Objawy niedoboru żelaza

Zapotrzebowanie na żelazo uzależnione jest od wielu czynników, takich jak: wiek, płeć, stosowanie restrykcyjnych diet, odchudzanie oraz choroby krwi. Jego niedobór pojawia się często u kobiet w czasie miesiączkowania. Objawy braku tego mikroelementu to: męczliwość, bladość, kruchość i łamliwość włosów, zaburzenia uwagi i koncentracji. W przypadku niskiego stężenia żelaza należy je uzupełniać. Ważne miejsce odgrywa dieta.

Zapotrzebowanie na żelazo

Żelazo to jeden z mikroelementów, którego niedobór sprawia, że organizm zaczyna gorzej funkcjonować. Zapotrzebowanie na żelazo jest różne w zależności od wieku. Najczęściej przyjmuje się, że zdrowy, dorosły mężczyzna potrzebuje około 10 mg żelaza na dobę, natomiast kobieta dwa razy więcej, przy czym w okresie ciąży i karmienia piersią to zapotrzebowanie dodatkowo wzrasta.

Niedobory żelaza dotyczą znacznego odsetka populacji, niezależnie od wieku. Statystycznie częściej niedobór żelaza stwierdza się u kobiet, co wynika przede wszystkim z utraty tego pierwiastka wraz z krwią menstruacyjną, ale także z tego, że kobiety częściej niż mężczyźni poddają swój organizm restrykcyjnym dietom.

Najczęściej zgłaszane objawy niedoboru żelaza to osłabienie i zwiększona męczliwość, ale wystąpić mogą także zmiany dotyczące skóry, włosów i paznokci. Przy dużych, a zwłaszcza przy długotrwałych niedoborach nasilenie objawów może być tak duże, że codzienne funkcjonowanie staje się praktycznie niemożliwe.

Rola i funkcja żelaza

Żelazo zaliczane jest do mikroelementów – oznacza to, że występuje ono w organizmach żywych w ilościach śladowych, ale jednocześnie jest niezbędne do prawidłowego ich działania. Funkcją żelaza, o której mówi się zdecydowanie najczęściej, jest udział w transporcie tlenu przez krew, gdyż żelazo wchodzi w skład hemoglobiny, która jest odpowiedzialna za wiązanie tlenu w erytrocytach (krwinkach czerwonych). Nie jest to jedyna rola żelaza – nie możemy zapominać o pozostałych jego funkcjach.

Żelazo w organizmie człowieka:

  • bierze udział w wytwarzaniu składników krwi (czerwonych krwinek i leukocytów), w związku z czym prawidłowa zawartość żelaza w ustroju jest odpowiedzialna za prawidłowy skład krwi, a także za sprawne funkcjonowanie mechanizmów odpornościowych,
  • jest składnikiem enzymów warunkujących prawidłowy przebieg reakcji przyłączania jodu do tyrozyny, a tym samym warunkujących prawidłowy metabolizm,
  • uczestniczy w syntezie wysokoenergetycznych wiązań fosforanowych,
  • jest składnikiem cytochromów,
  • spełnia ważną rolę w wytwarzaniu związków będących neuroprzekaźnikami.

Przyczyny niedoboru żelaza

Znanych jest wiele stanów mogących przyczynić się do wystąpienia niedoborów żelaza w organizmie. Zdecydowanie najczęściej spotykanymi, a tym samym najważniejszymi przyczynami są utrata krwi oraz niedobór tego pierwiastka w diecie (zwłaszcza dieta wegańska i wegetariańska, ubogobiałkowa, zawierająca duże ilości szczawianów, fosforanów, ale także nadmierne spożywanie herbaty).

Niedobory żelaza stwierdzane są znacznie częściej u kobiet niż u mężczyzn, co wynika z comiesięcznej utraty krwi (krwawienia miesiączkowe) w tej grupie pacjentów. Poza tym istnieje wiele innych przyczyn wystąpienia niedoborów żelaza.

  • Stany związane ze zwiększonym zapotrzebowaniem na żelazo (przy niedostatecznej jego podaży lub upośledzonym wchłanianiu) dotyczą kobiet w okresie ciąży i laktacji, młodzieży w okresie dojrzewania, a także wcześniaków i noworodków, zwłaszcza tych, które nie są karmione mlekiem matki. W tych grupach wiekowych konieczne jest zwiększenie podaży żelaza (jego suplementacji).
  • Utrata krwi ma miejsce przez drogi rodne (czyli obfite krwawienia miesiączkowe, ale także po menopauzie), przez przewód pokarmowy (krwawienia z wrzodów żołądka lub dwunastnicy, żylaków przełyku, żylaków odbytu). Utrata krwi dotyczy też wielokrotnych dawców krwi oraz ofiar urazów i wypadków.
  • Stany związane z zaburzonym procesem wchłaniania dostarczonego do organizmu żelaza z przewodu pokarmowego dotyczą choroby Leśniowskiego-Crohna, zmniejszonej kwaśności soku żołądkowego, celiakii, stanów po resekcji jelit i po gastrektomii.

Niedobory żelaza spotykane są również często u osób w wieku podeszłym, co wynika zarówno ze zmniejszającej się z wiekiem zdolności organizmu do przyswajania tego pierwiastka z pokarmu, jak i z niedoborów żywieniowych. Objawy niedoborowe mogą pojawić się również w okresie zdrowienia po przebyciu wielu chorób.

Objawy niedoboru żelaza

Niedobór żelaza wywiera niekorzystny wpływ na funkcjonowanie organizmu jako całości, prowadzi do osłabienia organizmu, a także zwiększa jego podatność na różne choroby. Objawy niedoboru żelaza nie są zbyt charakterystyczne i mogą towarzyszyć wielu różnym stanom chorobowym. Najczęściej zgłaszanymi dolegliwościami związanymi z niedoborem żelaza są objawy opisane poniżej.

  • Stałe uczucie zmęczenia i braku sił do działania – pojawia się ono niespodziewanie i nie ma wyraźnej przyczyny. Jest to zmęczenie, które nie ustępuje po odpoczynku (nawet nocnym), tylko towarzyszy nam przez cały czas, sprawiając, że wykonywanie codziennych czynności przerasta nasze możliwości i staje się niezwykle uciążliwe.
  • Zmiany dotyczące skóry – staje się ona blada, przesuszona, czasami delikatnie się łuszczy. Ogólnie mówiąc, skóra traci swój zdrowy wygląd, co dodatkowo jest potęgowane przez pojawiające się pod oczami zasinienia. Dodatkowo możemy zaobserwować bladość błon śluzowych. W obrębie kącików ust pojawiają się bolesne, trudno gojące się zajady. Ponadto skóra ust jest spierzchnięta i popękana, co sprawia, że wygląda nieestetycznie – to jeden z najczęstszych objawów niedoboru żelaza.
  • Włosy i paznokcie – są one bardziej kruche i łamliwe. Włosy stają się cieńsze, słabsze, końcówki zaczynają się rozdwajać, zauważamy zwiększone ich wypadanie, coraz trudniej poddają się zabiegom pielęgnacyjnym. Podobnie paznokcie – są osłabione, kruche, ich powierzchnia przestaje być gładka (pojawiają się na niej charakterystyczne podłużne prążki), dodatkowo mogą się rozdwajać.
  • Zaburzenia uwagi i koncentracji – to często zgłaszana i niezwykle uciążliwa dolegliwość. Jej przejawem może być między innymi pogorszenie wyników w nauce. Pojawiają się problemy z zapamiętywaniem.
  • Zwiększona podatność na wystąpienie różnych chorób.

Innymi, często spotkanymi przejawami niedoboru żelaza są bóle i zawroty głowy, duszność bez innej, uchwytnej przyczyny, a także zaburzenia pracy serca (zwłaszcza jej przyspieszenie, czyli tachykardia, ale również uczucie kołatania serca). W przypadku ciężkiego i długo trwającego niedoboru żelaza może pojawić się tak zwany spaczony apetyt, czyli chęć jedzenia rzeczy niejadalnych (najczęściej jest to kreda, krochmal, ale także tynk ścienny, glina).

Niedobór żelaza a choroby

Jak już wspomniano wcześniej, niedobór żelaza wiąże się ze zwiększoną podatnością na wystąpienie różnych chorób. Najczęściej są to przeziębienia oraz zwiększona podatność na infekcje (zarówno wirusowe, bakteryjne, jak i grzybicze). Związane jest to z zaburzeniami pracy układu odpornościowego, które towarzyszą niedoborom tego mikroelementu.

Coraz częściej podkreślana jest także rola niedoborów żelaza w zespole niespokojnych nóg (RLS). Jest to schorzenie charakteryzujące się występowaniem zwiększonej męczliwości nóg, ich bolesności, a także pojawianiem się parestezji w ich obrębie. Obawy nasilają się w godzinach wieczornych oraz w nocy, przez co utrudniają, a nieraz nawet uniemożliwiają sen. To z kolei powoduje wystąpienie uczucia przewlekłego zmęczenia, zaburzeń koncentracji, spadku wydolności fizycznej i psychicznej, a w skrajnych przypadkach może skutkować pojawieniem się bezsenności oraz depresji.

Co na niedobory żelaza?

Właściwe postępowanie w przypadku stwierdzenia niedoborów żelaza rozpocząć należy od znalezienia ich przyczyny, gdyż najskuteczniejszym i najtrwalszym w efektach sposobem leczenia jest leczenie przyczynowe – wyeliminowanie przyczyny niedoboru powoduje trwałe ustąpienie jego objawów.

W wielu przypadkach konieczne jest także zastosowanie suplementacji tego mikroelementu – może to być zwiększenie podaży żelaza w diecie, a jeśli to nie skutkuje, zaleca się przyjmowanie preparatów żelaza w postaci doustnej (tabletki) lub w postaci zastrzyków domięśniowych.

Niezwykle istotna jest rola diety bogatej w żelazo, gdyż spożywanie odpowiednich produktów może nas uchronić przed niedoborami. Produkty bogate w żelazo to między innymi: wołowina, podroby (zwłaszcza wątróbka wieprzowa), niektóre ryby (makrela, sardynka), orzechy, pestki dyni, jabłka, truskawki, rodzynki, szpinak, buraki, natka pietruszki, ziemniaki, brokuły, marchew i kapusta.

Opublikowano: ; aktualizacja: 22.02.2018

Oceń:
4.2


Może cię

Ferrytyna – badanie – wskazania, normy, wyniki

Badanie ferrytyny, białka magazynującego żelazo w organizmie, pozwala dokładnie określić jego poziom we krwi. Wskazania ...

Planowanie ciąży a żelazo i kwas foliowy

Żelazo i kwas foliowy są to niezbędne składniki prawidłowo zbilansowanej diety ciężarnej. Niedobór kwasu foliowego ...

Transferyna – badanie stężenia, norma, podwyższona i obniżona w surowicy

Transferyna oznaczana jest w diagnostyce różnicowej niedokrwistości. Badanie jej stężenia przeprowadza się zazwyczaj wraz z testem wysycenia ...

Zespół niespokojnych nóg (RLS)

Zespół niespokojnych nóg, czyli zespół RLS dotyka około 5 proc. populacji ogólnej. Częstość występowania choroby ...

Anemia z niedoboru żelaza u dziecka

Żelazo stanowi składnik mineralny niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania i zdrowia organizmu. Każda krwinka czerwona zawiera ...

Niedobór żelaza u dziecka

Do najczęstszych niedoborów składników pokarmowych u dzieci należy niedobór żelaza w diecie. Nieodpowiednia dieta (uboga ...

Anemia u dzieci

Anemia to jedno z najczęściej występujących zaburzeń krwi. Anemię, która dotyczy także dzieci, diagnozuje się, ...

Anemia w ciąży

Anemia w ciąży rozwija się u większości kobiet. Bywa też ona nazywana niedokrwistością w ciąży. ...

Hemochromatoza u dziecka

Hemochromatoza dziedziczna jest chorobą genetyczną. Jej istotą jest nadmierne wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego (nadmierne ...

TIBC badanie – całkowita zdolność wiązania żelaza – norma, wyniki

TIBC to całkowita zdolność surowicy do wiązania żelaza. Parametr ten wraz z badaniem poziomu żelaza ...

Niedobór żelaza – przyczyny, objawy, leczenie

Niedokrwistość z niedoboru żelaza najczęściej jest wynikiem niewystarczającej podaży żelaza w diecie. Objawami anemii z ...

Bladość skóry – jakie mogą być przyczyny?

Bladość to subiektywny objaw polegający na zmianie koloru skóry. Może być spowodowana przez wiele dolegliwości ...

Komentarze (0)