Stwardnienie rozsiane – dieta i jadłospis dla chorych na SM

Stwardnienie rozsiane jest chorobą zapalno-autoimmunologiczną, w której dochodzi do demielinizacji ośrodkowego układu nerwowego, czego konsekwencją są zaburzenia neurologiczne. Choć skuteczność diety w stwardnieniu rozsianym nie jest jednoznacznie potwierdzona, warto zapobiegać zaostrzaniu się objawów poprzez odpowiednie odżywianie.

Stwardnienie rozsiane – jaką dietę stosować?

Stwardnienie rozsiane jest chorobą neurodegeneracyjną, której jedną z przyczyn środowiskowych może być stres oksydacyjny. Tkanka nerwowa jest szczególnie narażona na jego działanie, ponieważ mózg zużywa około 20 proc. tlenu pobranego przez organizm. Dlatego tak ważne jest dostarczanie jej odpowiedniej ilości przeciwutleniaczy. Ich najlepszym źródłem jest zdrowa i zbilansowana dieta. Choroba atakuje ludzi młodych między 20–40 r. ż., głównie kobiety. W poszukiwaniu nowych metod leczenia zwraca się uwagę na związek składników odżywczych, których niedobory lub nadmiary mogą inicjować lub przyśpieszać rozwój zmian patologicznych w rozwoju mózgu.

Dieta w stwardnieniu rozsianym powinna być bogata w:

  • wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega- 3 (EPA i DHA),
  • witaminy o działaniu antyoksydacyjnym (A, C, E),
  • witaminę D,
  • antyoksydanty (zwłaszcza antocyjany),
  • witaminy B6, B12 i kwas foliowy,
  • selen.

Kwasy tłuszczowe omega–3, w które bogate jest mięso ryb, mają właściwości przeciwzapalne. Kiedy przetwarzany jest kwas arachidonowy (omega–6) powstają mediatory biorące udział w procesach zapalnych, które wzmagają aktywność komórek zapalnych. Kiedy przemianom ulegają olej omega–3 powstają natomiast przekaźniki, które są pod tym względem mniej aktywne, a zatem ich działanie ogranicza procesy zapalne. Należy pamiętać o tym, by spożywać ryby morskie dwa razy w tygodniu. Mówi się również o suplementacji tych kwasów.

W rybach morskich znajduje się również selen. Dobrym jego źródłem będą też orzechy brazylijskie pod warunkiem, że pochodzić będą z Brazylii, a niestety na Polskim rynku przeważają te pochodzące z Boliwii.

Inne składniki diety mogące wpływać na wystąpienie i przebieg SM to antyoksydanty, czyli związki chemiczne, które już w niewielkich stężeniach bronią organizm przed procesem utleniania. Można je podzielić na enzymy i substancje nieenzymatyczne.

Do enzymów zaliczamy, np. peroksydazę glutationową, która jest białkiem zawierającym selen w swoim centrum aktywnym, a więc niedobory tego składnika mogą wpływać na osłabienie tego enzymu i zaburzać równowagę organizmu. Natomiast do substancji nieenzymatycznych zaliczamy: witaminy A, C, E, karotenoidy, polifenole. Karotenoidy to grupa barwników roślinnych odpowiedzialna za żółty, pomarańczowy i czerwony kolor owoców i warzyw np. likopen w pomidorach. Są rozpuszczalne w tłuszczach, dlatego do surówek czy koktajli należy dodać np. siemię lniane, orzechy, awokado czy oliwę z oliwek.

Polifenole wykazują właściwości przeciwzapalne, immunomodulujące, a także przeciwwirusowe. Zawarte są w warzywach i owocach, roślinach strączkowych, przyprawach, ziołach, winie, herbacie i kawie. Najbardziej znanymi polifenolami są:

  • kwercetyna obecna w cebuli, jabłkach owocach cytrusowych,
  • katechiny obecne w zielonej herbacie,
  • resweratrol znajdujący się w czekoladzie, jagodach, czarnych winogronach i czerwonym winie.

Działanie przeciwzapalne i jego mechanizmy zależą od budowy chemicznej danego związku, np. resweratrol może powodować śmierć różnych komórek, zarówno na drodze martwicy, jak i programowanej śmierci. Resweratrol ma działanie neuroprotekcyjne i dlatego jest wskazany w diecie w stwardnieniu rozsianym.

Antocyjany są naturalnym barwnikiem roślinnym należącym do grupy flawonoidów. Nadają roślinom barwy – od czerwonej, aż po ciemnoniebieską. Wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwwirusowe, antybakteryjne, antyalergiczne. Należy jeść dużo świeżych warzyw i owoców, a sałatki i surówki przygotowywać przed samym spożyciem, by zminimalizować straty witamin. np. witamina C i kwas foliowy bardzo szybko się utleniają pod wpływem światła i tlenu.

