Podwyższone próby wątrobowe – co oznaczają nieprawidłowe wyniki, normy, cena

Próby wątrobowe mogą być oznaczane w ramach monitorowania przebiegu chorób wątroby, jak i w celach diagnostycznych. Najbardziej istotne próby wątrobowe (badania na wątrobę) to: aminotransferaza asparaginianowa (AspAt), aminotransferaza alaninowa (AlAt), fosfataza zasadowa (Alt), badanie GGTP czy bilirubina. Podwyższone próby wątrobowe mogą wskazywać na chorą wątrobę, np. zapalenia lub nowotwory wątroby.

Próby wątrobowe – kiedy wykonać badanie wątroby?

Wątroba, jako organ spełniający w organizmie szereg funkcji, warunkuje stężenie wielu parametrów biochemicznych we krwi. Zmiany ich poziomu korelują zatem bezpośrednio ze stopniem zaawansowania zmian chorobowych wątroby.

Najistotniejsze parametry odzwierciedlające funkcje wątroby, określane jako próby wątrobowe, to: aminotransferaza asparaginianowa AspAt, aminotransferaza alaninowa AlAt, fosfataza zasadowa Alt, gammaglutamylotranspeptydaza GGTP oraz bilirubina. Jakie są wskazania do oznaczania prób wątrobowych?

Najistotniejsze wskazania do oznaczenia prób wątrobowych to:

  • przewlekłe osłabienie, utrata łaknienia, utrata masy ciała;
  • ostre i przewlekłe choroby wątroby;
  • wzdęcia, wymioty, nudności, ból w prawym podbrzuszu;
  • żółtaczka;
  • marskość wątroby;
  • alkoholizm;
  • zatrucia.

Jak przygotować się do prób wątrobowych? Próby te oznaczane są z krwi żylnej, pobranej na czczo (badanie krwi).

Pacjent powinien unikać ciężkostrawnych dań i intensywnego wysiłku fizycznego dzień przed wykonaniem prób wątrobowych. Cena badania to ok. 7–8 zł za każdy parametr. Niektóre laboratoria oferują tzw. panel wątrobowy w zniżkowej cenie. Ile się czeka na wyniki? W zależności od laboratorium czas oczekiwania może się różnić, jednak najczęściej można je odebrać następnego dnia roboczego.

Próby wątrobowe mogą być oznaczane w ramach monitorowania przebiegu choroby wątroby, jak i w celach diagnostycznych. Co oznaczają podwyższone próby wątrobowe?

Podwyższone AlAT i marker AspAT a choroby wątroby

Jest to enzym występujący w komórkach wątroby, sercu i nerkach. Norma AlAT w surowicy krwi to 5–40 U/l dla kobiet i < 19 U/l u mężczyzn.

Najczęstszą przyczyną podwyższonej aminotranferazy (podwyższonego AlAT) jest chora wątroba – wtedy wzrost stężenia AlAt skorelowany jest ze wzrostem AspAt.

  • 3–4-krotny wzrost AlAt obserwowany jest w marskości i przewlekłym zapaleniu wątroby;
  • 4–10-krotny wzrost jest charakterystyczny dla ostrego zapalenia wątroby;
  • ponad 100-krotny wzrost wskazuje na ostre wirusowe zapalenie wątroby lub toksyczne działanie leków.

AspAt to marker mniej specyficzny niż AlAt występuje w komórkach wątroby, mięśnia sercowego oraz czerwonych krwinkach.

Norma AspAt to 5–40 U/ i u kobiet i < 19 U/l u mężczyzn. Izolowany wzrost stężenia AspAt może wskazywać na zawał serca. Natomiast w chorobach wątroby wzrost AspAt towarzyszy wzrostowi AlAt.

  • 2–3-krotny wzrost AspAt wskazuje na cholestazę;
  • 10-krotny wzrost AspAt świadczy o ostrym zapaleniu wątroby;
  • ponad 100-krotny towarzyszy toksycznemu uszkodzeniu wątroby.

