Jakie są przyczyny i objawy miażdżycy?

Skąd się bierze miażdżyca? Miażdżyca to choroba charakteryzująca się bardzo podstępnym przebiegiem. Przez wiele lat może nie wywoływać objawów, które nakłoniłyby pacjenta do wizyty u specjalisty. Jednocześnie prowadzi do niebezpiecznych dla zdrowia oraz życia powikłań. Dlatego ważne jest zapobieganie rozwojowi zmian miażdżycowych poprzez redukcję występujących czynników ryzyka.

Co jest przyczyną miażdżycy, co ją wywołuje?

Miażdżyca jest przewlekłym schorzeniem, którego podstawę stanowi stan zapalny toczący się w ścianie tętnic. Wskutek działania różnych czynników dochodzi do uszkodzenia śródbłonka czyli wewnętrznej warstwy komórek wyścielających naczynie. Powoduje to zwiększony napływ cząsteczek cholesterolu i odkładanie się ich w obrębie ściany naczynia, co przyczynia się do gromadzenia się komórek zapalnych. U pacjenta, który narażony jest na czynniki predysponujące do rozwoju miażdżycy, opisane procesy zachodzą ciągle, co prowokuje utrzymywanie się stanu zapalnego w obrębie ściany naczynia. W wyniku długoletniego czasu trwania schorzenia zniszczone zostają wszystkie warstwy naczynia, które ulega włóknieniu.

Dochodzi także do jego skurczu i zaburzeń w przepływie krwi. Zmiany miażdżycowe w naczyniach pojawiają się już w bardzo młodym wieku. U dzieci nie wywołują one symptomów choroby, co więcej mają tendencję do cofania się. Wraz z upływem lat a także pod wpływem czynników sprzyjających dochodzi do rozwoju blaszek miażdżycowych, zbudowanych z rdzenia lipidowego oraz pokrywy utworzonej przez tkankę łączną i włókna mięśniowe. Objawy kliniczne schorzenia pojawiają się między 50 a 60 rokiem życia, gdy zwężenie naczynia jest na tyle duże, że uniemożliwia dopływ odpowiedniej ilości krwi do narządu.

Należy zdawać sobie sprawę, że proces toczący się w naczyniach początkowo bezobjawowo, z biegiem lat nasila się, by w piątej dekadzie życia u mężczyzn, a po menopauzie u kobiet dawać dolegliwości istotnie obniżające komfort życia. Ostatecznie miażdżyca tętnic wieńcowych jest w 98 proc. odpowiedzialna za chorobę niedokrwienną serca.

Czynniki ryzyka rozwoju miażdżycy

Procesy sprzyjające rozwojowi miażdżycy naczyń nasilają się u mężczyzn po 45. roku życia a u kobiet w okresie pomenopauzalnym. Wtedy też pacjenci najczęściej zaczynają skarżyć się na objawy schorzeń, których podłożem są zmiany miażdżycowe. Nie bez znaczenia pozostają także czynniki dziedziczne. Zaobserwowano, że zwiększone ryzyko miażdżycy i jej powikłań występuje u pacjentów, których bliscy krewni także cierpią na schorzenie, co potwierdza predyspozycję genetyczną. Do rozwoju pełnoobjawowej miażdżycy predysponują także:

  • palenie tytoniu (toksyny zawarte w dymie tytoniowym niszczą śródbłonek naczyń),
  • nieprawidłowa dieta bogata w tłuszcze zwierzęce,
  • mała aktywność fizyczna,
  • nadciśnienie tętnicze (turbulentny przepływ krwi w naczyniu niszczy jego strukturę),
  • zwiększone stężenie tak zwanego „złego cholesterolu” – LDL-C i trójglicerydów,
  • krążące we krwi przeciwciała, których produkcja występuje w czasie infekcji wirusowych, bądź w przebiegu chorób autoimmunologicznych,
  • cukrzyca lub upośledzona tolerancja glukozy,
  • nadwaga lub otyłość.

Uszkodzenie śródbłonka powoduje zaburzenie jego funkcji i jednocześnie staje się bodźcem do produkcji wielu aktywnych związków. One inicjują proces zapalny w ścianie naczynia. Zjawisku temu towarzyszy zgrubienie błony wewnętrznej ściany tętnicy spowodowane przez rozrost komórek mięśni gładkich. Początkowo w warstwie podśródbłonkowej, na skutek procesów obumierania komórek, powstaje pasmo tłuszczowe zawierające gromadzący się cholesterol i komórki piankowate. Z czasem rozwija się blaszka miażdżycowa złożona z pokrywy (od strony światła naczynia) i rdzenia lipidowego.Powiększanie się blaszki miażdżycowej może powodować zarówno odśrodkową jak i dośrodkową zmianę konstrukcji tętnicy. Przebudowa odśrodkowa polega na tym, że zawartość zatoru miażdżycowego „popycha” ścianę tętnicy na zewnątrz, poszerzając jej średnicę zewnętrzną. Ta sytuacja przyczynia się do powstania tętniaka. Z kolei stale postępujące ścieńczenie pokrywy blaszki miażdżycowej, może skutkować jej przerwaniem i utworzeniem zakrzepu, który stopniowo będzie zmniejszać światło tętnicy lub całkowicie ją zamknie

Wymienione czynniki ryzyka nazywane są modyfikowalnymi, co oznacza, że poprzez zmianę stylu życia lub odpowiednie leczenie można je wyeliminować a tym samym zapobiec schorzeniu lub spowolnić jego rozwój.

Miażdżyca – jakie są skutki tych zmian?

Blaszka miażdżycowa może rozwijać się w naczyniach krwionośnych w różnych lokalizacjach. Najpowszechniej kojarzona jest z sercem i tętnicami wieńcowymi. Liczne zdjęcia promujące zdrowy tryb życia obrazują miażdżycę jako tłuszczowe zatory w sercu, które doprowadzają do jego niedokrwienia i w konsekwencji do zatorów i zawału. Zmiany te równie często rozwijają się w naczyniach mózgowych i obrębie kończyn dolnych. Czynniki ryzyka są za każdym razem te same. Na pierwszy plan wysuwa się palenie papierosów.

Miażdżyca serca – naczyń (tętnic wieńcowych)

Niedostateczny przepływ wieńcowy najczęściej spowodowany jest przez powstawanie w świetle tętnic wieńcowych zmian miażdżycowych, skutkiem czego naczynia te ulegają zwężeniom, przepływa przez nie zbyt mało natlenowanej krwi.

Jest bezpośrednią przyczyna choroby wieńcowej, zawału serca i tak zwanej nagłej śmierci sercowej. Narastające latami zwężenie tętnic doprowadzających krew do serca powoduje pojawienie się objawów choroby niedokrwiennej serca, która może być stabilna lub niestabilna. Pierwsza postać lepiej rokuje i dobrze odpowiada na leczenie farmakologiczne. Druga wymaga często wdrożenia leczenia z zakresu chirurgii kardiologicznej (wszczepienie bajpasów lub stentów).

Objawy miażdżycy są więc widoczne pod postacią postępującego niedokrwienia powodującego duszność, szybkie męczenie się po wysiłku fizycznym, złą tolerancję niskiej temperatury otoczenia.

Miażdżyca aorty brzusznej i piersiowej

Rozwój zmian miażdżycowych może nastąpić w największym naczyniu krwionośnym w organizmie człowieka – w aorcie. Widoczne mogą być na różnych jej odcinkach – rzadziej w piersiowym i częściej w brzusznym. Choroba prowadzi często do powstania tętniaka aorty. Jeżeli osiąga duże rozmiary staje się bezpośrednim zagrożeniem dla życia. Leczeniem z wyboru jest wówczas operacja, często obarczona dość dużym ryzykiem.

Miażdżyca mózgu i tętnic szyjnych

Zmiany mogą rozwijać się także w naczyniach mózgowych. Ich zwężenie może być przyczyna groźnego dla życia niedokrwienia. Miażdżyca naczyń mózgowych może prowadzić do trwałych zmian neurologicznych.

Niedokrwienie ośrodkowego układu nerwowego wywołane jest zmniejszeniem dopływu krwi tętniczej do danego obszaru mózgowia. Co może prowadzić nawet do martwicy tkanki mózgowej. Stopień rozwoju miażdżycy i niedokrwienia oraz jego objawy wynikają między innymi ze stopnia zwężenia lub zamknięcia naczynia doprowadzającego tlen i substancji odżywczych. Miażdżyca mózgu wyraźnie zwiększa ryzyko wystąpienia udaru. Częściej rozwija się u mężczyzn, prawdopodobieństwo wystąpienia choroby zwiększa się wraz z wiekiem. U starszych pacjentów może dawać objawy podobne do otępienia, w tym trudności z zapamiętywaniem, rozpoznawaniem i pogorszenie ogólnej sprawności umysłowej.

Z kolei miażdżyca tętnic szyjnych może być powodem omdleń, przewlekłych bólów i zawrotów głowy. Zwyrodnienie w tych naczyniach może też zwiększać ryzyko wystąpienia udaru niedokrwiennego.

Jakie są objawy miażdżycy?

Postępująca choroba naczyń, bez względu na przyczynę miażdżycy prowadzi do zwężenia światła naczynia i upośledzenia przepływu krwi, co przyczynia się do niedokrwienia narządu bądź tkanki zaopatrywanej przez daną tętnicę. Objawy miażdżycy zależą zatem od umiejscowienia, rozległości i zaawansowania zmian.

Do najczęstszych schorzeń wywołanych przez miażdżycę należy choroba niedokrwienna serca. Miażdżyca tętnic wieńcowych ogranicza przepływ przez naczynia wieńcowe. Początkowo mogą pojawić się tylko objawy w postaci upośledzonej tolerancji wysiłku oraz bólu lub duszności w trakcie aktywności fizycznej. Trzeba mieć jednak świadomość, że progres choroby prowadzi do znacznego ograniczenia przepływu krwi, które może spowodować zawał mięśnia sercowego.

Tak jak tętnice wieńcowe, również naczynia w obrębie kończyn dolnych mogą ulec zwężeniu wskutek miażdżycy nóg, przyczyniając się do rozwoju przewlekłego niedokrwienia kończyn dolnych. Ta określana bywa często jako zarostowa, gdyż stopniowo zamyka światło naczynia. Najpierw pacjenci skarżą się z powodu łatwej męczliwości kończyn, zwiększonej wrażliwości na zimno oraz uczucia drętwienia lub mrowienia. Z rozwojem zmian pojawia się ból występujący podczas chodzenia i ustępujący po zatrzymaniu się, czyli chromanie przestankowe.

Na zaawansowanym etapie schorzenia, ból nóg niepokoi pacjentów nawet w spoczynku a w obrębie skóry kończyn pojawiają się owrzodzenia i martwica. Ten objaw miażdżycy świadczy już o bardzo zaawansowanych zmianach w naczyniach. Znaczne zwężenie tętnic szyjnych może natomiast objawiać się zaburzeniami neurologicznymi, takimi jak: zaburzenia mowy, upośledzenie czucia w obrębie skóry ciała, problemy z widzeniem lub słuchem a także trudności z poruszaniem się – osłabienie siły mięśniowej, niedowłady. Całkowite zamknięcie tętnicy szyjnej skutkuje udarem niedokrwiennym mózgu. Miażdżyca aorty (naczyń trzewnych) powoduje ograniczenie dopływu krwi do ściany jelita cienkiego, co prowadzi do rozwoju triady objawów: bólu nadbrzusza po spożyciu bogatego w tłuszcze posiłku, utraty masy ciała oraz uporczywej biegunki.

Jakie badania wykonać przy miażdżycy?

Objawy miażdżycy mają duży wpływ na ostateczne jej zdiagnozowanie. Zmiany w naczyniach można rozpoznać na podstawie występowania charakterystycznych objawów oraz współistnienia czynników ryzyka. Pomocne są badania krwi oznaczające poziom cholesterolu LDL, odpowiedzialnego za rozwój zmian miażdżycowych oraz poziom tak zwanego „dobrego cholesterolu” HDL. Warto także kontrolować poziom glukozy we krwi, ciśnienie tętnicze oraz wskaźnik BMI.

W diagnostyce miażdżycy przydatne są również badania obrazowe. Do oceny tętnic wieńcowych stosowana jest koronarografia (angiografia wieńcowa) czyli zobrazowanie naczyń za pomocą promieniowania rentgenowskiego po podaniu do nich kontrastu (środka cieniującego).

Podstawą diagnostyki zwężenia tętnic kończyn dolnych oraz tętnic szyjnych jest ultrasonografia dopplerowska (USG Dopplera). Natomiast w przypadku podejrzenia przewlekłego miażdżycy aorty, naczyń trzewnych i niedokrwienia jelit stosuje się arteriografię. W ocenie zmian miażdżycowych w obrębie naczyń wykorzystuje się także rezonans magnetyczny (angio-MR) oraz tomografię komputerową (angio-CT).

Jak zapobiegać miażdżycy?

Najważniejszą rolę w zapobieganiu miażdżycy odgrywa profilaktyka polegająca na redukcji czynników ryzyka. Trzeba uświadomić sobie jak ważna dla zdrowia jest codzienna porcja aktywności fizycznej dostosowanej do kondycji pacjenta. Zalecane są ćwiczenia aerobowe takie jak spacery, bieganie, jazda na rowerze czy pływanie. Najlepiej być aktywnym każdego dnia, poświęcając na aktywność 60 minut dziennie. Zarówno sport jak i zdrowe odżywianie się sprzyjają redukcji masy ciała, co zmniejsza ryzyko rozwoju miażdżycy.

Jednym z największych czynników ryzyka rozwoju choroby jest palenie tytoniu. Wskazane jest natychmiastowe rzucenie palenia.

Zaleca się obniżenie masy ciała u osób otyłych (BMI ≥30 kg/m2) oraz u osób z nadwagą (25 ≥ BMI <29,9 kg/m2). Dla ułatwienia samokontroli własnej wagi można posługiwać się pomiarem obwodu talii. O zmniejszeniu masy ciała powinni pomyśleć mężczyźni z obwodem w talii powyżej 102 cm oraz kobiety, u których obwód talii przekroczył 88 cm;

Konieczne są systematyczne badania, zwłaszcza krwi na poziom cholesterolu oraz w obrazowe u pacjentów z już stwierdzoną zaawansowaną miażdżycą. Ważne jest także badanie poziomu cukru i regularne pomiary ciśnienia tętniczego pozwolą na wczesne wykrycie choroby oraz wdrożenie wymaganego leczenia, które zmniejszy ryzyko dalszych powikłań. Warto podkreślić, że wcześniej opisane zmiany stylu życia pozytywnie wpływają na zapobieganie nadciśnieniu tętniczemu i cukrzycy.

Jak leczyć miażdżycę

Nie ma jednego, skutecznego leku na miażdżycę. U pacjentów z rozwiniętymi zmianami miażdżycowymi należy prawidłowo leczyć choroby współwystępujące, takie jak cukrzyca, nadciśnienie czy wysoki poziom cholesterolu.

W zaawansowanych przypadkach schorzenia terapia polega na chirurgicznym poszerzaniu lub udrażnianiu miażdżycowo zmienionego naczynia. W przypadku tętnic wieńcowych wszczepia się stenty lub bajpasy.

Pacjentom przepisuje się leki obniżające poziom cholesterolu, obniżające ciśnienie, przeciwpłytkowe, zmniejszające krzepliwość krwi (rozrzedzające). Jeżeli nie ma przeciwwskazań, można stosować bez recepty kwas acetylosalicylowy (popularną Aspirynę lub jej odpowiedniki np. Acard).

Dieta przeciwmiażdżycowa – co jeść?

Konieczna jest zmiana nawyków żywieniowych. Dieta na miażdżycę powinna być urozmaicona i dostarczać umiarkowaną ilość kalorii, tak, by zmniejszyć ryzyko rozwoju nadwagi i otyłości. w odpowiedniej ilości, która uchroni nas przed nadwagą. Do diety powinniśmy codziennie włączyć warzywa, owoce, mleko oraz inne niskotłuszczowe produkty mleczarskie, ograniczyć picie soków.

Masło i tłuszcze zwierzęce należy zastąpić olejami roślinnymi o małej zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych i kwasów trans, a także dostarczać taką całkowitą ilość tłuszczu by pokrywał mniej, niż 30 proc. zapotrzebowania energetycznego. Warto ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych na rzecz ryb morskich oraz olejów roślinnych: rzepakowego, słonecznikowego czy oliwy z oliwek. Należy wprowadzić do diety warzywa, owoce oraz produkty pełnoziarniste – pieczywo, makarony, płatki.

Głównym źródłem kalorii powinno być pieczywo (najlepiej pełnoziarniste) i produkty zbożowe. Warto również zwiększyć ilość spożywanych ryb zwłaszcza tłustych, duszonych lub pieczonych. Osoby z podwyższonym ciśnieniem tętniczym powinny zredukować spożycie soli przez unikanie soli stołowej i zawartej w gotowych daniach oraz przez jedzenie świeżej lub mrożonej niesolonej żywności. W diecie miażdżycowej należy również ograniczyć udział w diecie napojów i żywności słodzonej oraz unikać spożywania alkoholu. Niewielkie jego ilości mogą jednak przyczyniać się do wzrostu poziomu dobrego cholesterolu. Za bezpieczną dawkę uważa się małą lampkę wina.

Opublikowano: ; aktualizacja: 13.02.2018

Oceń:
4.7


Może cię

Miażdżyca nóg – przyczyny, objawy, leczenie miażdżycy kończyn dolnych

Miażdżyca kończyn dolnych w największej liczbie przypadków jest powikłaniem przewlekłej hipercholesterolemii (wysokiego cholesterolu). Objawy miażdżycy ...

Zespół Leriche’a

Zespół Leriche’a to zespół objawów, który towarzyszy zwężeniu aorty brzusznej lub tętnic biodrowych. Następstwem tych ...

Czynniki ryzyka zawału serca

Najczęstszą przyczyną zawału serca jest zaawansowana miażdżyca, dlatego pośrednio czynniki ryzyka rozwoju miażdżycy są jednocześnie ...

Seks po zawale – czy to bezpieczne?

Pacjenci często mają wiele pytań dotyczących seksu po zawale, jednak to wciąż temat tabu. Pacjenci ...

Blaszka miażdżycowa – przyczyny powstawania, objawy i leczenie blaszek miażdżycowych

Blaszka miażdżycowa zbudowana jest głównie z cholesterolu LDL. Powstawanie blaszek miażdżycowych może doprowadzić do istotnego ...

Seks a choroby układu krążenia

Choroby układu krążenia są jedną z najważniejszych przyczyn wystąpienia problemów z aktywnością seksualną. Zazwyczaj zaburzenia ...

Miażdżyca tętnic kończyn dolnych (zarostowa) – przyczyny, objawy, leczenie, operacja

Miażdżyca tętnic kończyn dolnych powstaje powoli z wyniku nakładania się różnych czynników – genetycznych, innych ...

Miażdżyca tętnic szyjnych – przyczyny, objawy, leczenie zwężania naczyń szyjnych

Miażdżyca tętnic szyjnych zwiększa ryzyko udaru mózgu. Może dawać też dokuczliwe objawy – bóle głowy, ...

Menopauza a choroby serca

Choroby serca w czasie menopauzy mogą wynikać z zaburzeń hormonalnych lub niekorzystnych zmian w profilu ...

Udar niedokrwienny a miażdżyca

Udar mózgu jest chorobą ogólnoustrojową, a proces chorobowy dotyczy całego organizmu, a nie jak na ...

Angiografia mózgowa

Angiografia mózgowa to badanie mózgu często stosowane w neurologii. Pozwala ono na ocenę stanu naczyń ...

Stres a choroby układu sercowo-naczyniowego

Stres w znaczeniu biologicznym oznacza każdą zmianę w środowisku, która zagraża homeostazie ustrojowej, czyli istniejącemu, ...

Komentarze (0)