlatego w tej grupie pacjentów z licznymi alergiami pokarmowymi zaleca się stosowanie diety rotacyjnej. Polega ona na komponowaniu jadłospisu w cyklach 4 dniowych.

Wyróżniamy mniej lub bardziej restrykcyjne wersje menu diety rotacyjnej. Podstawową zasadą konserwatywnego modelu jadłospisu jest wprowadzanie produktów z tej samej klasy zoologicznej lub rodziny botanicznej w odstępach czterodniowych. Wymaga to znajomość przynależności poszczególnych pokarmów do danych grup. Rozwiązanie to stosowane jest u osób prezentujących nadwrażliwość na wiele alergenów. W przypadku osób, które nie wykazują reakcji na duża ilość warzyw i owoców można wprowadzać dietę rotacyjną o nieco mniej restrykcyjnych charakterze, która polega na wymianie produktów, co cztery dni bez zwracania uwagi na klasy i rodziny pokarmów. Metody te mogą początkowo wydawać się skomplikowane. Jednak dobre rozplanowanie jadłospisu i poznanie przynależności pokarmów do różnych grup z czasem umożliwia tworzenie prostego i smacznego menu. Należy zaznaczyć, ze nie istnieje jedna uniwersalna dieta przy alergii.

Pierwszym krokiem do poprawy stanu zdrowia musi być odpowiednia diagnostyka umożliwiająca identyfikację uczulających składników diety. Kolejnym powinna być ich eliminacja. W następnym kroku warto rozważyć zastosowanie jadłospisu z wymianą produktów, co 4 dni. Potrawy na diecie rotacyjnej powinny być komponowane z pokarmów nieprzetworzonych, z jak najmniejszą ilością substancji celowo dodawanych, takich jak konserwanty czy barwniki.

Jeśli to możliwe warto korzystać z żywności ekologicznej, certyfikowanej. W przypadku alergii na wiele produktów należy komponować posiłki z maksymalnie trzech składników. Ułatwia to planowanie menu, ale też ewentualną identyfikacje kłopotliwych składników diety. Ważnym zaleceniem jest również dokładne przeżuwanie pokarmów, co poprawia ich strawność. Dietę rotacyjną należy stosować przez około 48 tygodni.

Dieta rotacyjna – przykłady – rodziny pokarmów w menu

Dieta na alergię pokarmową opierająca się na eliminacji i rotacji pokarmami wymaga znajomości klas zoologicznych i rodzin botanicznych żywności. Produktami z tych samych grup rotujemy w cyklu 4 dniowym. Przykładowo, jeśli w poniedziałek konsumujemy pomidora należącego do rodziny psiankowatych, to przez następne cztery doby nie powinniśmy spożywać zarówno wspomnianego warzywa, jak i innych produktów z tej rodziny botanicznej, takich jak: bakłażan, papryczka chilli, papryka czy ziemniak. Dotyczy to zarówno zbóż, jak i warzyw, owoców, mięsa, ryb, orzechów, pestek, przypraw i ziół. Podział na klasy i rodzaje pokarmów w diecie rotacyjnej przedstawiono w tabelach poniżej.

Rodzina pokarmów botaniczna

Produkty spożywcze

Aktinidiowate

Kiwi

Astrowate

Ostropest, topinambur

Baldaszkowate

Anyż, dzięgiel, kmin rzymski, kolendra, koper włoski, koperek, lubczyk, marchew, pasternak, pietruszka, seler bulwiasty, seler naciowy

Bananowate

Banan

Brzozowate

Orzechy laskowe

Bukowate

Kasztany jadalne

Czystkowate

Czystek

Dyniowate

Cukinia, dynia, melony, ogórki

Grzyby

Grzyby jadalne

Hebankowate

Owoc kaki

Imbirowate

Imbir, kardamon

Jasnowate

Bazylia, cząber, lawenda, majeranek, melisa, mięta, oregano, rozmaryn, szałwia, nasiona chia, tymianek

Kameliowate

herbata

Konopiowate

Konopie siewne

Kozłkowate

Roszponka

Komosowate

Botwina, buraki cukrowe, buraki czerwone, szpinak, komosa ryżowa, amarantus

Krzyżowe

Brokuły, brukwie, brukselka, chrzan, gorczyca, jarmuż, kalafior, kalarepa, kapusty, rzepak, rzeżucha, rzodkiew, rzodkiewki, rukiew wodna

