Próby wątrobowe – normy, przygotowanie, interpretacja wyników

Próby wątrobowe to badanie krwi służące przede wszystkim do diagnozowania żółtaczki (najczęstszy objaw chorób wątroby). Badanie to wykorzystywane jest także w wirusowym zapaleniu wątroby czy uszkodzeniach tego organu wywołanych nadużywaniem alkoholu (marskość wątroby). W próbach wątrobowych badane są normy ALT, AST, ALP, bilirubiny i GGTP.

Co to są próby wątrobowe?

Pod pojęciem „próby wątrobowe” kryje się oznaczenie laboratoryjne kilku parametrów, które łączy związek z chorobami wątroby i dróg żółciowych. Należą do nich:

  • ALT – aminotransferaza alaninowa,
  • AST – aminotransferaza asparaginianowa,
  • ALP – fosfataza zasadowa,
  • BIL – bilirubina całkowita,
  • GGTP – glutamylotransferaza.

Wymienione parametry stanowią zestaw badań pozwalający ocenić funkcje wątroby oraz są szczególnie przydatne w rozpoznawaniu m.in. takich jednostek chorobowych, jak wirusowe zapalenie wątroby, kamica żółciowa czy inne przyczyny żółtaczki, a także chorób trzustki.

AST to enzym znajdujący się m.in. w sercu, mięśniach szkieletowych oraz komórkach wątroby. Z tego względu stanowi nieswoisty marker uszkodzenia hepatocytów (komórek wątrobowych) i wzrasta w przypadku martwicy komórek wątroby, zwykle razem z GGTP.

Podobnie zachowuje się ALT, jest jednak bardziej swoisty dla hepatocytów.

Fosfataza zasadowa występuje w postaci 4 izoenzymów, trzy z nich (jelitowy, łożyskowy, zarodkowy) są swoiste tkankowo, czwarty natomiast dzieli się na wątrobowy, kostny i nerkowy.

Za wzrost stężenia ALP w surowicy odpowiadają przede wszystkim:

  • stan cholestazy,
  • zwiększona aktywność osteoblastów, czyli okresy przebudowy tkanki kostnej.

GGTP to enzym występujący w wielu tkankach i narządach, jednak frakcja oznaczana w surowicy pochodzi niemal w całości z wątroby, dlatego uznaje się ją za marker swoisty. Jest szczególnie powiązana z alkoholowym uszkodzeniem hepatocytów.

Wskazania do przeprowadzenia prób wątrobowych

Istnieje kilka stanów chorobowych, które stanowią wskazanie do oznaczenia prób wątrobowych. Pierwszym z nich jest żółtaczka, najczęstszy objaw chorób wątroby i dróg żółciowych. Zależnie od jej przyczyny, oprócz wzrostu stężenia bilirubiny, mamy do czynienia z podwyższonym poziomem enzymów wątrobowych, jeśli oczywiście przyczyna leży w zakresie tego organu.

Kolejna grupa schorzeń to ostre i przewlekłe zapalenia wątroby, wśród nich zdecydowanie dominują te o etiologii wirusowej.

Wskazaniem do wykonania prób wątrobowych jest także marskość wątroby, czyli upośledzenie funkcji narządu wywołane przez nadużywanie alkoholu oraz przewlekły stan zapalny, rzadziej stanowiące powikłanie chorób autoimmunologicznych lub przewlekłego upośledzenia odpływu żółci.

Diagnostyka różnicowa chorób wątroby opiera się często na ocenie konstelacji uzyskanych wyników, a także dodatkowych badaniach obrazowych i obrazie klinicznym. I tak przykładowo znacznie podwyższone stężenia ALP, bilirubiny i LAP (aminopeptydaza leucynowa) stanowią tak zwane markery cholestazy. Natomiast laboratoryjnym wykładnikiem martwicy hepatocytów jest podwyższone stężenie GGTP i obu aminotransferaz.

Jak wygląda badanie prób wątrobowych?

Materiał do badania prób wątrobowych stanowi surowica lub osocze heparynizowane uzyskane z krwi żylnej.

Oznaczenie aktywności AST i ALT dokonuje się na podstawie pomiaru stężenia produktów reakcji katalizowanej przez te enzymy, czyli odpowiednio szczawiooctanu i pirogronianu.

Fosfatazę zasadową oznacza się metodą kolorymetryczną, najpierw jako całkowitą aktywność enzymu, a następnie dokonuje się podziału na poszczególne izoenzymy. W ocenie tego parametru uwzględnić należy:

  • metabolizm tkanki kostnej, wzmożony w okresie wzrostu,
  • możliwe współistnienia choroby tkanki kostnej.

Poziom GGTP także oznaczany jest metoda kolorymetryczną. Wreszcie, wspomnieć trzeba o bilirubinie, której poziom określa się najpierw jako całkowite stężenie w reakcji z tak zwanym odczynnikiem Diazo, a następnie dokonuje pomiaru poszczególnych frakcji (związana z albuminami i wolna) używając odmiennych odczynników.

Normy i interpretacja wyników prób wątrobowych

Różna konfiguracja poszczególnych składowych prób wątrobowych może wskazywać na różne schorzenia.

ALT, GPT, ALAT, aminotransferaza alaninowa:

  • kobiety: <35 U/l,
  • mężczyźni: <45 U/l.

Ostre i przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby, toksyczne uszkodzenie wątroby, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, alkoholowe zapalenie wątroby, polekowe zapalenie wątroby, cholestaza zewnątrzwątrobowa, marskość, choroby zakaźne obejmujące wątrobę np. mononukleoza.

AST, AspAT, GOT, aminotransferaza asparaginianowa:

  • kobiety: <31 U/l,
  • mężczyźni: <35 U/l.

Ostre i przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby, toksyczne uszkodzenie wątroby, autoimmunologiczne zapalenie wątroby, polekowe uszkodzenie wątroby, marskość, cholestaza zewnątrzwątrobowa, rozległy uraz, zawał mięśnia sercowego.

Bilirubina:

  • całkowita: <1,1 mg/dl (<20,6 µmol/l),
  • bezpośrednia: <0,3 mg/dl (< 5,1 µmol/l),
  • pośrednia: <1,1 mg/dl (<20,6 µmol/l).

Bilirubina niesprzężona: żółtaczka przedwątrobowa (hemoliza, mioliza, oparzenia), bilirubina całkowita i pośrednia: żółtaczka wewnątrz- i pozawątrobowa, hiperbilirubinemie czynnościowe

ALP, FA, FAL Fosfataza alkaliczna (zasadowa):

  • kobiety: 35-105 U/l,
  • mężczyźni: 40-130 U/l.

marskość wątroby, zapalenie wątroby, zapalenie dróg żółciowych, czy gruźlica wątroby, cholestaza zewnątrz- i wewnątrzwątrobowa, pierwotny rak i przerzuty, np. do wątroby.

GGTP, GTT Gamma-glutamylotransferaza:

kobiety: <38 U/l,
mężczyźni: <55 U/l.

marskość wątroby, zapalenie wątroby, zapalenie dróg żółciowych, czy gruźlica wątroby, cholestaza zewnątrz- i wewnątrzwątrobowa, pierwotny rak i przerzuty np. do wątroby.

Próby wątrobowe - trudności w interpretacji

Przy stężeniu bilirubiny całkowitej powyżej 2 mg/dl dochodzi do zażółcenia powłok skórnych i jest to oznaka, że doszło do ucisku dróg żółciowych i jednoczesnego zablokowania odpływu żółci. Przeszkodą jest najczęściej kamień, ale może to być także guz nowotworowy albo obrzęk tkanek objętych procesem zapalnym.

Rzadziej żółtaczkę wywołuje nadmierny rozpad krwinek czerwonych lub też choroby miąższu wątroby. Wzrost stężenia pozostałych markerów wiąże się przede wszystkim z uszkodzeniem hepatocytów.

Na wyniki opisanych parametrów ma wpływ wiele stanów fizjologicznych i substancji egzogennych, dlatego należy je wykluczyć, zanim zostanie dokonana interpretacja kliniczna prób wątrobowych. Są to:

  • stany znacznego wysiłku fizycznego,
  • hemoliza,
  • mioliza (rozpad tkanki mięśniowej),
  • przyjmowane leki: allopurinol, metylodopa, amiodaron, azatiopryna, karbamazepina, chloropromazyna, diklofenak, disulfiram, izoniazyd, metotreksat, ryfampicyna, tamoksyfen, werapamil, erytromycyna, sole złota, papaweryna, penicylamina, fenobarbital, fenytoina, ranitydyna, sulfasalazyna, doustne środki antykoncepcyjne.

Bibliografia

  1. B. Neumeister, I. Besenthal, B. O. Bohm, red. wyd. pol. M. Pietruczuk, red. wyd. pol. A. Bartoszko-Tyczkowska, Diagnostyka laboratoryjna - poradnik kliniczny, wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2013.
  2. J. Wallach, Interpretacja badań laboratoryjnych, wyd. Medipage, Warszawa 2011.
Opublikowano: ; aktualizacja: 20.12.2018

Oceń:
4.4


Może cię

Choroby wątroby – jakie badania wykonać?

Przewlekłe choroby wątroby wymagają okresowej kontroli parametrów wątrobowych oraz badań obrazowych oceniających strukturę narządu. Dzięki ...

Żółtaczka

Żółtaczka (łac. icterus) to objaw polegający na zażółceniu twardówek oczu, błon śluzowych i skóry, powstający ...

Diagnostyka WZW

Wirusowe zapalenie wątroby (WZW, łac. Hepatitis) jest wywoływane przez różne wirusy, określane literami od A ...

Rak przewodów żółciowych (rak dróg żółciowych)

Rak przewodów żółciowych (łac. cholangiocarcinoma) należy do nowotworów złośliwych, które rozwijają się w drogach żółciowych. ...

Marskość wątroby – przyczyny, objawy, badania, leczenie, rokowania

Marskość wątroby, inaczej zwłóknienie wątroby, to choroba, w której uszkodzeniu ulega miąższ tego narządu. W ...

Encefalopatia wątrobowa – przyczyny, objawy, leczenie, rokowanie

Encefalopatia wątrobowa to zaburzenie neurologiczne, które powstaje na skutek chorób wątroby. Przyczyną jest najczęściej niewydolność ...

Wirusowe zapalenie wątroby (WZW) – jak można się zarazić, jakie są objawy i jak leczyć?

Wirusowe zapalenia wątroby (A, B, C, D, E, F, G) wywoływane są częściowo przez wirusy ...

Leukonychia

Leukonychia, bielactwo paznokci czy też „kwitnące paznokcie”. Takimi terminami określamy najczęściej spotykaną zmianę zabarwienia paznokci. ...

Antykoncepcja hormonalna a wątroba

Antykoncepcja hormonalna nie jest obojętna dla wątroby. Do przeciwwskazań do stosowania antykoncepcji hormonalnej należą takie ...

Żółtaczka u noworodka

Żółtaczka fizjologicznie występująca u noworodków jest zjawiskiem dość powszechnym. Żółte zabarwienie skóry i oczu to ...

Polekowe uszkodzenie wątroby

Żółtaczka polekowa jest rodzajem toksycznego uszkodzenia wątroby powstałego w wyniku działania leków i ich metabolitów ...

Badanie AlAT – norma i wyniki ALT (aminotransferazy alaninowej)

Aminontransferaza alaninowa (AlAT, ALT) w fizjologicznych warunkach w największej ilość w komórkach wątroby. Badanie AlAT ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon