Jaskra – przyczyny, objawy i leczenie jaskry

Jaskra jest jedną z najczęstszych przyczyn nieodwracalnej ślepoty na świecie. Najważniejszym czynnikiem ryzyka jej wystąpienia jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe. W przypadku jaskry zamkniętego kąta dużą rolę odgrywają także predyspozycje anatomiczne.

Jaskra – co to jest?

Jaskra jest jedną z najczęstszych przyczyn nieodwracalnej ślepoty na świecie. Definiuje się ją, jako grupę schorzeń o zróżnicowanym przebiegu, wywołanych różnymi przyczynami, których wspólną cechą jest występowanie specyficznego uszkodzenia nerwu wzrokowego, czyli neuropatii jaskrowej.

Istnieje wiele metod klasyfikacji jaskry. Uwzględnia się kryteria anatomiczne, biochemiczne, genetyczne, molekularne. Można wyróżnić jaskrę wrodzoną lub nabytą. Wrodzona związana jest z obecnością anomalii o charakterze rozwojowym. Nadal w powszechnym użyciu jest podział na jaskrę pierwotną i wtórną. Jaskra pierwotna zazwyczaj występuje obustronnie i nie jest związana z zaburzeniami ocznymi ani ogólnymi, które utrudniają odpływ cieczy wodnistej lub powodują zamknięcie kąta przesączania.

Jaskra wtórna dotyczy zazwyczaj jednego oka i jest spowodowana utrudnieniem odpływu cieczy wodnistej wywołanym zaburzeniami ocznymi lub ogólnoustrojowymi. Ponadto wyróżniamy jaskrę otwartego lub zamkniętego kąta, w zależności od stanu kąta komory przedniej.

Ze względu na profilaktykę jaskry u osób obciążonych rodzinnie tą chorobą badania przesiewowe powinny być przeprowadzane po 40 roku życia, co 12 miesięcy. Jeśli wyniki pierwszego badania są prawidłowe, kolejne mogą być w odstępie 2 lat do 50 roku życia, a następnie, co roku.

Kto choruje na jaskrę i dlaczego?

Najważniejszym czynnikiem ryzyka wystąpienia jaskry jest podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe. Jednakże nadciśnienie oczne nie jest tożsame z jaskrą. Nie można rozpoznać jaskry przy braku cech neuropatii wzrokowej. Może się jednak zdarzyć neuropatia jaskrowa przy wartościach ciśnienia wewnątrzgałkowego, mieszczącego się w granicach normy. Rozpoznajemy wówczas jaskrę normalnego ciśnienia. U niektórych pacjentów, mimo podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego, nie dochodzi do rozwinięcia się neuropatii jaskrowej. Diagnozujemy wówczas nadciśnienie oczne.

Prawidłowe wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego mieszczą się w przedziale między 11 a 21 mmHg. Zależą od pory dnia, rytmu pracy serca, ciśnienia tętniczego i oddychania.

Dobowe wahania nie powinny jednak przekraczać 5 mmHg. Największe wartości występują w godzinach przedpołudniowych (8.00–12.00). Na poziom ciśnienia wewnątrzgałkowego ma wpływ produkcja cieczy wodnistej i tempo jej odpływu. Inne czynniki ryzyka są charakterystyczne dla poszczególnych typów jaskry. Do rozwoju jaskry pierwotnej otwartego kąta predysponuje:

  • wiek pacjenta (powyżej 65. roku życia),
  • rasa czarna,
  • występowanie rodzinne,
  • cukrzyca,
  • obniżone ciśnienie perfuzyjne (związane ze znacznymi, nocnymi spadkami ciśnienia tętniczego),
  • krótkowzroczność,
  • niektóre choroby siatkówki, na przykład zakrzep żyły środkowej siatkówki, przedarciowe odwarstwienie siatkówki czy zwyrodnienie barwnikowe siatkówki.

Jaskra normalnego ciśnienia częściej występuje u starszych kobiet, obciążonych rodzinnym występowaniem jaskry.

Dużą rolę w jaskrze pierwotnej zamkniętego kąta odgrywają predyspozycje anatomiczne. Najczęściej ten typ jaskry występuje w obciążonych wywiadem rodzinnym w kierunku jaskry starszych kobiet rasy kaukaskiej z krótkowzrocznością.

Jakie badania na jaskrę wykonać?

Jak każde badanie lekarskie, również badanie okulistyczne, powinno się rozpocząć od zebrania od pacjenta dokładnego wywiadu. Należy uwzględnić schorzenia ogólnoustrojowe oraz obciążenie rodzinne chorobami oczu. Badaniami przesiewowymi w jaskrze jest ocena tarczy nerwy wzrokowego, pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego, badanie pola widzenia. Wykonuje się również gonioskopię w celu oceny struktury kąta przesączania.

Okulista przy każdej wizycie szczegółowo opisuje morfologię tarczy nerwu wzrokowego, w celu wykluczenia ewentualnej progresji zmian jaskrowych. Dzisiaj diagnostyka i monitorowanie progresji jaskry jest znacznie bardziej miarodajne niż przed laty. A to ze względu na zastosowanie obiektywnych, ilościowych i powtarzalnych metod obrazowania. Dzięki nim możliwe jest nie tylko zobrazowanie tarczy nerwu wzrokowego, ale również ocena grubości warstwy przytarczowych włókien nerwowych.

Do tych technik diagnostycznych zaliczamy:

  • skaningową tomografię laserową (HRT),
  • optyczną koherentną tomografię (OCT),
  • skaningową polarymetrię laserową (GDx).

Badania te nie sprawdzają się jednak w przypadku diagnostyki jaskry u osób z nietypowymi tarczami nerwu wzrokowego, na przykład z tarczami pochyłymi, uniesionymi czy druzami tarczy. Nadal bardzo dobrą metodą jest kolorowa fotografia dna oka. Umożliwia ona wychwytywanie ewentualnych zmian podczas kolejnych wizyt kontrolnych.

Kolejnym badaniem przesiewowym jaskry jest pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego zwany także tonometrią. Metody pomiaru cienienia wewnątrzgałkowego można podzielić na dotykowe i bezdotykowe. Najczęściej używany jest tonometr aplanacyjny Goldmanna lub impresyjny Schiötza. W tonometrii bezkontaktowej (Puff) wykorzystuje się podmuch powietrza do spłaszczenia rogówki. Czas potrzebny do spłaszczenia rogówki przeliczany jest na wartość ciśnienia wewnątrzgałkowego. Pomiar ten nie wymaga znieczulenia miejscowego rogówki.

Kolejnym badaniem jest badanie pola widzenia (perymetria). Zmiany w polu widzenia są wynikiem zaniku włókien nerwowych siatkówki. Najczęściej stosuje się perymetrię statyczną (komputerową).

Opublikowano: ; aktualizacja: 30.09.2016

Oceń:
4.2


Może cię

Badanie pola widzenia (perymetria, kampimetria)

Badanie pola widzenia (perymetria i kampimetria) to badanie okulistyczne, wykazujące ewentualne ubytki w polu widzenia. ...

Ostry atak jaskry

Przyczyną ostrego ataku jaskry jest nagłe zamknięcie kąta przesączania przez nasadę tęczówki, co uniemożliwia odpływ ...

Jaskra u dziecka

Pierwotna jaskra wrodzona występuje z częstością 1 na około 10 000 urodzeń. Może mieć ona ...

Nadciśnienie oczne

Nadciśnienie oczne jest stanem, w którym stwierdza się podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe bez współistniejących objawów neuropatii ...

Jaskra neowaskularna

Jaskra neowaskularna jest dość częstym typem jaskry, który powstaje w wyniku procesu tworzenia nowych naczyń ...

Jaskra pierwotna otwartego kąta

Jaskra jest niejednolitą grupą chorób o podstępnym przebiegu, prowadzącym bez leczenia do nieodwracalnej ślepoty. U ...

Leczenie jaskry

Sposobów leczenia jaskry jest wiele, zaczynając od leczenia zachowawczego, poprzez laseroterapię i skończywszy na zabiegu ...

Jaskra normalnego ciśnienia

Według statystyk WHO jaskra jest jedną z głównych przyczyn nieodwracalnej ślepoty w krajach rozwiniętych. Obecnie ...

Retinopatia cukrzycowa

Czynnikami ryzyka rozwoju retinopatii cukrzycowej, oprócz czasu trwania i skuteczności kontroli cukrzycy, są także wiek ...

Objawy jaskry

Pod pojęciem jaskry rozumiemy postępującą neuropatię nerwu wzrokowego, która nie jest jednak jedną chorobą, lecz ...

Tonometria (badanie ciśnienia w gałce ocznej)

Tonometria pozwala na mierzenie ciśnienia w gałce ocznej. Badanie ciśnienia oka jest rutynowym badaniem okulistycznym, ...

Nadciśnienie oczne a jaskra

Podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe jest najważniejszym czynnikiem ryzyka wystąpienia jaskry. Samo nadciśnienie oczne nie jest tożsame ...

Komentarze (0)