Liliowate

Cebula, czosnek, por, szczypiorek, szparagi

Makowate

Nasiona maku

Męczennicowce

Owoc Passiflory

Mirtowate

Ziele angielskie

Nanerczowate

Mango, pistacje

Ogórecznikowate

Ogórecznik lekarski

Oliwkowate

Oliwki

Orzechowce

Orzech włoski, pekan

Palcowate

Daktyle, kokos

Pieprzowate

Wszystkie rodzaje pieprzu

Pokrzywowate

Pokrzywa

Portulakowate

Portulaka

Powojowate

Bataty

Psiankowate

Bakłażan, papryka chilli, papryka, pomidor, ziemniak

Rdestowate

Gryka, rabarbar, chrzan

Różowate

Brzoskwinia, głóg, jabłko, gruszka, czereśnia, śliwka, morela, wiśnia, jeżyna, Malina, migdał, pięciornik, pigwa, róża

Rutowate

Bergamotka, cytrusy

Skalnicowate

Agrest, porzeczka

Strączkowe

Chleb świętojański, cieciorka, fasola mung, groch, lukrecja, orzeszki ziemne, soczewica, soja, ziarna guar, bób, fasolka szparagowa

Trawy

Cukier trzcinowy jęczmień, kukurydza, teff, owies, proso, pszenica, ryż, słód z jęczmienia, żyto

Wawrzynowate

Awokado, cynamon, liść laurowy

Winoroślowate

Winogrona, rodzynki

Wrzosowate

Borówka, czarna jagoda, żurawina

Zatwarowate

Orzech koli, ziarno kakaowca

Złożone

Anyż gwiaździsty, bylica, cykoria, karczochy endywia, estragon, krwawnik, mniszek, rumianek, sałata, ziarna słonecznika

 

Klasa zoologiczna

Produkty spożywcze

Ssaki

Mięso wieprzowe wołowe, cielęce, kozie, owcze, jagnięce, baranie, dziczyzna, mleko ssaków

Drób

Kura, kaczka, indyk, gęś, dziki drób – zarówno mięso, jak i jaja

Ryby

Wszystkie gatunki

Aby ułatwić sobie planowanie jadłospisu opisywanej diety dla alergika warto podzielić produkty spożywcze na grupy: zbóż, warzyw, owoców, mięsa i ryb. Menu jednodniowe powinno obejmować konsumpcje produktów z jednej lub niekiedy kilku rodzin botanicznych i jednej klasy zoologicznej.

Przykładowo pierwszego dnia diety spożywamy mięso ryb, z zbóż Amarantus i komosę (z rodziny komosowatych), z warzyw bakłażan, paprykę, pomidora (z rodziny psiankowatych) i dynię (z rodziny dyniowatych), z owoców banany (bananowate) i porzeczki (z rodziny skalnicowatych). Ważne jest, aby w ciągu 4 dni nie powtarzać produktów z tych samych grup.

Dieta rotacyjna – jadłospis – co jeść?

Nie istnieje możliwość stworzenia uniwersalnej diety eliminacyjno-rotacyjnej. W przypadku osób z alergiami i nietolerancjami pokarmowymi wymagana jest indywidualizacja jadłospisu. Wiedza dotycząca problematycznych alergenów umożliwia eliminację pokarmów je zawierających i spożywanie produktów dozwolonych z częstotliwością zmniejszającą ryzyko dalszej alergizacji. Ważne jest, aby menu tego sposobu odżywiania dostarczało odpowiednią zgodną z zapotrzebowaniem ilość kalorii, makro- i mikroelementów.

W przypadku osób uczulonych na większość pokarmów komponowanie pełnowartościowego jadłospisu w diecie rotacyjnej może być trudne, co rodzi realne ryzyko niedoborów pokarmowych. Zaleca się w takich przypadkach kontakt z dietetykiem specjalizującym się w komponowaniu diet rotacyjnych.

Warto jednak pamiętać, że niezależnie od rodzaju uczulających alergenów pokarmowych należy każde menu komponować z produktów nieprzetworzonych, sezonowych i jeśli to możliwe w przypadku warzyw i owoców oraz mięsa pochodzących z upraw i hodowli ekologicznych. Wartość energetyczna diety rotacyjnej może być dowolnie modyfikowana. W przypadku niedożywienia zwiększa się ilość podawanych kilokalorii.

