Beta-blokery

Procesy przebiegające w organizmie niezależnie od woli, takie jak trawienie, metabolizm, kontrola temperatury ciała czy wydzielanie gruczołów, kontrolowane są przez autonomiczny układ nerwowy. Leki działające na ten układ dają różne efekty terapeutyczne, w zależności od tego, na który typ receptorów działają (α, β lub M).

Autonomiczny układ nerwowy

Autonomiczny układ nerwowy można podzielić na dwa osobne i niezależne układy, współczulny (sympatyczny) i przywspółczulny (parasympatyczny). Aktywność układu autonomicznego jest skierowana na określone komórki i narządy. W zależności od sytuacji, w jakiej aktualnie się znajdujemy, aktywny jest albo układ współczulny (wzmożona aktywność organizmu) albo przywspółczulny (stan spoczynku). Oba te układy wykazują przeciwstawne działanie na narządy i stale regulują ich pracę. Jednak nie we wszystkich narządach oba układy działają z jednakową siłą, czynności przewodu pokarmowego są stymulowane głównie przez układ parasympatyczny, a układ krążenia zależny jest od układu sympatycznego.

Neuroprzekaźnikami, czyli substancjami syntetyzowanymi w neuronie i uwalnianymi podczas pobudzenia danego neuronu, w autonomicznym układzie nerwowym są acetylocholina i noradrenalina. Acetylocholina jest głównym neuroprzekaźnikiem w zwojach współczulnych i przywspółczulnych a także w zazwojowych zakończeniach przywspółczulnych. Natomiast zakończenia współczulne w większości jako neuroprzekaźnik rozpoznają noradrenalinę. Skutki pobudzenia autonomicznego, które możemy obserwować, wynikają z działania przekaźnika na receptor znajdujący się na błonie odpowiedniej komórki efektorowej. W układzie współczulnym za efekty odpowiedzialne są receptory adrenergiczne – α lub β, a w układzie przywspółczulnym receptory muskarynowe – M.

Stosowane środki farmakologiczne mogę w różny sposób wpływać na autonomiczny układ nerwowy. Mogą oddziaływać bezpośrednio na dany receptor (tak jak nuroprzekaźniki) lub wpływać na niego pośrednio, przez wpływ na uwalnianie lub unieczynnianie go. Niezależnie od drogi, jaką działa dana substancja dochodzi do zaburzenia czynności danego układu.

Zastosowanie leków β-adrenolitycznych

β-adrenolityki potocznie nazywane β-blokerami to grupa leków charakteryzująca się zdolnością do hamowania czynności układu współczulnego. Blokują one głównie receptory β1, znajdujące się w mięśniu sercowym i β2, które przeważają w naczyniach i oskrzelach. Podanie leków z tej grupy wpływa na serce, powodując zmniejszenie częstości rytmu oraz obniżenie jego zapotrzebowanie na tlen, ponadto poprawiają ukrwienie. Naczynia krwionośne kurczą się, podobnie dzieje się z oskrzelami, przez co zwiększa się opór obwodowy. Zastosowanie β-blokerów przyczynia się do obniżenia ciśnienia tętniczego przez hamowanie wydzielania reniny.

Leki blokujące receptory β-adrenergiczne są obecnie bardzo szeroko stosowane w zaburzeniach rytmu serca, wynikających z jego nadmiernej pobudliwości. Schorzenia, w których zalecane jest przyjmowanie preparatów z tej grupy to:

Substancje należące do tej grupy różnią się między sobą właściwościami, co spowodowało ich podział na grupy:

  • nieselektywne – blokują receptory β1- i β2-adrenergiczne: karteolol, pindolol, propranolol, tymolol (stosowany w okulistyce w postaci kropli do oczu),
  • selektywne (kardioselektywne) – blokujące receptory β1-adrenergiczne znajdujące się w sercu: acebutolol, atenolol, betaksolol, bisoprolo, esmolol, metoprolol, nebiwolol.

Większość z kardioselektywnie działających substancji podawana jest w formie doustnej jedynie betaksolol może występować dodatkowo w postaci kropli do oczu, a esmolol w postaci roztworów do wstrzyknięć stosowanych w stanach nagłych. Nebiwolol oprócz blokowania receptorów β1 wykazuje również działanie rozkurczające naczynia poprzez wpływ na syntezę tlenku azotu.

Zastosowanie wymienionych powyżej substancji w danej jednostce chorobowej wynika ściśle z efektów, jakie daje ich działanie na określony receptor. Hamowanie przewodnictwa przedsionkowo-komorowego i jednoczesne zwolnienie czynności serca przez acebutolol, atenolol, esmolol, metoprolol, pindolol, propranolol i sotalol pozwala na ich skuteczne wykorzystanie w zaburzeniach rytmu serca wynikających z jego nadpobudliwości.

Leczenie choroby niedokrwiennej serca z wykorzystaniem atenololu, esmololu, metoprololu, pindololu, propranololu i sotalolu, możliwe jest dzięki ekonomizacji pracy mięśnia sercowego i zmniejszeniu zużycia przez niego tlenu. Najwięcej z tych substancji jest stosowanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego, ponieważ mają zdolność do zmniejszania pojemności wyrzutowej i minutowej serca oraz zmniejszają reninową aktywność osocza. Do substancji wykorzystywanych w leczeniu hipertensji najczęściej zalicza się metoprolol, atenolol, bisoprolol, acebutolol, nebiwolol i esmolol oraz nieselektywne β-blokery. Tymolol i betaksolol znalazły zastosowanie w leczeniu jaskry ze względu na zdolność do obniżania ciśnienia śródgałkowego wskutek hamowania produkcji płynu śródgałkowego i ułatwiania jego odpływu.

Pacjenci cierpiący na chorobę wieńcową, przyjmujący te leki mają zwiększoną tolerancję na wysiłek fizyczny, a także zmniejszoną częstość i intensywność bólów dławicowych. Pacjentom po zawale mięśnia sercowego wydłuża się okres przeżycia podczas regularnego przyjmowania β-blokerów.

Ryzyko przyjmowania β-blokerów

Przyjmowanie większości leków jest obciążone ryzykiem wystąpienia objawów niepożądanych, także leki β-adrenolityczne nie są pozbawione tych działań. Stosowanie tych leków może doprowadzić do nadmiernego obniżenia ciśnienia tętniczego ze względu na zmniejszenie kurczliwości serca i zwolnienie jego akcji. Ponadto uwalniają one histaminę, a leki nieselektywne nasilają dodatkowo skurcz oskrzeli przez blokowanie receptorów β2-adrenergicznych. To ostatnie działanie jest szczególnie niebezpieczne dla chorujących na astmę lub przewlekłą obturacyjną chorobę płuc, dlatego też stosowanie β-blokerów u takich osób nie jest wskazane. Pacjenci przyjmujący preparaty z tej grupy skarżą się także na uczucie zmęczenia, zaburzenia snu, zaburzenia ze strony układu pokarmowego oraz depresję. Maskują krążeniowe objawy hipoglikemii, nasilając ją jednocześnie przez wpływ na gospodarkę węglowodanową. Podczas ich zażywania odnotowywano zwiększenie stężenia trójglicerydów w osoczu i zmniejszenie frakcji HDL lipoproteid (zaburzają gospodarkę lipidową).

Należy pamiętać, że nagłe odstawienie β-blokerów jest bardzo niebezpieczne dla chorego, ponieważ prowadzi do wystąpienia zespołu odstawienia, który objawia się tachykardią, wzrostem ciśnienia tętniczego, drżeniem mięśniowym i nadmierną potliwością. Dlatego też ewentualne zaprzestanie przyjmowanie leków należy skonsultować z lekarzem.

Podawanie ich jednocześnie z doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi nasila ich działanie hipoglikemiczne, dlatego w czasie jednoczesnego przyjmowania należy stale kontrolować poziom glukozy we krwi.

Ze względu na liczne interakcje z pokarmem należy je przyjmować zawsze o tej samej porze w ściśle określonym czasie po posiłku.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.5


Może cię

Omdlenie – przyczyny, rodzaje, objawy przedomdleniowe, pierwsza pomoc, leczenie

Omdlenie to nagła, chwilowa utrata przytomności, której przyczyną jest spadek ciśnienia tętniczego krwi. Należy różnicować ...

Niedomykalność zastawki aortalnej – przyczyny, objawy, stopnie, leczenie niedomykalności aortalnej

Niedomykalność zastawki aortalnej to rodzaj wady serca, prowadzącej do niedokrwienia narządów. Jej przyczyną są m.in. ...

Niedomykalność zastawki mitralnej – przyczyny, rodzaje, objawy, leczenie, powikłania, rokowanie

Niedomykalność zastawki mitralnej (dwudzielnej) to wada polegającą na cofaniu się krwi z lewej komory do ...

Arytmia serca

Arytmia serca, inaczej nazywana zaburzeniem rytmu serca, to zaburzenie pracy serca polegające na jej przyśpieszeniu, ...

Jak zapobiegać chorobom serca?

Zapobieganie chorobom serca jest ściśle związane ze zdrowym stylem życia i nosi miano profilaktyki pierwotnej ...

Tamponada serca – co to jest, jakie są objawy, leczenie i rokowanie?

Tamponada serca to przedostanie się krwi lub płynu do worka osierdziowego, w którym znajduje się ...

Choroby układu krążenia a choroby cywilizacyjne

Choroby cywilizacyjne, nazywane również chorobami XXI wieku, to schorzenia wynikające z życia w wysoko rozwiniętej ...

Badania w chorobach serca

W przypadku diagnostyki chorób układu krążenia do postawienia pełnej diagnozy często konieczne okazuje się wykonanie ...

Dieta w chorobach serca

Na rozwój miażdżycy, nadciśnienia tętniczego czy choroby niedokrwiennej serca bardzo duży wpływ ma styl życia, ...

Menopauza a choroby serca

Choroby serca w czasie menopauzy mogą wynikać z zaburzeń hormonalnych lub niekorzystnych zmian w profilu ...

Duszność

Duszność jest subiektywnym odczuciem braku powietrza, utrudnionego oddychania. Może jej towarzyszyć wrażenie skrócenia oddechu lub ...

Jak zapobiegać chorobom układu krążenia?

Podejmując walkę o życie wolne od chorób układu sercowo-naczyniowego, warto poznać czynniki, które sami jesteśmy ...

Komentarze (0)