Niewydolność nerek a cukrzyca

Co ma wspólnego schorzenie, jakim jest niewydolność nerek z cukrzycą (DM – Diabetesmellitus)? Czy cukrzycy powinni szczególnie dbać o nerki, a jeśli tak, to w jaki sposób? Czy są oni bardziej narażeni na schorzenia tego narządu? Wreszcie – w jaki sposób może dochodzić do uszkadzania nerek w przebiegu cukrzycy?

Czym jest nefropatia cukrzycowa?

Stanem tym nazywamy uszkodzenie nerek, które wynika z przewlekłej hiperglikemii, czyli zbyt wysokiego poziomu cukru we krwi, charakterystycznego dla cukrzycy. Lekarze często używają też określenia „cukrzycowa choroba nerek”, które obejmuje nie tylko ściśle uszkodzenie miąższu nerki przez hiperglikemię, ale także inne częste w cukrzycy stany, takie jak zakażenie układu moczowego czy zapalenie nerek. Sprzyja im między innymi obecność cukru w wydalanym moczu, który stanowi wspaniała pożywkę dla bakterii. Nefropatia cukrzycowa występuje u kilku, do niemal 50% osób chorych na DM, a jednocześnie cukrzyca jest najczęstszą przyczyną stosowania dializoterapii, stanowi bowiem niemal ¼ przypadków.

Zazwyczaj pierwszym objawem uszkodzenia nerek jest stopniowo narastający białkomocz. Jego obecność świadczy o tym, że nerki przestały sobie radzić z dokładnym filtrowaniem, czyli oczyszczaniem krwi z toksycznych produktów przemiany materii. Dopiero później u pacjenta pojawiają się stopniowo kolejne konsekwencje upośledzonej funkcji nerek, przede wszystkim nadciśnienie tętnicze, osłabienie, obniżenie odporności organizmu, skłonność do krwawień, anemia czy obrzęki. Bez odpowiedniego leczenia od momentu stwierdzenia białkomoczu do rozwoju pełnoobjawowej niewydolności nerek upływa średnio 7 do 10 lat. Niezwykle ważne jest zatem, aby u osób z rozpoznaną cukrzycą nie przeoczyć pierwszych objawów uszkodzenia nerek. W tym celu powinny one co najmniej raz w roku oznaczyć ilość białka w moczu oraz poziom kreatyniny, odzwierciedlający funkcję nerek. Nie wolno bagatelizować tak regularnej kontroli, tym bardziej, że białkomocz jest całkowicie bezobjawowy. Innymi słowy, pacjent na tym etapie czuje się dobrze i nie ma żadnych dolegliwości bólowych, a kiedy takie się pojawią, może być już stanowczo za późno na skuteczne leczenie.

Mechanizm uszkodzenia nerek w przebiegu cukrzycy

Jak już wspomniano, najistotniejszym czynnikiem patogennym jest hiperglikemia, która wymusza niejako intensywniejszą pracę nerek. Zwiększa się tzw. przesączanie kłębuszkowe (GFR), czyli ilość filtrowanego osocza w jednostce czasu, zwiększa się wydzielanie substancji obkurczających naczynia i powodujących wzrost ciśnienia tętniczego, takich jak renina, angiotensyna czy endotelina. Dochodzi do gromadzenia szkodliwych substancji, m.in. produktów glikacji białek (białka połączone z obecnymi w nadmiarze we krwi resztami cukrowymi) i – w konsekwencji – stopniowej utraty funkcjonalnego miąższu nerek, a także aktywacji nieprawidłowych szlaków metabolicznych. Wszystkie te procesy doprowadzają do powstania miejscowego procesu zapalnego i stopniowego uszkadzania struktury kłębuszka nerkowego, przede wszystkim funkcji tak zwanej błony filtracyjnej, aż do włóknienia tkanki nerek i rozwoju niewydolności narządu. Ponieważ zmiany takie zachodzą w różnym tempie i z różną intensywnością u poszczególnych chorych, podejrzewa się, że znaczącą rolę odgrywają czynniki genetyczne, decydujące o predyspozycji do rozwoju choroby. Na szczęście współczesna medycyna dysponuje metodami ograniczającymi lub znacznie spowalniającymi proces uszkadzania nerek w przebiegu cukrzycy.

Leczenie nefroprotekcyjne, czyli jak chronić nerki?

Podstawowa i najważniejsza zasada w leczeniu nefroprotekcyjnym to jak najszybsze rozpoznanie zagrożenia i natychmiastowe ograniczenie narażenia na czynniki przyspieszające uszkodzenie nerek. Podstawowe i najważniejsze zalecenia to:

  • kontrola glikemii,
  • kontrola i leczenie nadciśnienia tętniczego (współistnienie cukrzycy i nadciśnienia tętniczego oznacza nawet 5-6-krotne zwiększenie ryzyka rozwoju niewydolności nerek!),
  • zaprzestanie palenia tytoniu,
  • unikanie narażenia na leki i związki działające toksycznie na nerki (metale ciężkie, kontrast radiologiczny),
  • dbałość o higienę i unikanie zakażeń układu moczowego,
  • unikanie zastoju moczu lub odwodnienia,
  • kontrola poziomu wapnia i sodu we krwi, a także leczenie dyslipidemii,
  • leczenie otyłości.

Czynnikami, które nie podlegają kontroli, a przyczyniają się do rozwoju niewydolności nerek, są ponadto starszy wiek, płeć męska i oczywiście obciążenie genetyczne. Jeśli oprócz białkomoczu występuje retinopatia (uszkodzenia siatkówki), neuropatia (zaburzenia czucia) lub inne powikłania cukrzycy, to również bardziej prawdopodobne jest, że u danego pacjenta dojdzie lub już doszło do znacznego uszkodzenia nerek.

Leczenie niewydolności nerek w cukrzycy

Kiedy lekarz rozpozna nefropatię cukrzycową, najczęściej na podstawie obecności białkomoczu przez co najmniej 6 miesięcy przy wykluczeniu innych chorób nerek, stosuje się leczenie mające na celu spowolnienie procesu chorobowego. Niestety, wielką rolę odgrywa czas, w jakim rozpocznie się terapię – im wcześniej uda się rozpoznać chorobę, tym lepsze wyniki leczenia i szansa na znaczne opóźnienie rozwoju niewydolności nerek. W zasadzie leczenie powinno być rozpoczęte z chwilą rozpoznania cukrzycy, wraz z dobrym wyrównaniem poziomu glikemii daje nawet szansę na całkowite zahamowanie uszkadzania narządowego. Poza leczeniem schorzeń podstawowych – cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, dyslipidemii oraz otyłości – pacjent otrzymuje leki działające nefroprotekcyjnie – inhibitory konwertazy angiotensyny lub blokery receptora angiotensyny. Dodatkowo pacjentom zleca się dietę niskosodową i niskobiałkową, zaprzestanie palenia tytoniu i ograniczenie spożycia kofeiny.

Współistnienie cukrzycy i niewydolności nerek

Jak już wspomniano, w przebiegu cukrzycy, która sama w sobie jest chorobą nieuleczalną, najczęściej udaje się jedynie spowolnić, ale nie zahamować rozwój niewydolności nerek. Leczenie nerkozastępcze u takich chorych rozpoczyna się wcześniej niż w innych przypadkach. Przygotowania do tego leczenia należy rozpocząć, gdy przesączanie kłębuszkowe (GFR) wynosi ok. 30 ml/min, a dializoterapię zwykle rozpoczyna się, gdy spada do poziomu ok. 20 ml/min.

Ostatecznym sposobem leczenia jest przeszczep nerki, do którego wskazania również są bardziej rygorystyczne u cukrzyków niż osób nie chorujących na DM. Co więcej, u pacjenta chorującego na cukrzycę typu 1, w przebiegu której funkcja trzustki jest trwale upośledzona, czasem konieczny jest łączny przeszczep obu organów, czyli trzustki i nerki, co oczywiście wiąże się z odpowiednio większym ryzykiem operacyjnym, ryzykiem odrzucenia przeszczepu, koniecznością intensywniejszego leczenia cytostatycznego i wreszcie – dłuższym oczekiwaniem na znalezienie odpowiedniego dawcy. Cukrzycy podlegają też bardziej rygorystycznym normom wyrównywania współistniejących chorób i zaburzeń metabolicznych – docelowe wartości ciśnienia tętniczego są dla nich o ok. 15-20% niższe niż dla całej populacji i wynoszą < 130/80 mm Hg, a u osób z dużym białkomoczem – nawet < 125/75 mm Hg.

Chorzy na cukrzycę obarczeni są większym ryzykiem wystąpienia powikłań ze strony układu naczyniowego (zawał serca czy udar mózgu), dlatego w tej grupie należy dążyć do uzyskania poziomu cholesterolu całkowitego we krwi poniżej 175 mg/dl. Jak widać, leczenie niewydolności nerek w przebiegu cukrzycy wymaga wielkiej dyscypliny chorego i niestety – musi być stosowane do końca życia, niemniej jednak sumienne stosowanie się do zaleceń lekarskich pozwala znacznie ograniczyć proces chorobowy i funkcjonować bez żadnych dolegliwości.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.3


Może cię

Badanie tylnego odcinka oka

Badanie tylnego odcinka oka (dna oka) umożliwia nam ocenę siatkówki, tarczy nerwu wzrokowego, plamki oraz ...

Cukrzyca MODY – przyczyny, diagnostyka, leczenie cukrzycy typu MODY

Cukrzyca typu MODY jest rzadko spotykanym rodzajem cukrzycy o podłożu genetycznym (cukrzyca monogenowa). Jej przebieg ...

Retinopatia cukrzycowa

Czynnikami ryzyka rozwoju retinopatii cukrzycowej, oprócz czasu trwania i skuteczności kontroli cukrzycy, są także wiek ...

Choroby matki a ciąża

Wiele chorób, na które cierpi bądź cierpiała przyszła mama może negatywnie wpływać na sam przebieg ...

Hiperglikemia a cukrzyca

Hiperglikemia to zwiększone stężenie glukozy we krwi. Stan ten nie jest jednostką chorobową, lecz objawem ...

Cukrzyca typu LADA

Cukrzyca typu LADA to postać utajonej cukrzycy, czyli choroby metabolicznej cechującej się hiperglikemią (zwiększonym poziomem ...

Cukrzyca typu 2

Cukrzyca typu 2 (łac. diabetes mellitus typi 2) inaczej zwana jest cukrzycą insulinoniezależną. Jest to ...

Dlaczego cukier jest szkodliwy?

Najczęściej słowo „cukier” kojarzymy jednoznacznie z cukrem spożywczym, czyli sacharozą, wytwarzaną z buraków cukrowych lub ...

Cukrzyca a seks

Mężczyźni chorujący na cukrzycę mogą cierpieć na zaburzenia erekcji, czyli problemy z osiągnięciem lub utrzymaniem ...

Ostra niewydolność nerek

Ostra niewydolność nerek (w skrócie ONN), nazywana inaczej ostrym uszkodzeniem nerek, to stan gwałtownego upośledzenia ...

Cukrzyca typu 1

Cukrzyca typu 1 (łac. diabetes mellitus typi 1), inaczej zwana cukrzycą insulinozależną, to choroba metaboliczna ...

Cukrzyca a wysiłek fizyczny

Aktywność fizyczna przemyślana i prawidłowo dopasowana do aktualnego stanu wyrównania choroby ma działanie profilaktyczne oraz ...

Komentarze (0)