Wzajemną relację AspAt i AlAt w chorobach wątroby określa tzw. wskaźnik de Ritisa. Stosunek AspAt do AlAt > 1 wskazuje na alkoholowe stłuszczenie wątroby lub marskość. Natomiast wskaźnik < 1 występuje w przypadku: wirusowego zapalenia wątroby, autoimmunologicznego zapalenia wątroby, niealkoholowego stłuszczenia wątroby, hemochromatozy lub uszkodzenia toksycznego.

Badanie GGTP

GGTP to enzym związany z błonami komórkowymi wątroby i dróg żółciowych. Zmiany stężenia najczęściej są skorelowane ze zmianą stężenia ALP. Norma GGTP to < 35 U/l u kobiet i < 40 U/l u mężczyzn. Wzrost GGTP (wysokie GGTP) wskazuje na zastój żółci, choroby trzustki lub nadużywanie alkoholu.

Ta próba wątrobowa stosowana jest w celu śledzenia abstynencji u alkoholików podczas terapii. Prawidłowy wynik GGTP wyklucza choroby dróg żółciowych.

Fosfataza zasadowa (badanie ALP)

Całkowita zawartość ALP w surowicy to suma stężeń frakcji: kostnej, wątrobowej, nerkowej i jelitowej. U dorosłych przeważa frakcja wątrobowa, zaś u dzieci – kostna.

Norma ALP w surowicy odpowiednia dla grup wiekowych i płci, została przedstawiona poniżej.

  • Norma dla dorosłych to 30–120 U/l;
  • Norma dla dzieci do 9. roku życia: wiek 1–3 lat: 145–320; l, 4–6 lat: 150–380 U/l; 7–9 lat: 175–420 U/l;
  • Dziewczynki 9–19 lat: 10–11 lat: 130–560 U/l; 12–13 lat: 105–420 U/l; 14–15 lat: 70–230 U/l; 16–19 lat: 40–136 U/l;
  • Chłopcy 9–19 lat: 10–11 lat: 135–530 U/l; 12–13 lat: 200–495 U/l; 14–15 lat: 130–525 U/l; 16–19 lat: 48–261 U/l.

Podwyższony ALP skorelowany ze wzrostem GGTP świadczy o zastoju żółci, zaś izolowany wzrost ALP najczęściej wskazuje na choroby kości.

Bilirubina – o czym świadczy podwyższona bilirubina?

Bilirubina jest toksycznym produktem rozpadu hemoglobiny uwalnianej z krwinek czerwonych, której inaktywacją zajmuje się wątroba.

Norma bilirubiny całkowitej to 5–17 µmol/l; fizjologiczny wzrost obserwuje się u noworodków.

Norma bilirubiny wolnej (jeszcze nie poddanej przemianom w wątrobie) to 13,7 µmol/l, zaś bilirubiny sprzężonej (poddanej w wątrobie sprzęganiu z kwasem glukuronowym) to 6,8 µmol/l.

Podwyższona bilirubina z przewagą bilirubiny wolnej występuje w hemolizie czerwonych krwinek, wirusowym zapaleniu wątroby i wrodzonych zaburzeniach wychwytu bilirubiny przez wątrobę. Przewaga bilirubiny sprzężonej stwierdzana jest w blokadzie dróg żółciowych oraz wewnątrzwątrobowym zastoju żółci.

Podwyższone próby wątrobowe – jak odczytywać wyniki?

W przypadku zwiększonego stężenia bilirubiny całkowitej we krwi, należy oznaczyć bilirubinę sprzężoną w moczu. Gdy jest podwyższona – przyczyną hiperbilirubinemii jest zastój żółci.

Gdy przeważa bilirubina wolna, należy oznaczyć poziom hemoglobiny.

Kiedy mamy do czynienia z obniżoną hemoglobiną można podejrzewać niedokrwistość hemolityczną, zaś gdy jest w normie – możliwa jest obecność wrodzonych hiperbilirubinemii (zespół gilberta lub Criglera-Najjara).

Pojedynczo oznaczana próba wątrobowa ma ograniczoną wartość diagnostyczną. W celu oceny funkcji wątroby najlepiej wykonać cały panel omówionych badań.