U pacjentów chorujących na stwardnienie rozsiane obserwuje się zwiększone stężenie homocysteiny. Jest to aminokwas siarkowy, który pojawia się we krwi w wyniku trawienia pokarmów bogatych w białko. Zbyt wysoki poziom homocysteiny uszkadza naczynia krwionośne, gdyż powoduje zaburzenia przepływu krwi. Znaczne podniesienie tego parametru może wiązać się z niedoborem witaminy B12 i kwasu foliowego. Objawem niedoboru tych witamin są zaburzenia funkcjonowania Ośrodkowego Układu Nerwowego. Witamina D jest natomiast regulatorem układu odpornościowego, a badania z 2007 roku pokazały, że przy braku predyspozycji genetycznych ekspozycja na światło słoneczne w dzieciństwie zmniejsza ryzyko zachorowania na SM.

Stwardnienie rozsiane – czego nie wolno jeść?

Jadłospis w diecie osób chorych na stwardnienie rozsiane powinien maksymalnie ograniczać tłuszcze nasycone, których źródłem w diecie często jest:

  • wieprzowina,
  • smalec,
  • olej palmowy i kokosowy,
  • śmietana,
  • masło,
  • pełnotłuste mleko,
  • sery żółte i twarogowe,
  • sery topione,
  • jogurty greckie

oraz produkty z nich wytwarzane tj. np. pasztety, szynki, parówki, konserwy mielone, kiełbasy, lody, wypieki cukiernicze. Dieta bogata w tłuszcze zwierzęce wpływa na zmianę składu flory bakteryjnej jelit, może prowadzić do obniżenia napięcia błon komórkowych i przyczyniać się do niedrożności naczyń włosowatych, co nasila procesy zapalne.

Warto zapamiętać że tłuszcze nasycone choć kojarzą się nam z tłuszczami zwierzęcymi, bardzo często występują w żywności wysoko przetworzonej. A zatem słodycze również nie powinny się znajdować w jadłospisie osoby chorującej na stwardnienie rozsiane, ponieważ w ich składzie olej palmowy zajmuje jedno z trzech pierwszych miejsc. To oznacza, że jest go stosunkowo dużo w produkcie. Zamiast tego warto zwrócić uwagę, by zwiększyć w diecie udział tłuszczy omega–3, tj. olej lniany, olej z kryla, olej z dorsza (tran) czy olej rzepakowy.

Kwasy tłuszczowe typu trans, najprościej mówiąc są to takie tłuszcze, które zmieniły konsystencję z płynnej na stałą podczas procesów technologicznych. Obniżają zdolność neuronów do komunikacji, co może znacznie pogorszyć wydajność umysłową i przyczynić się do powstania chorób neurodegeneracyjnych. Na co dzień należy unikać produktów tj.:

  • margaryny twarde,
  • frytki,
  • fast food,
  • płatki kukurydziane,
  • popcorn,
  • zupy i sosy instant,
  • produkty przemysłu cukierniczego,
  • ciasteczka i biszkopty.

Czerwone mięso zawiera m.in. kwas arachidonowy, który jest prekursorem prozapalnych eikozanoidów, przyczyniając się do powstawania procesu zapalnego. Popularna dieta stosowana w stwardnieniu rozsianym tzw. dieta Swanka wyklucza czerwone mięso w pierwszym roku stosowania diety.

Niektórzy badacze wykazali, że osoby chorujące na SM spożywały więcej słodyczy i cukrów prostych. Dlatego dieta w stwardnieniu rozsianym powinna eliminować:

  • mąki oczyszczone (białe) pozbawione błonnika,
  • pieczywo i makarony z białej mąki,
  • ryż biały,
  • kasza manna,
  • mąki kukurydziane,
  • rogale maślane, drożdżówki, ciasta.

Codzienne przepisy na śniadania nie powinny zawierać płatków śniadaniowych wysoko przetworzonych, do których jest dodawany cukier lub jego zamienniki np. syrop glukozowo-fruktozowy, sacharoza, melasa, ekstrakt słodowy, syrop z agawy, syrop klonowy, maltoza czy laktoza.

Osoby chorujące na stwardnienie rozsiane jeżeli są alergikami powinny trzymać dietę eliminacyjną, ponieważ alergen w diecie to ciągły stan zapalny. W takim przypadku warto z diety wycofać produkty alergizujące i te bogate w histaminę, czyli produkty długo dojrzewające, takie jak:

  • sery pleśniowe,
  • wino,
  • czekolada,
  • banany,
  • pomidory,
  • awokado.

Jeżeli chory odczuwa dolegliwości po kiszonkach to również powinien je wykluczyć z diety, pomimo ich dobroczynnego wpływu na stan jelit.

Czasami eliminowany jest również gluten, ale dotyczy to osób chorujących na celiakie, mających na niego alergię lub nieceliakalną nadwrażliwość na gluten. Błędem jest wycofanie glutenu z diety bez wcześniejszej diagnostyki w kierunku celiakii lub alergii na pszenicę.

Dieta w stwardnieniu rozsianym – wskazane produkty

Kwasy tłuszczowe z rodziny omega–3, czyli kwasy tłuszczowe: eikozapentaenowy (EPA) i dokozaheksaenowy (DHA) są niezbędne do prawidłowego rozwoju mózgu i funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego, a więc są ważne w kontekście profilaktyki SM. Niektórzy badacze sugerują poprawę funkcjonowania układu nerwowego w wyniku zwiększonego spożycia długołańcuchowych kwasów tłuszczowych z rodziny omega–3. Kwasy te mogą wykazywać działanie immunomodulujące, najprawdopodobniej przez aktywację kanałów potasowych lub modyfikację składu lipidów błonowych i wygaszenie stanów zapalnych.

Dlatego też należy spożywać ryby zgodnie z zaleceniami 2 razy w tygodniu, tj. łosoś atlantycki, sardynki, śledzie, tuńczyk czy skorupiaki. U osób, które z różnych powodów nie jedzą ryb należy stosować tran (dostarczy on nam dodatkowo witaminę D, którą w okresie zimowym należy suplementować).

Warto jeść również: orzechy włoskie i pistacje, wprowadzić siemię lniane do diety i soję, produkty te zawierają tzw. kwas alfa linolenowy (ALA), który również pochodzi z rodziny n–3. Można dodawać do sałatek olej sojowy, olej z orzechów włoskich czy olej lniany. Orzechy i nasiona oraz oleje dostarczą witaminy E, która jest silnym przeciwutleniaczem. Spożycie tłuszczu ogółem nie powinno przekraczać 35 proc. dziennej porcji kalorii.

Warto wprowadzić do diety antocyjany, które można znaleźć w:

  • aronii (można ją mieszać z sokami słodszymi),
  • rokitniku,
  • dzikiej róży,
  • jeżynach,
  • borówkach i jagodach leśnych,
  • ciemnych winogronach
  • czarnej porzeczce,
  • szarej renecie
  • kapuście czerwonej,
  • burakach, zwłaszcza kiszonych,
  • jarmużu,
  • brokułach.

Kwaśne wiśnie czy żurawina pomogą dodatkowo przy problemach z pęcherzem moczowym. Ważne jest, aby udział w warzyw i owoców diecie wynosił minimum 700 g. Część z nich powinna być w postaci zielonych liści, które dostarczą kwasu foliowego.

W przypadku diety wegańskiej konieczna jest suplementacja witaminy B12. Problemy z jej wchłanianiem mogą mieć też osoby, u których panuje zbyt wysokie pH w żołądku. Witaminę tę zawierają w produkty odzwierzęce, czyli mięso, mleko i jaja.

Należy wybierać chude produkty nabiałowe o możliwie jak najniższej zawartości tłuszczów nasyconych i dodawać do nich np. siemię lniane lub orzechy włoskie.

Dieta powinna być bogata w witaminy z grupy B i błonnik, a więc spożywać należy pełnoziarniste produkty zbożowe i mąki z pełnego przemiału np. ryż brązowy, dziki lub czerwony, kaszę gryczaną, orkiszową, bulgur i inne.

Można pić zieloną herbatę bogatą w polifenole i soki warzywno-owocowe, najlepiej przygotowywane samodzielnie, które przy dodaniu zielonych liści warzyw będą naturalną dawką chlorofilu, witaminy C i wielu innych antyoksydantów. Należy pamiętać, by do takich soków dodawać też niewielką ilość tłuszczu, aby witaminy rozpuszczalne w tłuszczach mogły się wchłonąć, np. beta karoten.

Jadłospis dla chorych na SM

Popularna dieta w stwardnieniu rozsianym to dieta Swanka oraz dieta eliminacyjno-rotacyjna. Ponadto jednoznacznie stwierdzono, że korzystnie na stan zdrowia i zmniejszone ryzyko chorób, w tym neurodegeneracyjnych mają wpływ również: dieta śródziemnomorska, dieta DASH, dieta MIND.