Dieta rotacyjna – odchudzanie i efekty rotacji węglowodanami

Dieta rotacyjno-redukcyjna natomiast będzie doprowadzała do deficytu energetycznego, którego skutkiem będzie spadek masy ciała. Należy tutaj dodać, że podejrzewa się, iż przewlekły stan zapalny towarzyszący nietolerancjom pokarmowym IgG zależnym może sprzyjać rozwojowi zjawiska nadwagi i otyłości. Prowadzenie diet eliminacyjnych ułatwia w tym wypadku powrót do prawidłowej wagi ciała.

Niektórzy specjaliści zalecają w trakcie stosowania jadłospisów rotacyjnych całkowitą rezygnację ze spożycia nabiału, cukru oraz glutenu niezależnie od rodzaju alergizujących białek. Warto jednak zaznaczyć, że nie istnieją przekonywujące dowody na to, że u wszystkich pacjentów z alergią należy wprowadzać takie restrykcje w codziennej diecie.

Bibliografia:

  • Wasilewska E., Ziętarska M., Małgorzewicz S., Immunologiczna nadwrażliwość na pokarm, Forum Zaburzeń Metabolicznych 2016, tom 7, nr 4,s. 152–161.
  • Frank M., Szachta P., Gałęcka M., Ignyś I., Alergia pokarmowa IgG-zależna i jej znaczenie w otyłości i cukrzycy typu 2, Forum Zaburzeń Metabolicznych 2014, tom 5, nr 3, s.108–114.
  • Taylor J.P. Krondl M.M. Spidel M., Csima A.C., Dietary adequacy of the rotary diversified diet as a treatment for „Environmental Illness”. Can. J. Diet Pract. Res. 2002; 63: s.198−201.
  • Kropka B., Pokonaj alergię. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, Wydawnictwo Rodzina, Skoczów, 2014.
Opublikowano: ; aktualizacja: 19.06.2018

Oceń:
4.2


Może cię

Co się dzieje w organizmie po zjedzeniu kawałka pizzy?

Pizzę lubią niemal wszyscy, a przeświadczenie, że jest niezdrowa, mało kogo powstrzymuje przed sięgnięciem po ...

Termogeniki

Naturalne termogeniki to produkty spożywcze, które wspomagają proces odchudzania. Poprzez ich spożywanie zwiększa się ilość ...

Ortoreksja – przyczyny, objawy, leczenie ortoreksji

Ortoreksja to zaburzenie odżywiania przejawiające się obsesją na punkcie zdrowego żywienia – jakości, czystości i ...

Przykry zapach z ust – jak pozbyć się nieprzyjemnego zapachu z ust?

Nieprzyjemny zapach z ust, czyli halitoza, to częsty problem wywoływany przez infekcje, schorzenia w obrębie ...

Naturalny magnez – wchłanianie i bioretencja

Magnez to jeden z najważniejszych pierwiastków, warunkujący utrzymanie równowagi wewnątrzustrojowej. Naturalny magnez znajdziemy w wodzie ...

Dieta na zgagę

Zgaga spowodowana jest zaburzeniami w funkcjonowaniu przewodu pokarmowego. Na skutek cofania się kwaśnej treści pokarmowej ...

Dieta 3-dniowa – zasady, efekty, jadłospis diety trzydniowej

Dieta trzydniowa to popularna dieta lekkostrawna, której stosowanie pozwala na zmniejszenie obwodu brzucha w krótkim ...

Cynk w diecie

Cynk jest jednym z najważniejszych mikroelementów wchodzących w skład organizmu człowieka. Wpływa on na wiele ...

Dieta baletnicy – efekty i skutki uboczne

Dieta baletnicy to jeden z wielu przykładów restrykcyjnej diety niskokalorycznej. Ta dziesięciodniowa dieta odchudzająca polega ...

Sukraloza E955 – co to jest, zastosowanie, szkodliwość, kaloryczność, IG

Sukraloza jest sztucznym słodzikiem około 600 razy słodszym od cukru. Jako dodatek do żywności występuje ...

Dieta na wzmocnienie odporności – jak wzmocnić odporność dietą?

Dieta na wzmocnienie odporności zalecana jest przede wszystkim w okresie jesienno-zimowym, kiedy to ryzyko infekcji ...

Dieta przy grzybicy pochwy – co jeść, a czego unikać?

W grzybicy pochwy dieta ma znaczenie lecznicze i profilaktyczne. Przy zakażeniu grzybem Candida dieta powinna ...

Komentarze (0)