Systematyzując wartość diagnostyczną, jaką mają wspomniane badania na wątrobę, zauważyć można określony kierunek zmian parametrów wątrobowych przy określonych chorobach wątroby:

  • uszkodzenie poalkoholowe wątroby – znaczny wzrost GGTP i niewielki pozostałych enzymów wątrobowych;
  • ostre zapalenie wątroby – ok. 10-krotny wzrost AspAt i AlAt, oraz nieznaczny wzrost ALP i GGTP;
  • przewlekłe zapalenie wątroby – wzrost AspAt, AlAt i GGTP oraz niewielki wzrost ALP;
  • cholestaza – znaczny wzrost ALP i GGTP oraz pozostałe parametry w normie;
  • marskość wątroby – umiarkowany wzrost wszystkich prób wątrobowych poza bilirubiną;
  • nowotwory wątroby – znaczny wzrost GGTP, LDH, ALP i niewielki wzrost AspAt i AlAt.

Pomocniczo można oznaczyć: albuminę, fibrynogen, LDH (dehydrogenazę mleczanową), antyHbS, antyHCV, żelazo, miedź oraz autoprzeciwciała wątrobowe (ANA, AMA, SMA). Wskazane jest także wykonanie USG wątroby. O zakresie badań dodatkowych i ich interpretacji zawsze decyduje lekarz.

Bibliografia

  1. M. Gonciarz, Z. Gonciarz, Kompendium gastroenterologiczne, wyd. Termedia, Poznań 2017.
  2. S. Keshav, E. Culver, red. wyd. pol. G. Rydzewska, Gastroenterologia. Przypadki kliniczne, wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2013.
Opublikowano: ; aktualizacja: 20.12.2018

Oceń:
4.7


Może cię

Marskość wątroby – przyczyny, objawy, badania, leczenie, rokowania

Marskość wątroby, inaczej zwłóknienie wątroby, to choroba, w której uszkodzeniu ulega miąższ tego narządu. W ...

Stłuszczenie wątroby – przyczyny, objawy leczenie stłuszczonej wątroby

Stłuszczenie wątroby polega na gromadzeniu się tłuszczu w hepatocytach. Przyczyną otłuszczonej wątroby jest najczęściej zespół ...

Dieta w okresie niewyrównania i niewydolności wątroby

Do charakterystycznych objawów dla okresu niewyrównania i niewydolności wątroby należą nudności, wymioty, brak łaknienia, obecne ...

Dieta wątrobowa – zasady, zalecenia, jadłospis, produkty zakazane

Dieta wątrobowa to dieta lekkostrawna, główną zasadą jest ograniczenie tłuszczu w jadłospisie. Stosowana jest między ...

Choroby wątroby a żylaki przełyku

Żylaki przełyku (łac. varices oesophagi) są jedną z częstszych przyczyn krwawienia z górnego odcinka przewodu ...

Polekowe uszkodzenie wątroby

Żółtaczka polekowa jest rodzajem toksycznego uszkodzenia wątroby powstałego w wyniku działania leków i ich metabolitów ...

Choroby wątroby – jakie badania wykonać?

Przewlekłe choroby wątroby wymagają okresowej kontroli parametrów wątrobowych oraz badań obrazowych oceniających strukturę narządu. Dzięki ...

Żółtaczka

Żółtaczka (łac. icterus) to objaw polegający na zażółceniu twardówek oczu, błon śluzowych i skóry, powstający ...

Rak wątroby – przyczyny, pierwsze objawy, rokowanie, leczenie

Rak wątroby jest jednym z najczęściej występujących nowotworów na świecie. Wśród przyczyn raka wątroby należy ...

Dieta na stłuszczenie wątroby

Stłuszczenie wątroby może wystąpić w każdym wieku. Związane jest z otyłością, choć dotyka także osoby ...

Fosfolipidy – funkcje, występowanie, działanie fosfolipidów

Fosfolipidy to podstawowy składnik błony komórkowej. Są one składnikiem żółci i tłuszczów. Wskazaniem do stosowania ...

Alfa-1-antytrypsyna – badanie

Wskazaniem do oznaczenia alfa-1-antytrypsyny jest pojawienie się niepokojących objawów u dzieci i dorosłych takich jak ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon