Niedokrwistość z niedoboru żelaza

Brak zdjęcia

9 stycznia 2015

Niedobór żelaza to najczęstsza z przyczyn niedokrwistości. Żelazo jest niezbędne w organizmie do budowy hemoglobiny, specyficznego barwnika występującego w krwinkach czerwonych, nadającego im barwę i zdolność do przenoszenia tlenu. Objawy niedokrwistości z niedoboru żelaza to: osłabienie, zmęczenie, bladość. Niedobór żelaza powoduje skurcze, pieczenie języka, łamliwość włosów i paznokci.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza – przyczyny

Szacuje się, że problem niedoboru żelaza dotyczy 10% kobiet i 4% mężczyzn. Problem częściej dotyczy kobiet, gdyż tracą one pewną ilość żelaza podczas miesiączek. Wyróżniamy cztery główne grupy przyczyn, które mogą doprowadzić do niedoboru żelaza w organizmie, a tym samym do niedokrwistości z niedoboru żelaza. Są to:

  • utrata krwi,
  • zwiększone zapotrzebowanie,
  • upośledzone wchłanianie z przewodu pokarmowego,
  • niedobór w diecie (np. u wegetarian).

Utrata krwi jest główną przyczyną niedoboru żelaza. U kobiet do utraty krwi często dochodzi poprzez drogi rodne, w wyniku obfitych miesiączek, endometriozy, krwawień pomenopauzalnych czy mięśniaków macicy. Bardzo często zdarzają się krwawienia z przewodu pokarmowego, zarówno z jego górnego, jak i dolnego odcinka. Do najczęstszych przyczyn krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego należą:

  • choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy;
  • gastropatia krwotoczna;
  • żylaki przełyku i wpustu żołądka, najczęściej towarzyszące marskości wątroby;
  • choroba refluksowa przełyku i towarzyszące jej owrzodzenia;
  • zespół Mallory’ego i Weissa – uszkodzenie wpustu żołądka w następstwie gwałtownych wymiotów;
  • nowotwory przełyku i żołądka.

Z kolei w dolnym odcinku przewodu pokarmowego krwawienia są najczęściej spowodowane przez:

  • żylaki odbytu (jest to najczęstsza przyczyna, niezależnie od wieku pacjenta);
  • przyjmowanie niesterydowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) lub doustnych preparatów potasu;
  • infekcyjne choroby jelit, wywołane np. przez bakterię Salmonella;
  • polipy oraz stany po ich usunięciu;
  • uchyłki jelita grubego oraz niedokrwienie jelita (u osób po 50 roku życia);
  • nieswoiste zapalenia jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego), infekcyjne zapalenia jelita grubego, guzki krwawnicze, owrzodzenia odbytnicy, szczeliny odbytu – u osób w wieku 40–50 lat;
  • nowotwory jelita grubego.

Ponadto do utraty krwi może dochodzić poprzez drogi oddechowe (krwioplucie, np. przy gruźlicy), nerki (bardzo rzadko, np. przy infekcji), u dawców krwi oraz w wyniku urazu – zarówno wypadku, jak i planowej operacji.

Jakie jest zapotrzebowanie na żelazo?

U mężczyzn i kobiet po menopauzie dobowe zapotrzebowanie na żelazo wynosi 1 mg. Z kolei u kobiet miesiączkujących zapotrzebowanie to wynosi 2mg/dobę, a podczas ciąży i karmienia piersią – 3mg/dobę. W przypadku niedoboru żelaza w ciąży, może dojść do porodu przedwczesnego lub urodzenia noworodka o niskiej masie ciała. Dlatego kobiety w ciąży powinny od początku jej rozpoznania przyjmować prewencyjnie żelazo w dawce 30mg/dobę, a jeżeli stwierdzi się u nich niedobór – 150–200mg/dobę. Podczas karmienia piersią konieczne jest przyjmowanie 100 mg/dobę. Zapotrzebowanie na żelazo jest również większe u wcześniaków, noworodków karmionych sztucznie, podczas okresu dojrzewania oraz podczas uzupełniania niedoboru witaminy B12.

Żelazo wchłania się w dwunastnicy i początkowym odcinku jelita cienkiego (jelicie czczym). Aby przejść do formy kationu żelazawego, czyli Fe2+, potrzebne jest kwaśne środowisko, jakie zapewnia sok żołądkowy. Dlatego też operacje takie jak wycięcie żołądka czy części jelita zaburzają wchłanianie żelaza.

