Leczenie alkoholizmu

Problem nadmiernego spożywania alkoholu jest powszechny wśród społeczeństwa. Dane statystyczne mówią o ponad 800 tysiącach dorosłych Polaków, którzy w różnym stopniu są uzależnieni od alkoholu, a dodatkowo prawie 3 miliony to osoby pijące w sposób ryzykowny bądź szkodliwy.

Uzależnienie od alkoholu a choroba alkoholowa

W ostatnim czasie zauważa się tendencję do wzrostu wskaźnika spożywających alkohol młodych dziewcząt w porównaniu do rówieśników płci przeciwnej, jeszcze przed ukończeniem 18. roku życia. Rozpowszechnienie zaburzeń pod postacią nadmiernego picia alkoholu narasta z wiekiem. Przyjmuje się, że ponad 25% mężczyzn w pewnym okresie swojego życia może zostać przypisanych do grona ludzi pijących, a część z nich będzie mieć istotny problem w postaci uzależnienia od alkoholu.

Uzależnienie od alkoholu (zespół uzależnienia od alkoholu, zespół zależności alkoholowej – ZZA) należy do zaburzeń psychicznych i ma swoje miejsce w ICD-10, czyli Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ang. International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems), których leczeniem zajmują się głównie lekarze psychiatrzy lub wykwalifikowani specjaliści terapii uzależnień.

Przez prawie dwa wieki temat zespołu zależności alkoholowej i traktowania go jako jednostkę chorobową głęboko ewoluował. W XIX wieku dominowały tezy i spekulacje, które nie zaliczały uzależnienia od alkoholu do chorób przewlekłych. Dopiero w XX wieku, w tzw. okresie Jellinka, pojawiła się odmienna koncepcja. Do dziś przetrwał opis ZZA jako schorzenia, które przedstawił prof. Jellinek. Wyróżnił on i podzielił uzależnienie od alkoholu na 4 fazy:

  • I stadium: przedalkoholowe (początkowe) – osoba potrafi kontrolować spożywanie alkoholu w towarzystwie, ale z czasem zaczyna dostrzegać jego działanie euforyzujące z pozytywnym jego wpływem na stres. Dodatkowo alkohol redukuje u niej przykre emocje, a w związku z tym staje się rozwiązaniem na pojawiające się problemy;
  • II stadium: ostrzegawcze (zwiastunowe) – pojawiają się charakterystyczne tzw. palimpsesty (okresy niepamięci na drugi dzień po spożyciu alkoholu), pomimo iż osoba była przez cały czas przytomna. Zaczyna się picie w samotności, w ukryciu, z poczuciem winy. Zwiększa się tolerancja na alkohol i w związku z tym ilość spożywanych dawek;
  • III stadium: krytyczne (ostre) – u osoby pojawiają się cechy „głodu alkoholowego” i mimo że jest w stanie utrzymać okresy abstynencji, to po spożyciu alkoholu nie potrafi zapanować nad upojeniem. Okres ten charakteryzuje się całkowitą utratą kontroli nad ilością wypijanego trunku. U chorego wzrasta tolerancja na tyle, że musi on utrzymywać stałe wysokie stężenie alkoholu we krwi. Osoba zaczyna być agresywna, a ponadto zaniedbuje rodzinę i pracę (charakteropatia alkoholowa). Z czasem mogą pojawiać się zaburzenia psychiczne pod postacią urojeń o typie zazdrości (niewierności);
  • IV stadium: końcowe (przewlekłe) – u osoby pojawiają się tzw. „ciągi picia”. Chory zaczyna popadać w długi, pić alkohole niespożywcze, a jego zapotrzebowanie na alkohol ciągle rośnie. Bardzo często pojawia się niepokój i lęk, który z czasem może ewoluować w psychozę alkoholową. Obserwuje się zaburzenia czynności poznawczych, a chory w końcu przyznaje się często do uzależnienia od alkoholu i albo poddaje się terapii i leczeniu, albo kontynuuje picie prowadzące najczęściej do zgonu.

Dopiero w drugiej połowie XX wieku opisano ostatecznie zespół zależności alkoholowej jako przewlekłą, nawracającą chorobę mózgu, która poddaje się indywidualnie i w różnym stopniu terapii oraz leczeniu farmakologicznemu.

Kryteria rozpoznania uzależnienia od alkoholu

Pojęcie nadużywania alkoholu nie jest równoznaczne z uzależnieniem od niego. Pierwsze oznacza nadmierne spożywanie, które jednak w przypadku poczucia jego negatywnego oddziaływania na organizm przez osobę pijącą może zostać zmniejszone lub całkowicie przerwane. Inaczej jest w przypadku uzależnienia będącego chorobą. Charakteryzuje je niekontrolowane spożywanie alkoholu pomimo jego szkodliwych efektów.

Zespół zależności alkoholowej przejawia się pod postacią zaburzeń: somatycznych (głównie wegetatywnych), zachowania i poznawczych, które towarzyszą spożywaniu alkoholu. Głównym objawem jest powtarzający się, silny i bardzo często nie do opanowania przymus picia alkoholu (tzw. głód alkoholowy) po kilkukrotnych próbach abstynencji.

Do kryteriów ZZA według klasyfikacji ICD-10 zalicza się:

  • pojawienie się stanu abstynencyjnego po odstawieniu lub zmniejszeniu dawki alkoholu, przejawiającego się charakterystycznymi objawami alkoholowego zespołu abstynencyjnego lub przyjmowaniem substancji o podobnym działaniu w celach złagodzenia jego symptomów;
  • objawy tolerancji polegającej na stopniowym zwiększaniu dawki alkoholu w celu uzyskania efektów, które wcześniej były wywoływane przez mniejsze ilości (czasem takie dawki mogłyby spowodować śmierć u osoby nieuzależnionej);
  • silna potrzeba (głód alkoholowy) albo przymus picia alkoholu;
  • trudność w kontrolowaniu rozpoczęcia i zakończenia picia lub ilości wypijanego alkoholu;
  • narastające zaniedbywanie innych przyjemności i zainteresowań z powodu picia oraz zwiększona ilość poświęconego czasu na zdobywanie alkoholu lub powrotu do normalnego stanu równowagi organizmu po wypiciu;
  • kontynuacja picia alkoholu pomimo oczywistej wiedzy na temat jego szkodliwości, tj. uszkodzenie wątroby lub zespoły depresyjne następujące po długich okresach spożywania alkoholu.

Do rozpoznania ZZA jest wymagane stwierdzenie co najmniej trzech kryteriów, które występują w ciągu ostatniego roku. Dodatkowo konieczne jest w nich zawarcie jednego z dwóch pierwszych wyżej wymienionych.

Uzależnienie od alkoholu a rozpoznanie choroby

Zespół zależności alkoholowej jest przewlekłą i nawracającą chorobą mózgu, która powinna być leczona. W przypadku podejrzenia u kogoś jej objawów powinno się skierować taką osobę do lekarza, który po wstępnej rozmowie będzie mógł zaplanować strategię terapii (psychoterapia i/lub farmakoterapia). Nieleczony ZZA może doprowadzić do szeregu niebezpiecznych stanów chorobowych, związanych z toksycznym wpływem alkoholu na organizm, takich jak:

  • alkoholowy zespół abstynencyjny (AZA),
  • majaczenie alkoholowe (delirium tremens),
  • paranoja alkoholowa (alkoholowy obłęd zazdrości, zespół Otella),
  • przewlekła halucynoza alkoholowa,
  • zespół depresyjny,
  • psychoza Korsakowa (alkoholowy zespół amnestyczny),
  • otępienie alkoholowe,
  • encefalopatia alkoholowa.

Lekarz pierwszego kontaktu do rozpoznania uzależnienia od alkoholu korzysta często z odpowiednich przesiewowych kwestionariuszy. Jednym z nich jest test AUDIT (ang. The Alcohol Use Disorders Identification Test), czyli test identyfikacji zaburzeń używania alkoholu, który zawiera 10 pytań odpowiednio punktowanych:

  1. Jak często pije Pan/Pani napoje zawierające alkohol? (0-4 pkt)
  2. Ile standardowych porcji zawierających alkohol wypija Pan/Pani w dniu, w którym Pan/Pani pije? (0-4)
  3. Jak często wypija Pan/Pani 6 lub więcej porcji alkoholu podczas jednego dnia? (0-4)
  4. Jak często w ostatnim roku nie mógł Pan/Pani zaprzestać picia po jego rozpoczęciu? (0-4)
  5. Jak często w ciągu ostatniego roku z powodu picia alkoholu zrobił Pan/Pani coś niewłaściwego, co naruszyło przyjęte w Pana/Pani środowisku normy postępowania? (0-4)
  6. Jak często w ostatnim roku potrzebował Pan/Pani napić się alkoholu rano następnego dnia po „dużym piciu”, aby móc dojść do siebie? (0-4)
  7. Jak często w ostatnim roku miał Pan/Pani poczucie winy lub wyrzuty sumienia po piciu alkoholu? (0-4)
  8. Jak często w ostatnim roku nie mógł Pan/Pani przypomnieć sobie, co zdarzyło się poprzedniego dnia lub nocy, z powodu picia? (0-4)
  9. Czy kiedykolwiek Pan/Pani lub ktoś inny doznał jakiegoś urazu fizycznego w wyniku Pana/Pani picia? (0-3)
  10. Czy ktoś z rodziny, lekarzy lub innych pracowników służby zdrowia interesował się Pana/Pani piciem albo sugerował jego ograniczenie? (0-3).

Uzyskanie w teście AUDIT wyniku 10 punktów lub więcej wskazuje na uzależnienie od alkoholu. W tym przypadku zaleca się skierowanie chorego do lekarza psychiatry lub specjalisty do spraw uzależnień w celu ewentualnego rozpoczęcia leczenia. Dodatkową pomocną metodą do rozpoznania ZZA mogą być badania biochemiczne, które wskazują na podwyższoną aktywność enzymów, np. aminotransferaz i GGTP, a także zwiększoną objętość krwinki (MCV) w morfologii krwi.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.5


Może cię

Wideo – Uzależnienie od alkoholu

Najczęstszym uzależnieniem jest uzależnienie od alkoholu. Jest to substancja łatwo i powszechnie dostępna. Znaczenie mają ...

Choroba alkoholowa

Choroba alkoholowa (czyli alkoholizm, uzależnienie od alkoholu, zespół zależności alkoholowej) to niezwykle istotny problem społeczny ...

Dziecko a alkohol i narkotyki

Duża część młodych ludzi w okresie dorastania eksperymentuje z substancjami psychoaktywnymi. Narkotyki i dopalacze, a ...

Dlaczego kobieta powinna rzucić palenie?

Palenie tytoniu wciąż stanowi powszechny problemem współczesnego społeczeństwa. Szczególnie destrukcyjnie nikotynizm wpływa na organizm kobiety, ...

Palenie papierosów a nowotwory

Palenie tytoniu, w tym papierosów wywiera niezwykle niekorzystne oddziaływanie na organizm. Przyczynia się do wystąpienia ...

Metoda awersyjna na rzucenie palenia

Zgodnie z teorią behawioralną palenie papierosów jest zachowaniem wyuczonym. Aby je pokonać, niezbędna jest zmiana ...

Elektroniczny papieros

Elektroniczne papierosy cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem palaczy, którzy uwierzyli, że można palić i nie truć ...

Alkohol we krwi – badanie stężenia etanolu

Badanie alkoholu we krwi mierzone jest w celu ustalenia czy osoba poddana testowi na zawartość ...

Uzależnienie od alkoholu

Uzależnienie od alkoholu dotyczy całego życia uzależnionego człowieka. Można powiedzieć, że picie alkoholu dominuje nad ...

Badanie GGTP – normy i wyniki gammaglutamylotransferazy

Badanie GGTP (gammaglutamylotransferaza) wykonuje się w celu kontroli abstynencji alkoholowej oraz w diagnostyce chorób wątroby ...

Korzyści z rzucenia palenia

Palenie papierosów to nałóg powszechnie uznany za niezwykle szkodliwy dla organizmu. Mimo wszystko, niemal 1/3 ...

Terapia antynikotynowa

Leczenie uzależnienia od nikotyny wymaga motywacji, zrozumienia skutków palenia, ale także korzyści jakie daje rzucenie ...

Komentarze (0)