Stres

Stres poprzedza wystąpienie wielu chorób i zaburzeń psychicznych. Dotyczy to zarówno pierwszego epizodu jak i ryzyka nawrotu objawów już istniejącej choroby. Istnieje jednak pewna grupa zaburzeń psychicznych, których wspólną cechą jest jednoznaczny związek wystąpienia objawów z trudną sytuacją życiową.

Czym jest stres?

Stres jest odpowiedzią organizmu na pochodzący z zewnątrz bodziec. Słowo stres jest zwykle używane do opisania tego, co nieprzyjemne i rzeczywiście często tak jest, jednak w medycznym czy psychologicznym znaczeniu tego słowa chodzi o wiele różnych sytuacji: stresem jest sytuacja, w której czujemy ból, na przykład ukłucie ostrym przedmiotem albo oparzenie gorącym płynem powodują odruchowe cofnięcie ręki, dzieje się to niejako „automatycznie”, nie jest to zaplanowane, przemyślane działanie – jest to właśnie odpowiedź naszego ciała na nieprzyjemny czy niebezpieczny bodziec; tak rozumiany stres jest nam niezbędny w codziennym życiu.

Stres może być spowodowany również czynnikami psychologicznymi. Przykładem stresu znanym większości ludzi jest zdawanie egzaminu. Stres, chociaż nieprzyjemny, jest niezbędny dla zmobilizowania sił fizycznych i psychicznych służących poradzeniu sobie z daną sytuacją. Jeżeli jednak jest zbyt duży, może stać się przyczyną niepowodzenia.

Jeżeli ktoś mówi, że jest w stresie, że przeżywa stres, to znaczy, że opisuje sytuację, na którą składa się zewnętrzny bodziec – jakaś nieprzyjemna albo trudna sytuacja oraz odpowiedź na tę sytuację, złożona z odczuć somatycznych (to znaczy pochodzących z ciała, na przykład uczucie napięcia, drżenia, przyspieszone bicie serca, pocenie), emocji (na przykład uczucie lęku) i myśli (często pełnych obaw, katastroficznych albo myśli natrętnie pojawiających się w głowie w związku z trudną, stresującą sytuacją albo pesymistycznych, katastroficznych myśli na temat tego co się wydarzyło albo co ma się wydarzyć).

Stres jest czymś nieuniknionym w życiu człowieka. Jeżeli jest umiarkowany i możliwości radzenia sobie z nim są wystarczająco dobre, staje się źródłem naszego rozwoju (dzięki różnym życiowym wyzwaniom uczymy się coraz lepszego funkcjonowania). Jeżeli natomiast jest zbyt silny lub długotrwały albo możliwości poradzenia sobie z nim są zbyt małe, może stać się przyczyną chorób.

Odporność na stres

Przez całe życie pozostajemy pod wpływem różnorodnych bodźców pochodzących z naszego otoczenia. I musimy sobie jakoś z nimi radzić. Odpowiedź naszego ciała i umysłu na wspomniane bodźce zależy od wrodzonych i nabytych umiejętności radzenia sobie ze stresem.

Odporność na stres można porównać do odporności na bakterie i wirusy (w omawianym temacie „bakteriami i wirusami” są różne wydarzenia życiowe), które przecież są nieustająco obecne w naszym otoczeniu (tak samo wydarzenia życiowe – przez cały czas coś się w naszym życiu dzieje). Czasami wirusów jest więcej; w tak zwanym „sezonie grypowym” ciągle jesteśmy narażeni na czyjeś kichnięcia i kaszlnięcia, stężenie wirusów jest duże. Jednak nie oznacza to, że zachorujemy – zależeć to będzie od naszej odporności (czyli od tego jak nasz organizm poradzi sobie z wirusami, które dostaną się do jego wnętrza). Z drugiej strony przy zbyt niskiej odporności raz za razem będziemy „łapać” infekcję. Może zdarzyć się również tak, że przy w pełni dobrej odporności stężenie wirusów wokół nas będzie tak duże, że czy chcemy czy nie chcemy i tak zachorujemy.

Tak samo jest z odpornością na stres. Jeżeli wszystko układa się pomyślnie, radzimy sobie z codziennymi trudnościami i rozwijamy się. Później nazywamy to doświadczeniem życiowym. Jeżeli jednak jakieś wydarzenie jest zbyt bolesne albo zbyt trudne czy też nasza odporność na stres jest zbyt mała, ryzyko zachorowania staje się dużo większe.

Czynniki warunkujące odporność na stres

1) Tryb życia – brzmi to dość banalnie, ale ma ogromne znaczenie. Większość ludzi doskonale zdaje sobie sprawę z tego, co jest dla nich dobre, a co nie. Chodzi o tak podstawowe kwestie jak zdrowa dieta, aktywność fizyczna, dbałość o wypoczynek i tak dalej, jednak czy rzeczywiście wiele osób na co dzień przestrzega tych reguł?

2) Czynniki biologiczne – budowa i funkcje układu nerwowego (to właśnie układ nerwowy jest „centralą” odpowiedzi na stres) są uwarunkowane genetycznie. Można powiedzieć, że dostajemy od natury jakieś wyposażenie, lepsze albo gorsze. Na szczęście później możemy mieć na to pewien wpływ – na przykład możemy lepiej dbać o wyżej wspomniany tryb życia albo nauczyć się różnych sposobów radzenia sobie ze stresem.

3) Doświadczenie życiowe – wszystko czego się nauczyliśmy i czego zostaliśmy nauczeni począwszy od najwcześniejszych lat naszego życia. Chodzi tu zarówno o wychowanie, środowisko domu rodzinnego, w którym dorastaliśmy jak i o późniejsze wydarzenia w naszym życiu. Zdobywamy (a czasami niestety nie) pewne umiejętności psychologiczne, na przykład umiejętność rozwiązywania konfliktów albo zachowania asertywnego jeżeli sytuacja tego wymaga. Od tych umiejętności zależy odporność na stres i możliwość radzenia sobie z kolejnymi wyzwaniami. Im więcej sukcesów tym bardziej wzrasta nasza odporność. Im więcej porażek tym niestety staje się słabsza.

4) Cechy osobowości – uwarunkowane biologicznie (genetycznie) i powstałe w wyniku procesu wychowania i uczenia się życia mogą zwiększać albo zmniejszać odporność na stres. Najlepiej oczywiście jeżeli wszystko jest w sam raz: na przykład osobiste ambicje i dbałość o własny wizerunek z jednej strony pozwalają na osiąganie wielu sukcesów (co sprzyja zdrowiu i wzmacnianiu odporności na stres), jednak jeżeli są zbyt duże stają się źródłem kłopotów –wtedy wszystko wydaje się niezmiernie ważne, a nadmierne przejmowanie się sobą i własnymi osiągnięciami samo w sobie staje się źródłem stresu. Z drugiej strony nadmierna nieśmiałość, lęk przed rywalizacją i otwartym wchodzeniem w konflikty również jest źródłem nadmiernego, stwarzającego ryzyko zachorowania, stresu.

Zaburzenia związane ze stresem

Wspólnymi cechami tych zaburzeń związanych ze stresem są:

  • związek z wyjątkowo stresującym wydarzeniem życiowym albo zmianą, która zaszła w życiu i spowodowała powstanie nieprzyjemnych albo niekorzystnych okoliczności, innymi słowy, gdyby nie zaistniała niekorzystna, stresująca sytuacja, nie doszłoby do pojawienia się jakichkolwiek objawów;
  • objawy, które pojawiają się w związku z zaistniałą sytuacją zaburzają codzienne funkcjonowanie człowieka; są to różnorodne objawy, najczęściej depresyjne (obniżony nastrój, spadek aktywności, wycofanie z życia, zaburzenia snu) i związane z lękiem (lęk jako taki albo spowodowane lękiem objawy ze strony układu krążenia, układu pokarmowego).

Wyróżnia się trzy rodzaje zaburzeń związanych ze stresem:

  • ostra reakcja na stres: bardzo gwałtowne objawy w reakcji na wyjątkowo stresującą sytuację taką jak katastrofa, groźny wypadek, napad; objawy to początkowe „oszołomienie”, rozpacz, silny lęk, pobudzenie, wściekłość; objawy te są bardzo nasilone i zwykle ustępują dość szybko, w ciągu kilku godzin do dwóch, trzech dni;
  • zaburzenie stresowe pourazowe: jest to reakcja na stres, która pojawia się z opóźnieniem i trwa dłużej; zaburzenie pourazowe powstaje w wyniku znalezienia się w wyjątkowo niebezpiecznej sytuacji (na przykład obecność na wojnie, bycie uczestnikiem aktu terroru); podstawowe objawy to, oprócz objawów depresyjnych i lękowych, powtarzające się przeżywanie na nowo tej sytuacji w natrętnych wspomnieniach i snach, ciągle uczucie odrętwienia, unikanie sytuacji, które mogłyby przypominać przeżytą stresującą sytuację, wycofanie z różnych codziennych aktywności i kontaktów z ludźmi; w tym zaburzeniu często zdarzają się nagłe wybuchy strachu albo agresji;
  • zaburzenia adaptacyjne: są związane z niemożnością przystosowania się do nowej, niekorzystnej sytuacji (na przykład po utracie pracy, po rozwodzie, w związku z rozpoznaniem poważnej choroby); najczęstsze objawy to obniżony nastrój, lęk zamartwianie się, dojmujące uczucie bezradności.

Leczenie zaburzeń związanych ze stresem

Objawy ostrej reakcji na stres zwykle dość szybko ustępują same. Jest to związane z własnymi możliwościami psychologicznymi człowieka, z możliwością poradzenia sobie, przywrócenia się do równowagi. Bywa, że przydatna może być krótkoterminowa pomoc psychologa albo psychoterapeuty, czasami wskazane jest użycie doraźnie działających leków uspokajających lub nasennych.

Zaburzenie stresowe pourazowe i zaburzenia adaptacyjne często wymagają leczenia prowadzonego przez lekarza psychiatrę i/albo psychoterapeutę. Pomoc psychoterapeutyczna polega na umożliwieniu odnalezienia się w nowej sytuacji i na pozbyciu się niechcianych objawów takich jak natrętne wspomnienia w zaburzeniu pourazowym. Pomoc lekarska polega na zaleceniu przyjmowania leku, który zmniejszy lęk, przywróci prawidłowy sen i poprawi nastrój i aktywność. Najczęściej lekami tymi są leki przeciwdepresyjne z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny – pod tą skomplikowanie brzmiącą nazwą kryją się współczesne leki, zarazem jak i bardzo bezpieczne - zwykle nie wywołują działań niepożądanych u przyjmujących je pacjentów.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.3


Może cię

Przyczyny utraty libido

Zarówno kobiety jak i mężczyźni mają okresy w życiu, kiedy tracą zainteresowanie seksem. Dla większości ...

Stres a leki uspokajające

Szybkie tempo życia, ciągła pogoń za sukcesem i nieustannie towarzyszący ludziom stres powodują, że coraz ...

Choroby serca a stres

Wśród czynników zwiększających ryzyko wystąpienia miażdżycy oraz jej powikłań wymienić należy stres. Osoby mocniej reagujące ...

Skąd się biorą fobie

Fobia jest formą zaburzeń lękowych. Istotą zaburzenia jest próba unikania za wszelką cenę konfrontacji twarzą ...

Stres a choroby układu sercowo-naczyniowego

Stres w znaczeniu biologicznym oznacza każdą zmianę w środowisku, która zagraża homeostazie ustrojowej, czyli istniejącemu, ...

Naturalne sposoby na uspokojenie

Stres towarzyszy nam niemal w każdej sferze życia. W rozładowaniu napięcia pomóc mogą nie tylko ...

Jak nie dać się stresowi?

Stres, który jest przeciążający i trwa za długo albo zbyt wiele bodźców działa w jednym ...

Jak organizm reaguje na stres?

Stres jest czynnikiem mocno destrukcyjnym. Wpływ stresu na organizm wynika z nadmiernego pobudzenia układu nerwowego ...

Wpływ stresu na zdrowie

Doświadczanie stresu wiąże się z rozwojem wielu schorzeń ogólnoustrojowych. Każdorazowo bowiem obciążamy układ krążenia. Odpowiedź ...

Wideo – Jak stres wpływa na seks?

Stres to pojęcie wieloznaczne. Nie ma ludzi, którzy w tej chwili bądź w przeszłości nie ...

Choroby, które prowadzą do tycia

Przyczyny tycia są dość złożone. Czynników, które sprzyjają nadwadze i otyłości jest naprawdę wiele. Poczynając ...

Leki uspokajające na receptę – które leki pomogą na stres?

Leki uspokajające stosuje się w celu osłabienia i zahamowania stanów nadmiernego pobudzenia psychicznego będącego skutkiem ...

Komentarze (0)