Również celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna i zmniejszenie kwaśności soku żołądkowego obniżają wchłanianie żelaza. Stopień wchłaniania żelaza zależy również od naszej diety. Kiedy spożywamy za mało białek, za dużo fosforanów, szczawianów, fitynianów i herbaty, żelazo nie wchłania się prawidłowo.

Objawy niedokrwistości z niedoboru żelaza

Jeżeli niedokrwistość z niedoboru żelaza jest łagodna, pacjent może nie odczuwać żadnych niepokojących objawów. Kiedy jednak stopień niedoboru żelaza pogłębia się, obserwujemy dwie grupy objawów: ogólne objawy niedokrwistości oraz objawy niedoboru żelaza związane z innymi układami niż układ krwiotwórczy. Do ogólnych objawów niedokrwistości z niedoboru żelaza zaliczamy:

  • osłabienie, silne zmęczenie;
  • duszność, ból w klatce piersiowej, przyspieszone bicie serca (tachykardia) – spowodowane koniecznością zwiększenia pracy serca, aby dostarczyć prawidłową ilość tlenu do tkanek;
  • bladość;
  • zawroty głowy;
  • zimne stopy i dłonie.

Objawy niedoboru żelaza są następujące:

  • mrowienie i kurcze w kończynach dolnych, które nasilają się w spoczynku (tzw. zespół niespokojnych nóg);
  • częste infekcje – oprócz liczby krwinek czerwonych u 10% osób brakuje również krwinek białych, odpowiedzialnych za prawidłową funkcję układu odpornościowego;
  • spadek apetytu u dorosłych, także brak apetytu u dzieci;
  • łamliwe, cienkie włosy o rozdwojonych końcówkach, łatwo wypadają;
  • sucha skóra;
  • suchość w ustach;
  • ból, pieczenie i wygładzenie powierzchni języka;
  • podłużnie prążkowane, kruche, blade paznokcie.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza – diagnostyka

Podstawowe badania to morfologia krwi obwodowej oraz badania dotyczące gospodarki żelazowej. W morfologii stwierdza się obniżenie stężenia hemoglobiny we krwi, z towarzyszącym zazwyczaj spadkiem ilości krwinek czerwonych i hematokrytu (objętości zajmowanej we krwi przez krwinki czerwone). Oglądając krwinki czerwone pod mikroskopem, widać, iż są one małe, blade, o różnych kształtach i wielkości, czasami w kształcie elipsy lub cygara. Czasami obserwuje się obniżoną ilość krwinek białych oraz zwiększoną ilość płytek krwi.

Oceniając gospodarkę żelazową zwraca się uwagę na stężenie ferrytyny w surowicy – jest to białko mówiące nam o zasobach żelaza w ustroju. W niedokrwistości z niedoboru żelaza jego stężenie jest obniżone. Ocenia się również poziom wysycenia transferyny (białka transportującego żelazo we krwi) – jest obniżony, za to zwiększa się całkowita zdolność wiązania żelaza (ang. total iron binding capacity, TIBC). Stężenie żelaza w surowicy spada jedynie przy znacznym jego niedoborze.

Z badań pomocniczych, w celu wykluczenia krwawienia z przewodu pokarmowego, może zostać wykonane badanie na obecność krwi utajonej w stolcu, gastroskopia oraz kolonoskopia. Badanie szpiku kostnego nie jest konieczne do ustalenia rozpoznania.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza – leczenie i zapobieganie

W przypadku zauważenia u siebie objawów przypominających niedokrwistość z niedoboru żelaza, należy udać się do lekarza rodzinnego. Nie powinno się ustalać diagnozy i leczyć na własną rękę, ponieważ można przedawkować preparaty żelaza, co może skutkować uszkodzeniem wątroby. Leczenie jest prowadzone za pomocą doustnych preparatów żelaza, które za wyjątkiem wodorotlenku żelaza trzeba przyjmować na czczo.

Nie należy spożywać preparatów żelaza razem z lekami alkalizującymi i tetracyklinami. W przypadku konieczności brania obu rodzajów leków, żelazo należy przyjąć 2 godziny przed powyższymi lekami, lub 4 godziny po nich. Podczas leczenia niedoboru żelaza, należy przyjmować witaminę C. Ilość krwinek czerwonych zaczyna rosnąć już po tygodniu terapii, a po trzech tygodniach stężenie hemoglobiny może być wyższe już o 2g/dl. Mimo to, leczenie prawdopodobnie trzeba będzie kontynuować przez kolejne 4-6 miesięcy, aby uzupełnić braki w organizmie. Z objawów niepożądanych najczęstsze są bóle brzucha, biegunki i nudności. Czasami zdarzają się bóle głowy. Preparaty żelaza podawane doustnie powodują ciemne zabarwienie stolca, co nie jest nieprawidłowością.

Jeżeli niedobór żelaza jest bardzo znaczny, może zajść konieczność podania żelaza dożylnie lub domięśniowo. Jest to również konieczne przy zaburzeniach wchłaniania i nietolerancji preparatów doustnych. Przy podawaniu dożylnym możliwe są skutki niepożądane, takie jak: ból stawów, głowy, ból i obrzęk w miejscu wkłucia, nudności, metaliczny smak w ustach, uczucie gorąca lub gorączka, omdlenie, wstrząs anafilaktyczny. Z kolei przy podawaniu domięśniowym możliwe jest przebarwienie skóry, długotrwały ból po wstrzyknięciu, martwica mięśnia w miejscu wstrzyknięcia.

Aby uniknąć niedokrwistości z niedoboru żelaza, należy spożywać produkty bogate w żelazo: rośliny strączkowe (groszek, fasolę), szpinak, sałatę, wątróbkę, owoce morza, mięso wołowe, drób, jagnięcinę, suszone owoce (morele, rodzynki), płatki śniadaniowe, chleb i makarony wzbogacone w żelazo. Ponadto zaleca się spożywanie produktów bogatych w witaminę C, aby ułatwić wchłanianie żelaza: soki cytrusowe, brokuły, melony, kiwi, grejpfruty, pomarańcze, truskawki, mandarynki, pomidory.

Opublikowano: ; aktualizacja: 22.02.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Anemia z niedoboru żelaza u dziecka

Żelazo stanowi składnik mineralny niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania i zdrowia organizmu. Każda krwinka czerwona zawiera ...

Anemia (niedokrwistość) - objawy, przyczyny i leczenie anemii

Anemia jest to stan, w którym we krwi nie ma wystarczającej ilości zdrowych czerwonych krwinek, ...

Niedokrwistość w ciąży

Niedokrwistość, przez pacjentów częściej nazywana anemią, to stan, w którym zmniejsza się ilość hemoglobiny we ...

Anemia (niedokrwistość) sierpowata (sierpowatokrwinkowa) – przyczyny, objawy, leczenie

Niedokrwistość sierpowata (anemia sierpowata) to wrodzona, uwarunkowana genetycznie choroba krwi. Jest rodzajem niedokrwistości wrodzonej, której ...

Dehydrogenaza glukozo-6-fosforanowa (g6pd)

Dehydrogenaza glukozo-6-fosforanowa to enzym, który odgrywa rolę przy przemianach krwinek czerwonych. Niedobór tego enzymu decyduje ...

Anemia u kobiet – przyczyny, objawy i leczenie niedokrwistości

Anemia u kobiet jest rozpoznawana częściej niż u mężczyzn. Anemia, czyli niedokrwistość, to obniżone stężenie ...

Jakie są przyczyny i objawy niedokrwistości?

Niedokrwistość (anemia) jest stosunkowo częstym schorzeniem, którego zdecydowanie najczęściej spotykaną przyczyną jest niedobór żelaza w ...

Niska hemoglobina – o czym świadczy niski poziom hemoglobiny?

Niski poziom hemoglobiny wskazuje na niedokrwistość. Ten parametr wraz z niskim hematokrytem i małą liczba ...

Niedokrwistość

Niskie stężenie hemoglobiny we krwi określane jest mianem niedokrwistości. Istotne jest wykluczenie niedokrwistości rzekomej (rozcieńczenia ...

Niedokrwistość Addisona (niedokrwistość złośliwa)

Niedokrwistość Addisona-Biermera zwana jest często niedokrwistością złośliwą. Anemia tego typu jest wynikiem niedoboru witaminy B12. ...

Dieta przy anemii

Co jeść w anemii? Niedokrwistość najczęściej spowodowana jest niedoborem żelaza. Anemia wymaga leczenia, a ważnym ...

Bladość skóry – jakie mogą być przyczyny?

Bladość to subiektywny objaw polegający na zmianie koloru skóry. Może być spowodowana przez wiele dolegliwości ...

Komentarze (0)