Wazopresyna – hormon antydiuretyczny (ADH) – funkcje, badanie, nadmiar i niedobór

Wazopresyna (hormon antydiuretyczny) to hormon wydzielany przez przysadkę mózgową, którego funkcją w organizmie jest regulowanie pracy nerek, a ściślej – zmniejszenie objętości wydzielanego moczu w celu oszczędzenia wody i jonów sodu. Zarówno niedobór wazopresyny, jak i nadmiar homonu ADH w wynikach powoduje poważne konsekwencje zdrowotne. Syntetyczna wazopresyna, czyli desmopresyna, może być stosowana jako lek, np. w hiponatremii, moczówce prostej i w zespole SIDAH.

Wazopresyna – co to jest hormon antydiuretyczny i jak działa?

Wazopresyna (ADH, AVP, adiuretyna) to hormon peptydowy regulujący osmolarność osocza, czyli ilość substancji rozpuszczonych w osoczu. Największe znaczenie ma sód, który warunkuje utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu. Hormon antydiuretyczny produkowany jest przez przysadkę pod wpływem następujących czynników:

  • spadku objętości krwi krążącej,
  • spadku ciśnienia krwi,
  • wzrostu osmolarności osocza.

Wydzielany pod wpływem tych czynników hormon wazopresyny działa na nerki oraz naczynia krwionośne. Dochodzi do ograniczenia przesączania kłębuszkowego w nerkach, co powoduje zagęszczenie moczu i zmniejszenie jego obecności. Wchłonięta zwrotnie woda może zwiększyć objętość krwi krążącej, podnosząc skutecznie ciśnienie krwi. Jednocześnie wazopresyna powoduje obkurczenie ścian naczyń krwionośnych. Kolejną funkcją wazopresyny jest regulowanie agregacji płytek krwi, a także normalizacja procesu glukoneogenezy w wątrobie.

Co powoduje niedobór wazopresyny i jak go rozpoznać?

Zbyt niski poziom wazopresyny we krwi określany jest mianem moczówki prostej. Jeśli niska wazopresyna spowodowana jest zaburzeniem jej syntezy w podwzgórzu lub nieprawidłowym uwalnianiem przez przysadkę – mamy do czynienia z moczówką prostą. Innym typem zaburzeń jest niewłaściwe działanie wazopresyny w organizmie.

Brak reakcji kłębuszków nerkowych na działanie hormonu antydiuretycznego określane jest mianem moczówki nerkowej. Takie zaburzenie pracy receptorów nerkowych może stanowić defekt wrodzony, który dotyka wyłącznie mężczyzn lub może mieć charakter nabyty. Postać nabyta moczówki nerkowej wynika z:

  • chorób nerek (odmiedniczkowe zapalenie nerek, szpiczak mnogi, odrzucenie przeszczepionej nerki, skrobiawica nerek, torbielowatość nerek),
  • stosowania niektórych leków,
  • hipokaliemii (zbyt niskiego poziomu potasu) lub hiperkalcemii (zbyt wysokiego poziomu wapnia).

Wtedy pomimo prawidłowego, a nawet podwyższonego hormonu ADH w surowicy, rozwijają się objawy obniżonej wazopresyny. Objawy moczówki prostej są bardzo charakterystyczne. Przede wszystkim zauważyć można wydzielanie bardzo dużych objętości moczu (poliuria) – nawet do kilkunastu litrów moczu na dobę. Mocz jest bardzo rozcieńczony, pojawia się potrzeba częstego oddawania moczu w nocy (nykturia). Kolejnym objawem niskiej wazopresyny jest wzmożone pragnienie i przyjmowanie bardzo dużych objętości płynów.

SIDAH – objawy nadmiaru wazopresyny

Nadmierne wydzielanie wazopresyny daje szereg objawów określanych mianem SIADH, czyli zespołu nieadekwatnego wydzielania wazopresyny. Przyczyny zespołu SIADH to najczęściej: nowotwory wydzielające hormon ADH (nowotwór przewodu pokarmowego, rak płuca, grasiczak, rakowiak), urazy i guzy mózgu, zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych. Wysoki poziom hormonu antydiuretycznego może być skutkiem wodogłowia, chorób płuc czy prawokomorowej niewydolności serca. ADH powyżej normy można zaobserwować również po zabiegach operacyjnych w obrębie podwzgórza lub przysadki. Kiedy wazopresyna jest za wysoka, odpowiedzialne może być stosowanie niektórych leków (wazopresyny, desmopresyny, terlipresyny, trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych, leków przeciwpadaczkowych, leków przeciwnowotworowych czy niesteroidowych leków przeciwzapalnych)

Przejściowy zespół SIADH może być ponadto następstwem długotrwałego wysiłku fizycznego, stresu, bólu czy znieczulenia ogólnego. Objawy wysokiego poziomu APV wynikają przede wszystkim z rozwoju hiponatremii, czyli spadku poziomu sodu we krwi:

  • początkowo pojawia się uczucie zmęczenia,
  • wraz z pogłębianiem się hiponatremii pojawiają się bóle i zawroty głowy oraz nudności,
  • z czasem pojawiają się zaburzenia świadomości oraz śpiączka i drgawki,
  • najpoważniejszym objawem zespołu SIADH jest zatrzymanie oddechu prowadzące do śmierci, a wynikające z obrzęku mózgu

Poziom wazopresyny powyżej normy może nasuwać rozpoznanie zespołu SIADH. Poza oznaczeniem wazopresyny, wyniki konieczne do interpretacji to poziom sodu we krwi, wydalanie sodu z moczem, a także osmolarność krwi. W przebiegu zespołu niewłaściwego uwalniania wazopresyny stwierdzane jest hiponatremia, czyli niski poziom sodu we krwi, podwyższone wydalanie sodu z moczem oraz obniżona osmolarność krwi.

Wazopresyna – badanie poziomu hormonu ADH

Badanie wazopresyny wykonywane jest w przypadku podejrzenia nadmiernego wydzielania wazopresyny lub niedoboru hormonu ADH. Oznaczanie wazopresyny wskazane jest zatem w przypadku wydalania bardzo dużych objętości moczu, a także przy pojawieniu się objawów neurologicznych o nieznanej etiologii. Oznaczanie poziomu hormonu antydiuretycznego wykonywane jest ponadto w celu określenia przyczyn hiponatremii.

Aby prawidłowo zdiagnozować zaburzenia wydzielania wazopresyny, wskazane jest wykonanie także testów uzupełniających – testu odwodnieniowego oraz testu wazopresynowego.

Badane poziomu wazopresyny wykonywane jest w próbce krwi żylnej, pobranej ze zgięcia łokciowego. Pacjent powinien być na czczo, czyli co najmniej 8 godzin od spożycia ostatniego posiłku.

Aby zinterpretować wynik wazopresyny, konieczna jest znajomość osmolarności osocza. Prawidłowa osmolarność krwi to 280–95 mmol/ kg wody, zaś norma wazopresyny to 1,85–7,4 pmol/l (2-8 pg/ml). Osmolarność krwi oznaczana jest z próbki krwi, pacjent powinien być na czczo.

Czy niska wazopresyna oznacza moczówkę prostą?

Jeśli stwierdzony jest poziom wazopresyny poniżej normy, konieczne jest określenie, czy przyczyną jest moczówka prosta. Służy temu test odwodnieniowy. Test ten wykorzystuje następującą zależność: u osoby zdrowej brak przyjmowania płynów powoduje wydzielanie wazopresyny, co ma prowadzić do zagęszczenia moczu i ograniczenia wydalania wody z organizmu. Natomiast u pacjentów z moczówką prostą zauważalny jest brak zagęszczenia moczu.

Przebieg testu odwodnieniowego jest następujący:

  • pacjent nie przyjmuje płynów przez określony czas,
  • co pół godziny pacjent jest ważony, ponadto oznaczany jest poziom sodu we krwi oraz ciężar właściwy i osmolarność moczu i osmolarność krwi,
  • test kontynuowany jest do momentu, gdy poziom sou przekroczy górną granicę normy lub ubytek masy ciała przekroczy 3 proc.u osób zdrowych taki stan osiągany jest po kilku godzinach, a u osób z moczówką prostą – po około 18 godzinach.

Kolejnym krokiem jest określenie, czy moczówka ma podłoże nerkowe czy neurologiczne. W tym celu wykonuje się test wazopresynowy. Polega on na donosowym lub doustnym podaniu desmopresyny – analogu wazopresyny. Następnie bada się stopień zagęszczenia moczu – zagęszczeniu moczu o 50 proc. lub więcej umożliwia rozpoznanie moczówki centralnej.

Desmopresyna – syntetyczna wazopresyna jako lek

W terapii niektórych schorzeń stosowany jest syntetyczny analog wazopresyny – desmopresyna. Znajduje ona zastosowanie w leczeniu następujących schorzeń: moczówki prostej, nocnego wielomoczu, łagodnej postaci choroby von Willebranda oraz hemofilii typu A. Desmopresyna wykorzystywana jest także w celu wykonania testu wazopresynowego.

Przeciwwskazaniem do stosowania desmopresyny jest:

  • hiponatremia,
  • niewydolność krążenia,
  • psychogenna polidypsja,
  • zespół SIADH.

Stosowanie preparatów z wazopresyną syntetyczną nie jest zalecane ponadto pacjentom z niewydolnością nerek.

Bibliografia:

  1. https://nefrologia.mp.pl/choroby/chorobyudoroslych/51942,moczowka-prosta-nerkowa
  2. www.wple.net/plek/numery_2014/numer-5-2014/277-285.pdf
  3. https://bazalekow.mp.pl/leki/doctor_subst.html?id=215
Opublikowano: ; aktualizacja: 02.02.2018

Oceń:
4.8


Może cię

Test po stosunku – badanie PCT śluzu szyjkowego

Test po stosunku (inaczej test postkoitalny, pc-test, post coital test, test na wrogość śluzu) jest ...

Badanie przeciwciał IgE – całkowite i swoiste

Badanie przeciwciał IgE jest jednym z podstawowych wykonywanych w celu diagnozowania alergii i kontroli prawidłowego ...

Badanie TT (czas trombinowy)

Czas trombinowy (z ang. thrombin time – TT) jest jednym z testów oceniających sprawność układu ...

Białko S – badanie

Białko S hamuje proces krzepnięcia. Wraz z białkiem C ogranicza działanie czynników krzepnięcia. Badanie białka ...

Sód we krwi – co oznacza podwyższony i niski sód w wynikach morfologii?

Sód to elektrolit, który bierze udział m.in. w utrzymywaniu odpowiedniego pH, czyli równowagi kwasowo-zasadowej organizmu. ...

Cholesterol LDL – badanie, normy, dieta na zły cholesterol

Badanie cholesterolu LDL wykonuje się przy okazji badania cholesterolu całkowitego i frakcji HDL. LDL (zły ...

Przeciwciała przeciwwyspowe ICA w cukrzycy – badanie

Przeciwciała przeciwwyspowe ICA bada się u rodzin osób, które chorują na cukrzycę i ich organizm ...

Przeciwciała przeciwko boreliozie anty-Borrelia IgG

Badanie przeciwciał przeciwko boreliozie anty-Borrelia IgG wykonuje się u pacjentów, którzy zauważyli u siebie pierwsze ...

Antybiogram (badanie bakterii na oporność na antybiotyki) – wskazania, przebieg, wyniki

Antybiogram służy określeniu wrażliwość bakterii na dany antybiotyk. To badanie mikrobiologiczne przeprowadza się na drodze ...

Inhibitor C1-esterazy – badanie, przyczyny, objawy i leczenie niedoboru

Inhibitor C1-esterazy (C1INH) to fizjologicznie występujące białko, którego rolą w organizmie jest hamowanie aktywacji układu ...

Mętny mocz – co oznacza taki wynik badania moczu?

Badanie ogólne moczu polega na ocenie jego składników biochemicznych oraz osadu moczu. Zmętnienie moczu towarzyszy ...

MPV – co to za parametr morfologii krwi? Jak odczytać badanie krwi MPV?

Morfologia krwi to najczęściej wykonywane badanie krwi. Jednym z elementów ocenianych w przypadku morfologii są ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon