Badania, diagnostyka i markery na raka żołądka

Brak zdjęcia

9 stycznia 2015

W Polsce rak żołądka to szósty co do częstości występowania nowotwór złośliwy u mężczyzn i jedenasty u kobiet. W naszym kraju brak jest badań przesiewowych na raka żołądka dostępnych dla ogółu populacji. W diagnostyce nowotworów żołądka wykorzystuje się USG, endosonografię i tomografie komputerową U osób zagrożonych dziedzicznym rakiem żołądka wykonuje się testy genetyczne na raka żołądka (gen CDH1).

Przyczyny, czynniki ryzyka i rokowanie w raku żołądka?

Bardzo ważny dla dalszego przebiegu choroby jest podział raka żołądka na raka wczesnego i zaawansowanego. Rak wczesny to nowotwór inwazyjny, ale ograniczony jedynie do błony śluzowej i podśluzowej żołądka. Rak zaawansowany żołądka wnika głębiej. W naszym kraju, jedynie 25% z nowo wykrytych raków żołądka to raki wczesne, charakteryzujące się około 90% przeżyciem pięcioletnim pacjentów. Przeważająca większość to raki zaawansowane, a tylko 10–15% dotkniętych nimi pacjentów przeżywa 5 lat od postawienia rozpoznania. W krajach objętych badaniami przesiewowymi, np. Japonii, odsetek wczesnego raka żołądka sięga aż 50%, dzięki czemu częściej udaje się wykonać operacje oszczędzające – wycięcie jedynie guza z częścią ściany żołądka, nawet bez usunięcia okolicznych węzłów chłonnych.

Wyróżnia się raka żołądka sporadycznego (>80% przypadków), wrodzonego, wieku młodego oraz kikuta żołądka (nowotwór rozwijający się wiele lat po usunięciu żołądka z powodu choroby wrzodowej). Rozwój tego nowotworu mogą promować czynniki środowiskowe, głównie bakteryjne – zakażenie Helicobacter pylori, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu, dietę bogatą w sól i związki azotowe (produkty marynowane, wędzone). Zwiększone ryzyko zachorowania na raka żołądka obserwuje się również u osób z zanikowym zapaleniem żołądka, po resekcji żołądka, z niedokrwistością spowodowaną niedoborem witaminy B12, po usunięciu gruczolaka żołądka.

Bardzo istotne w rozwoju raka żołądka u młodszych osób, tzn. ≤45 roku życia, są czynniki genetyczne, m.in. polimorfizmy cytokin prozapalnych, substancji biorących udział w reakcjach odpornościowych w naszym organizmie. W przypadku wrodzonego raka żołądka, tzw. dziedzicznego rozlanego raka żołądka (ang. hereditary diffuse gastric cancer, HDGC), bardzo ważna jest mutacja w genie E-kadheryny, CDH1. Mechanizmy genetyczne odpowiadają również za wzrost ryzyka u osób z zachorowaniami na raka żołądka w rodzinie oraz u członków rodzin z zespołem Lyncha i rodzinną polipowatością gruczolakowatą.

Jakie są objawy raka żołądka?

W przypadku raka wczesnego objawy choroby mogą być bardzo różne, często przypominają chorobę wrzodową:

  • dyskomfort w środkowej części nadbrzusza,
  • szybkie uczucie pełności po jedzeniu,
  • nudności,
  • odbijanie,
  • ból w nadbrzuszu.

Symptomy trwają od kilku tygodni po (rzadko) kilka lat. Ich nasilenie waha się w czasie. Czasami rak wczesny jest bezobjawowy, a diagnoza następuje przypadkowo, podczas badań w kierunku innej choroby.

W raku zaawansowanym żołądka dominuje:

Diagnostyka i badania na raka żołądka

Przy podejrzeniu raka żołądka podstawowym badaniem jest endoskopia. Badanie odbywa się w znieczuleniu miejscowym (do gardła, za pomocą aerozolu). Do ust wprowadzana jest gumowa rurka, zakończona kamerą. Dzięki niej lekarz może obejrzeć przełyk, cały żołądek oraz początkową część dwunastnicy. Badanie można nagrać, a za pomocą specjalnych szczypczyków pobrać wycinki do badania histopatologicznego.

Badania radiologiczne (np. badanie kontrastowe górnego odcinka przewodu pokarmowego) straciły na znaczeniu. Ultrasonografia, endosonografia (endoskopia z głowicą USG nałożoną na kamerę) oraz tomografia komputerowa są pomocne w ocenie głębokości nacieku nowotworowego oraz diagnozie przerzutów do węzłów chłonnych i wątroby.

W późnym zaawansowanym raku żołądka pojawia się niedokrwistość z niedoboru żelaza. Inne badania laboratoryjne nie mają znaczenia w rozpoznawaniu raka żołądka.

Rak żołądka a Helicobacter pylori

Nawet 50% ludności świata jest zakażona Helicobacter pylori. W Polsce jest to około 84% dorosłych i 32% dzieci. Człowiek jest jedynym rezerwuarem tej bakterii, której udział stwierdzono w etiologii m.in. choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, raka żołądka oraz chłoniaka żołądka typu MALT. W ostatnim czasie temat tej bakterii jest bardzo popularny, a pacjenci często dopytują o możliwość profilaktycznej antybiotykoterapii. Nie zaleca się eradykacji (leczenia przy użyciu antybiotyku mającego na celu zniszczenie bakterii) Helicobacter pylori w całej populacji, jako formę prewencji raka żołądka. Diagnostykę i leczenie zakażenia Helicobacter pylori powinno się przeprowadzać w określonych przypadkach:

  • tylko i wyłącznie w przypadku planowanego leczenia;
  • nie jest wskazane u osób bez dolegliwości i bez choroby wrzodowej w wywiadzie;
  • u chorych z aktywną chorobą wrzodową, potwierdzonym wrzodem trawiennym w wywiadzie chorobowym, u chorych na chłoniaka MALT żołądka;
  • nie jest zalecane u osób długotrwale leczonych inhibitorami pompy protonowej z powodu refluksu żołądkowo-przełykowego;
  • nie wiadomo, czy eliminacja Helicobacter pylori pomaga w ustąpieniu objawów dyspepsji czynnościowej, dlatego też diagnostyka zakażenia może być indywidualnie rozważona.

W diagnostyce tego zakażenia wykorzystuje się testy inwazyjne (z użyciem endoskopii) lub nieinwazyjne. Do testów inwazyjnych zaliczamy test ureazowy, badanie histologiczne oraz hodowlę bakterii. Do testów nieinwazyjnych: oznaczenie przeciwciał w surowicy krwi, krwi pełnej, ślinie, testy oddechowe oraz wykrycie bakterii w kale. Wybór testu zależy indywidualnie od pacjenta oraz możliwości (i konieczności) wykonania endoskopii.

Dziedziczny rozlany rak żołądka

Szacuje się, iż około 20% raków żołądka do nowotwory występujące rodzinnie. Charakterystyczne dla nich jest występowanie w młodym wieku, nawet już w drugiej dekadzie życia. Aby to potwierdzić konieczne jest wykonanie badania genetycznego na raka żołądka, potwierdzającego obecność mutacji w genie E-kadheryny (CDH1), w regionie 16q22. Wykrycie mutacji nie oznacza ze stuprocentową pewnością, że osoba zachoruje na raka żołądka.

Jednak aż 80% kobiet i mężczyzn z tym defektem zapadnie na ten nowotwór. Dodatkowo u kobiet obecne jest 60% ryzyko zachorowania na zrazikowy nowotwór piersi. U tych osób zwiększa się również ryzyko nowotworu jelita grubego oraz prostaty, w mniejszym stopniu. Osoby, u których stwierdzono mutację, muszą być objęte opieką poradni genetycznej, w której lekarze genetycy szczegółowo wyjaśnią pacjentowi jego sytuację, przedstawią program badań profilaktycznych, w celu szybkiego wykrycia potencjalnych nowotworów oraz zaoferują wsparcie psychologiczne.

Kryteria rozpoznania dziedzicznego rozlanego raka żołądka są następujące:

  • rozlany rak żołądka stwierdzony u dwóch krewnych pierwszego lub drugiego stopnia, w tym u co najmniej jednego z nich przed 50 rokiem życia;
  • rozlany rak żołądka stwierdzony u trzech krewnych pierwszego lub drugiego stopnia, niezależnie od ich wieku.
  • badania w kierunku obecności mutacji E-kadheryny powinny być wykonywane w szczególnie określonej grupie osób, tzn. jeżeli:
    • w rodzinie były 2–3 przypadki raka żołądka, szczególnie przed 50 rokiem życia;
    • występujący w rodzinie rozlany rak żołądka był skojarzony z rakiem piersi typu zrazikowego, szczególnie po uprzednim wykluczeniu mutacji w genie BRCA2;
    • w rodzinie były obecne nietypowe przypadki rozlanego raka żołądka (u osoby z towarzyszącym rozszczepem wargi lub podniebienia; przed 40 rokiem życia; rak żołądka i zrazikowy rak piersi u tej samej osoby);
    • u krewnego stwierdzono mutację CDH1. Wskazane jest badanie wszystkich bezobjawowych krewnych.

Gen CDH1 a rak żołądka

Jeżeli u osoby wykryto mutację genu CDH1, obowiązuje ją bezwzględny zakaz palenia tytoniu oraz przestrzeganie diety – wykluczenie z niej azotanów i azotynów, a zwiększenie ilości warzyw i owców. U osób tych zalecana jest:

  • gastroskopia – minimum co rok, zaczynając o 5–10 lat wcześniej niż najwcześniej stwierdzone zachorowanie w rodzinie. Jednak badanie to jest mało czułe w przypadku rozlanego raka, ponieważ często może przeoczyć nawet wieloogniskowe zmiany, lokalizujące się pod śluzówką. Dlatego też u osób z mutację E-kadheryny zaleca się profilaktyczne wycięcie żołądka, w dostosowanym do wywiadu rodzinnego pacjenta czasie.
  • kolonoskopia, co 3–5 lat;
  • diagnostyka obrazowa gruczołów piersiowych (USG, mammografia) co rok, najpóźniej od 35 roku życia.
Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.4


Może cię

Wideo – Rak żołądka

Rak żołądka jest jednym z najczęściej spotykanych nowotworów przewodu pokarmowego. Ostatnimi czasy zachorowalność nieco zmalała, ...

Rak żołądka – objawy

Wczesne objawy raka żołądka nie są charakterystyczne. Należą do nich m.in. częste, uporczywe bóle w ...

Rezonans magnetyczny (MRI) układu pokarmowego

Rezonans magnetyczny (MRI) układu pokarmowego jest to jeden ze sposobów obrazowania tego układu. Odznacza się ...

Rak żołądka – jakie są objawy, leczenie i rokowania w raku żołądka

Rak żołądka (łac. carcinoma ventriculi) to jeden z najczęściej występujących nowotworów złośliwych. Objawy raka żołądka ...

Tomografia komputerowa jamy brzusznej

Tomografia komputerowa układu pokarmowego to badanie, które umożliwia zobrazowanie przekroju ciała od sklepienia przepony do ...

Nowotwory żołądka

Rak żołądka jest w Polsce trzecią przyczyną zgonów z powodu chorób nowotworowych wśród mężczyzn, a ...

AFP (alfa fetoproteina) – badanie

Alfa fetoproteina to białko płodowe, wytwarzane przez pęcherzyk żółtkowy. Wskazaniem do oznaczenia AFP jest monitorowanie ...

RTG przełyku i RTG żołądka – rentgen przewodu pokarmowego

Badanie radiologiczne górnego odcinka przewodu pokarmowego obejmuje obrazowanie przełyku, żołądka oraz dwunastnicy. Jest to ważne ...

Dieta dla osób leczonych onkologicznie

Wśród wielu czynników, które inicjują powstawania nowotworów żywienie odgrywa bardzo ważną rolę. Prawidłowe odżywianie może ...

Wideo – Leczenie raka żołądka

Leczenie raka żołądka polega głównie na wykonaniu operacji usunięcia fragmentu lub całego żołądka. Wynika to ...

Test FOB (FOBT) na krew utajoną w kale – co oznacza wynik dodatni, jak wykonać, jaka jest cena?

Test FOB na krew utajoną w kale jest badaniem w kierunku wczesnego wykrycia raka jelita ...

Test bibułkowy (bibułowy) na krew utajoną w kale

Test bibułkowy na krew utajoną w kale pozwala wykryć obecność krwi w stolcu, która nie ...

Komentarze (0)