Przykładowy jadłospis dla chorych na SM:

  • śniadanie: jogurt naturalny niskotłuszczowy z otrębami owsianymi, malinami i orzechami włoskimi,
  • II śniadanie: kanapka z pieczywa pełnoziarnistego z pastą z makreli, natką pietruszki, pomidorki koktajlowe,
  • obiad: roladki z indyka z pieczonymi batatami i rozmarynem, surówka z selera i jabłka z orzechami włoskimi i żurawiną,
  • podwieczorek: koktajl na bazie siemienia lnianego z jarmużu, jabłka, porzeczek czarnych
  • kolacja: kanapki z pastą z serka tofu z pieczoną cebulką i sałatą.

Nieodpowiednia i źle zbilansowana dieta jest związana z wzrostem zachorowań na choroby neurodegeneracyjne, w tym również na SM. Dieta wysoko przetworzona bogata w cukry proste i tłuszcze nasycone zawsze będzie dietą prozapalaną. I choć brak jest w tej chwili dowodów na to że dieta i żywienie mają wpływ leczniczy na ujawnioną już chorobę, to trzeba pamiętać, że można spowolnić jej rozwój i zrobić dużo w prewencji stwardnienia rozsianego.

Bibliografia

  1. Stwardnienie rozsiane, Polman Chris H., Thompson Alan J., wyd.PZWL 2011.
  2. Żywienie w stwardnieniu rozsianym, Dieter PoHlau, Gudrun Werner, wyd. PZWL 2005.
  3. Odżywianie dla zdrowia, Paul Pitchford wyd. Galaktyka 2010.
  4. Polish Journal Of Nutrition 2016 r. Rola Wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega – 3 w stardnieniu rozsianym – przegląd piśmiennictwa aut. Marta Dąbrowska–Bedner.
  5. www.swanksmdiet.org
  6. www.phmd.pl, Rola diety w stwardnieniu rozsianym, 2014 r. aut. Klaudia Konikowska, Bożena Regulska–Ilow.
  7. „Współczesna Dietetyka” 2016 r. Żywienie jako istotny element postępowania z pacjentem z SM aut. Dr.n.med.inż Sylwia.
  8. Metabolizm i żywienie, Dan Horton – Szar Edra Urban & Partner, Wrocław 2017.
  9. Dietetyka – żywienie zdrowego i chorego człowieka, Helena Ciborowska wyd. PZWL 2007.
Opublikowano: ; aktualizacja: 03.04.2019

Oceń:
4.3


Może cię

Seks a choroby neurologiczne

Choroby neurologiczne a sprawność seksualna to zagadnienia bardzo ściśle ze sobą powiązane. To właśnie mózg ...

Oleje – rodzaje i zastosowanie

Mianem olejów jadalnych określane są tłuszcze roślinne, uzyskiwane z różnych roślin, np. nasion, pestek, owoców ...

Stwardnienie rozsiane

Przyczyny rozwoju stwardnienia rozsianego są nadal nie do końca poznane. Wiadomo, że istotą choroby jest ...

DASH – jakie są wskazania i zasady, co można jeść, a czego unikać w diecie DASH?

Nadciśnienie tętnicze to choroba przewlekła dotykająca co czwartą dorosłą osobę na świecie. Nieleczona prowadzi do ...

Życie ze stwardnieniem rozsianym

Stwardnienie rozsiane nie musi oznaczać rezygnacji z życia zawodowego, rodzinnego oraz aktywności fizycznej. Osoby chore ...

Stwardnienie rozsiane a ciąża

Stwardnienie rozsiane (SM) zajmuje szczególne miejsce wśród chorób neurologicznych. SM jest chorobą przewlekłą, trwającą do ...

Wideo – Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego

Płyn mózgowo-rdzeniowy badamy wówczas, gdy podejrzewamy: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, zapalenie korzeni rdzeniowych, krwawienie ...

Dieta śródziemnomorska – zasady, przepisy, jadłospis, efekty i opinie

Dieta śródziemnomorska to jeden z najlepiej przebadanych modeli odżywiania. Oparta na prostych zasadach znajduje zastosowanie ...

Wideo – Stwardnienie rozsiane

Stwardnienie rozsiane, czyli sclerosis multiplex jest jedną z najczęstszych chorób neurologicznych. Występuje poniżej 40 roku ...

Dieta MIND – zasady, efekty i jadłospis diety MIND

Dieta MIND to przykład modelu żywienia, którego głównym założeniem jest nie tyle utrata zbędnych kilogramów, ...

Rehabilitacja w stwardnieniu rozsianym

Rehabilitacja w stwardnieniu rozsianym jest nieodzownym elementem terapii chorego. Należy ją dostosować bezpośrednio do pacjenta. ...

Stwardnienie rozsiane – diagnostyka i leczenie

Stwardnienie rozsiane jest schorzeniem, przebiegającym skrycie, które przez wiele miesięcy (nawet lat) często nie daje ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon