Zapalenie odbytnicy

Zapalenie odbytnicy (proctitis) to choroba, którą charakteryzuje stan zapalny błony śluzowej dolnej części przewodu pokarmowego, często wraz z towarzyszącym poszerzeniem części kanału odbytu. Jest to nieprzyjemny stan, ciężko poddający się leczeniu, wywołujący dolegliwości, które obniżają jakość życia chorego. Objawy choroby to m.in. krew w stolcu, ropny lub śluzowy wyciek z odbytu, uczucie niepełnego wypróżnienia i bóle okolicy odbytu.

Przyczyny zapalenia odbytnicy

Przyczyny zapalenia odbytnicy mogą być podzielone na trzy duże grupy:

  • przyczyny infekcyjne – zarówno infekcje bakteryjne (zakażenie Chlamydia trachomatis, krętkiem kiły lub dwoinką rzeżączki), grzybicze (drożdżaki z rodzaju Candida), jak i wirusowe (głównie wirusy opryszczki pospolitej);
  • nieswoiste choroby zapalne jelit (najczęściej wrzodziejące zapalenie jelita grubego, rzadziej choroba Leśniowskiego-Crohna);
  • przyczyny jatrogenne, czyli spowodowane działaniami lekarskimi (po leczeniu antybiotykami lub radioterapii nowotworów zlokalizowanych w obrębie miednicy, np. raka prostaty).

Objawy zapalenia odbytnicy

Zapalenie odbytnicy daje niecharakterystyczne objawy, które dotyczą większości chorób dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Należą do nich:

Objawy mogą się utrzymywać od jakiegoś czasu, powoli narastając (choroba przewlekła) lub wystąpić nagle, np. w postaci krwotoku (choroba ostra).

Predyspozycje do zapalenia odbytnicy

Do wystąpienia zapalenia odbytnicy, poza głównym czynnikiem sprawczym, predysponuje szereg stanów osłabiających śluzówkę odbytnicy. Są nimi:

  • nadużywanie środków przeczyszczających, w szczególności silnych (np. bisakodylu, który podrażnia ściany jelit),
  • przewlekłe zaparcia prowadzące do mikrourazów,
  • bierne stosunki seksualne analne,
  • urazy śluzówki odbytu,
  • alergie pokarmowe,
  • pierwotne i wtórne niedobory odporności (np. zakażenie wirusem HIV),
  • rak odbytnicy lub kanału odbytu,
  • stosowanie leków doodbytniczych w nadmiarze (głównie czopków).

Diagnostyka zapalenia odbytnicy

Podczas zbierania wywiadu wskazana jest ścisła współpraca pomiędzy lekarzem i chorym. Lekarz może pytać między innymi o:

  • zachowania seksualne (przebyte stosunki analne bierne w ostatnim czasie, stan zdrowia partnera seksualnego, ryzykowne zachowania seksualne, seks bez prezerwatywy z nieznanym partnerem),
  • stosowane leki, w tym antybiotyki,
  • dietę i stosowanie środków przeczyszczających,
  • przebyte choroby i sposoby ich leczenia,
  • infekcje (w tym status HIV).

Nieodzowną częścią oceny stanu pacjenta jest badanie per rectum (przez odbyt), które, w przypadku zapalenia odbytnicy, może być nieprzyjemne i bolesne – lekarz musi jednak wykluczyć inne stany, które mogą powodować objawy podobne do proctitis, takie jak występowanie polipowatej masy w odbytnicy (co może wskazywać na raka).

Rozpoznanie zapalenia odbytnicy stawia się na podstawie badania rektoskopowego kanału odbytu i odbytnicy. Gdy z wywiadu nasuwa się podejrzenie tła infekcyjnego, dodatkowo pobierany jest materiał na wymaz (hodowlę drobnoustrojów). Zmiany sugerujące nieswoiste zapalenie jelita wymagają poszerzenia diagnostyki o pełne badanie jelita grubego (kolonoskopię) i pobranie wycinków do badania. Dodatni wynik w kierunku infekcji wymaga wykonania testu na obecność wirusa HIV oraz konsultację lekarską partnera seksualnego pacjenta.

Leczenie zapalenia odbytu

Leczenie zapalenia odbytu jest ukierunkowane na przyczynę choroby. Lekarz może zalecić modyfikację nawyków higienicznych oraz dietetycznych o:

  • szczególną dbałość o higienę okolic odbytu – dokładne mycie wodą z nieuczulającymi środkami higienicznymi (np. płynami do higieny intymnej dla kobiet lub mężczyzn),
  • podmywanie okolic odbytu (poprzez specjalną deskę, bidet lub w wannie) zamiast podcierania papierem toaletowym po defekacji,
  • spożywanie dużej ilości płynów (wody mineralnej niegazowanej),
  • spożywanie pokarmów bogatych w błonnik pokarmowy.

Celem leczenia zapalenia odbytnicy powinna być likwidacja przyczyny lub łagodzenie objawów. Polega ono na stosowaniu:

  • antybiotykoterapii – w przypadku infekcji bakteryjnej,
  • leków przeciwgrzybiczych lub przeciwwirusowych – w przypadku stwierdzenia odpowiadających im infekcji,
  • niesterydowych leków przeciwzapalnych pod kontrolą lekarza,
  • innego leczenia objawowego (np. wlewek, czopków) – wyłącznie po zaleceniu ich przez lekarza,
  • leczenia na nieswoiste choroby zapalne jelit (np. sulfasalazyny) – w przypadku ich stwierdzenia.

Zapobieganie zapaleniu odbytnicy

U osoby, u której wystąpiło zapalenie odbytnicy, istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia tego stanu po raz kolejny. W celu zapobieżenia nawrotowi zaleca się:

  • modyfikację nawyków żywieniowych (więcej błonnika, minimum 2–3 litry niegazowanej wody mineralnej dziennie, unikanie produktów, na które się jest uczulonym),
  • zmianę zachowań seksualnych (stały partner seksualny lub stosowanie prezerwatyw),
  • unikanie stosowania środków przeczyszczających (do stosunkowo bezpiecznych zalicza się makrogole),
  • zachęcenie swojego partnera seksualnego do diagnostyki pod kątem czynnika sprawczego zapalenia odbytnicy (jeżeli była nim wcześniej infekcja).

W przypadku podejrzenia nawrotu zapalenia odbytnicy należy udać się do lekarza i nie próbować samodzielnego leczenia.

Zapalenie odbytnicy a radioterapia

Zapalenie odbytnicy wywołane radioterapią jest szczególnym rodzajem zapalenia odbytnicy, z uwagi na genezę choroby oraz wyjątkowo trudne leczenie. Występować może po napromienieniu nowotworów:

Jest przewlekłą chorobą błony śluzowej odbytnicy, spowodowaną działaniem promieniowania jonizującego i upośledzeniem możliwości naprawy powstałych uszkodzeń. Często zmiany zapalne są minimalne lub nie występują.

Leczenie zapalenia odbytnicy wywołanego radioterapią jest uciążliwe, a choroba często nie ustępuje. Możliwe do stosowania metody obejmują:

  • wlewki ze sterydami (np. hydrokortyzonem w dawce 100 mg dwa razy dziennie),
  • wlewki ze sukralfatem (środkiem ochronnym dla śluzówek przewodu pokarmowego),
  • wlewki zawierające kwasy tłuszczowe o krótkim łańcuchu,
  • endoskopową koagulację (przyżeganie) laserem argonowym,
  • krioablację miejsc zmienionych chorobowo,
  • ostrzyknięcia formaliną.
Opublikowano: ; aktualizacja: 09.11.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Rezonans magnetyczny (MRI) układu pokarmowego

Rezonans magnetyczny (MRI) układu pokarmowego jest to jeden ze sposobów obrazowania tego układu. Odznacza się ...

Zapalenie jelita cienkiego – objawy, rodzaje, leczenie, dieta

Zapalenie jelita cienkiego może być wywołane zarówno przyczynami bakteryjnymi, jak i wirusowymi. Do nieswoistych zapaleń ...

Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego

Obecność kamieni żółciowych stwierdza się w Polsce u 15–20% osób, 3 do 4 razy częściej ...

Dieta a rak jelita grubego

Rak jelita grubego jest drugim wśród najczęściej występujących w Polsce nowotworów – po raku piersi ...

Nieswoiste zapalenie jelit – przyczyny, objawy, leczenie NZJ

Nieswoiste zapalenia jelit to przewlekłe stany zapalne jelit. Dotyczą one dwóch najważniejszych jednostek chorobowych, a ...

Zapalenie odbytu – objawy, badania i leczenie

Jedną z chorób odbytu jest zapalenie odbytu. Częściej chorują mężczyźni, zwłaszcza po ukończeniu 40. roku ...

Badanie radiologiczne jelita grubego

Badanie radiologiczne jelita grubego polega na wykonaniu zdjęcia rentgenowskiego jamy brzusznej. Badanie to odgrywa bardzo ...

Zapalenie błony naczyniowej a zapalenie jelit

Zapalenie błony naczyniowej może być wynikiem toczącego się w organizmie procesu zapalnego, zlokalizowanego w obrębie ...

Choroba Leśniowskiego-Crohna – dieta

Dieta w chorobie Leśniowskiego-Crohna jest uzależniona od stanu klinicznego pacjenta. Zupełnie inne zalecenia dietetyczne obowiązują ...

Wideo – Wrzodziejące zapalenie jelita grubego

Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest chorobą z grupy nieswoistych zapaleń jelit. Charakteryzuje się występowaniem zmian ...

Badanie proktologiczne (per rectum)

Badanie proktologiczne (badanie per rectum), czyli badanie odbytnicy i odbytu, jest wykonywane przez lekarza jako ...

Zapalenie jelit

Stan zapalny jelita cienkiego może być wywołany szeregiem różnych przyczyn. Objawy, diagnostyka i leczenie zależne ...

Komentarze (0)