AFP (alfa-fetoproteina) – marker, badanie, norma i wyniki

Alfa-fetoproteina to białko płodowe, którego poziom w sposób fizjologiczny wzrasta w czasie ciąży. Marker AFP wytwarzany jest przez pęcherzyk żółtkowy. Wskazaniem do oznaczenia AFP u dorosłych, nie tylko kobiet w ciąży i interpretacji jego wyników jest monitorowanie i wykrywanie wznowy nowotworów. AFP stosuje się również jako test przesiewowy w populacjach szczególnie narażonych na nowotwory.

Co to jest alfa-fetoproteina (AFP)?

Alfa-fetoproteina (AFP), czyli tzw. białko płodowe to związek syntetyzowany przez komórki płodu. Fizjologicznie białko to wytwarzane jest przez pęcherzyk żółciowy, wątrobę oraz przewód pokarmowy płodu. Wzrost stężenia AFP u płodu odnotowywany jest od 10. tygodnia ciąży, a maksimum stężenia osiąga do 18. tygodnia ciąży. Potem stężenie AFP w organizmie płodu stopniowo się obniża. Alfa-fetoproteina to białko pokonujące barierę łożyskową, a zatem pojawia się w krwiobiegu ciężarnej.

Wzrost stężenia AFT w ciąży zauważalny jest jednak nieco później niż u rozwijającego się dziecka – maksymalne stężenie we krwi ciężarnej białko to osiąga między 32. a 36. tygodniem ciąży. U zdrowych dzieci i dorosłych stężenie AFP we krwi jest niewielkie. Rola białka AFP w organizmie człowieka wciąż jest niejasna.

Jakie są wskazania do badania poziomu AFP?

Kiedy należy oznaczyć poziom AFP? Badanie wykonywane jest przede wszystkim w ramach testu potrójnego. Takie badanie AFP w ciąży umożliwia oszacowanie ryzyka wystąpienia u płodu jednej z trzech najczęściej występujących chromosomowych wad rozwojowych: zespołu Downa, zespołu Edwardsa oraz zespołu Pataua. Pierwszym krokiem diagnostyki jest test podwójny. W jego ramach oznaczany jest poziom białka PAPPA-A oraz gonadotropiny kosmówkowej (beta hCG). Wskazaniem do wykonania badania podwójnego w ciąży jest obecność czynników ryzyka zwiększających prawdopodobieństwo wystąpienia zespołu Downa. Najważniejsze czynniki ryzyka to:

  • ciąża po 35. roku życia,
  • urodzenie w poprzedniej ciąży dziecka z wadą wrodzoną,
  • występowanie zespołu Downa w rodzinie.

Ważne! Alfa-fetoproteina to białko fizjologicznie wydzielane przez komórki układu pokarmowego płodu. U dorosłych poziom AFP we krwi jest znikomy. Stężenie AFP może być oznaczane zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Wzrost poziomu AFP obserwowany jest w przebiegu niektórych nowotworów złośliwych, ponadto test AFP znajduje zastosowanie w diagnostyce prenatalnej – służy wykrywaniu wad genetycznych.

Kiedy wykonać badanie alfa-fetoproteiny?

Wykonanie testu podwójnego zalecane jest także przy wystąpieniu nieprawidłowości w badaniu USG. Oczywiście test podwójny (test PAPPA) może wykonać bez specjalnych wskazań każda kobieta w ciąży, a zalecany termin wykonania badania to między 11. a 14. tygodniem ciąży. Z kolei wskazania do wykonania testu potrójnego to nieprawidłowy wynik badania podwójnego.

Wówczas – poza badaniem AFP – wykonywane jest także oznaczenie poziomu beta hCG oraz estriolu (uE3). Badanie to wykonywane jest między 16. a 18. tygodniem ciąży. Ponadto poziom AFP wykonywany jest w celu potwierdzenia poronienia w pierwszym okresie ciąży. Obecnie alternatywą dla testu podwójnego i potrójnego jest test NIFTY, umożliwiający pozyskanie płodowego DNA z krwi matki.

Czym jest test NIFTY?

Badanie alfa-fetoproteiny wykonywane jest także w onkologii. Wówczas AFP badane jest przy podejrzeniu niektórych nowotworów bądź w celu monitorowania ich terapii. Mowa zwłaszcza o nowotworach wątroby, jajników bądź jąder.

Norma i wyniki AFP we krwi

Jakie są prawidłowe stężenia AFP? Norma u mężczyzn i kobiet jest taka sama – prawidłowy poziom AFP u dorosłych nie powinien przekraczać 15 ng/ml (przyjmując, że kobieta nie jest w ciąży). Fizjologiczny wzrost poziomu AFP występuje u kobiet w przebiegu ciąży. Maksymalne stężenie AFP w surowicy kobiety ciężarnej stwierdzane jest w 10.–13. tygodniu, w połowie ciąży średnie stężenie AFP wynosi 10–150 ng/ml. Poziom AFP spada następnie stopniowo do końca trwania ciąży.

Samo oznaczania poziomu AFP we krwi w ciąży ma ograniczoną wartość diagnostyczną, gdyż pozwala wytypować poniżej 25 proc. przypadków zespołu Downa. Dlatego oznaczaniu poziomu AFP powinno towarzyszyć oznaczanie innych markerów, a w razie uzyskania wyniku nieprawidłowego – także badanie poziomu AFP w płynie owodniowym. To ostatnie wykonuje się poprzez badanie określane jako amniopunkcja. Polega ono na zbadaniu próbki płynu pobranego drogą nakłucia powłok brzusznych.

Stężenie AFP we krwi matki często stanowi część badań przesiewowych, tzw. testu potrójnego (AFP, Estriol i hCG) lub testu poczwórnego (AFP, Estriol, hCG i Inhibin A) pod kątem wad wrodzonych. Poziomy są zwykle interpretowane z uwzględnieniem wieku, rasy, masy ciała i wieku ciążowego. Podwyższony poziom wiąże się ze znacznym ryzykiem wystąpienia wad wrodzonych, dlatego też do oceny poziomu ryzyka może być wymagana dalsza ocena.

Jak interpretować wyniki? Poziomy alfa-fetoproteiny u mężczyzn i kobiet niebędących w ciąży różnią się w zależności od wieku i rasy, ale najczęściej wahają się od 0 do 40 ng/ml. Stężenie AFP u matki w ciąży zaczyna rosnąć od około 14. tygodnia ciąży do około 32. tygodnia ciąży. Między 15. a 20. tygodniem poziomy zazwyczaj mieszczą się w zakresie 10–150 ng/ml. U dorosłych pacjentów z marskością wątroby poziomy we krwi powyżej 200 ng/ml silnie wskazują na raka wątrobowokomórkowego.

Kto powinien wykonać amniopunkcję?

AFP poniżej normy, obniżony poziom

Wynik AFP poniżej normy w ciąży może wskazywać na:

  • zespół Downa czy zespół Edwardsa,
  • ciążę rzekomą,
  • raka kosmówki.

W przypadku zespołu Downa niskiemu poziomowi AFP w teście potrójnym towarzyszy niski poziom estriolu oraz wysoki poziom hCG. Z kolei w zespole Edwardsa stwierdzane jest obniżenie poziomu wszystkich trzech markerów. Uzyskanie dodatniego wyniku testu potrójnego wymaga dalszej diagnostyki, przede wszystkim konsultacji z genetykiem.

Niski poziom AFP u matki może sugerować ryzyko zespołu Downa.

AFP powyżej normy, podwyższony poziom

Z kolei AFP powyżej normy może towarzyszyć wadom rozwojowym układu nerwowego płodu (rozszczep kręgosłupa, bezmózgowie, przepuklina mózgowa bądź przepuklina rdzeniowa), wadom ścian powłok brzusznych (przepuklina pępkowa), ciąży mnogiej, obrzękowi płodowemu oraz śmierci wewnątrzmacicznej. Inne przyczyny podwyższonego AFP w ciąży to:

  • małowodzie,
  • krwotok matczyno-płodowy,
  • zawał łożyska,
  • tetralogia Fallota,
  • zespół Turnera,
  • nerwiak płodowy.

Duże stężenie alfa-fetoproteiny towarzyszy ponadto wrodzonym wadom nerek oraz zarośnięciu przełyku i dwunastnicy. Lekko podwyższona stanowi wskazania do prowadzenia dalszej diagnostyki.

Oznaczanie poziomu AFP wykonywane jest w próbce krwi żylnej, pobranej w dowolnym momencie dnia. Cena badania potrójnego to około 250 zł, ale możliwe jest wykonanie badania bezpłatnie na NFZ. Refundacja testu potrójnego możliwa jest w przypadku, gdy u kobiety ciężarnej występują czynniki zwiększające ryzyko urodzenia dziecka z zespołem Downa.

Jak się przygotować?

Badanie stężenia AFP wykonuje się na podstawie pobranej od pacjenta niewielkiej ilości krwi do probówki próżniowej. Materiał pobierany jest zazwyczaj z żył najlepiej widocznych i zlokalizowanych w dole łokciowym, u dzieci natomiast stosuje się niewielkie nacięcie nożem lekarskim (lancetem) na skórze w celu wywołania niewielkiego krwawienia. Otrzymaną próbkę wysyła się do analizy.

Nie jest konieczne przygotowanie do badania czy przybycie do laboratorium na czczo.

Marker AFP – jak interpretować wyniki?

Alfa-fetoproteina jest markerem oznaczanym w przebiegu nowotworów przewodu pokarmowego, a zwłaszcza raka wątrobowokomórkowego. Inne nowotwory, w przebiegu których stwierdzana jest podwyższona alfa-fetoproteina, to:

  • nienasieniakowate nowotwory zarodkowe jądra,
  • nowotwór żołądka,
  • nowotwór trzustki,
  • rak płuc,
  • rak jajnika.

Ponadto wysokie stężenia AFP towarzyszą nienowotworowym schorzeniom, takim jak marskość wątroby, uszkodzenie wątroby o charakterze zapalnym czy polekowym, przewlekłe zapalenie wątroby typu B.

Poziom AFP oznaczany jest na etapie rozpoznania choroby, a także monitorowania jej leczenia. Wykorzystanie oznaczeń AFP do kontrolowania skuteczności leczenia ma znaczenie jedynie wtedy, gdy wyjściowo poziom AFP jest podwyższony. Cena badania AFP to około 25–30 zł, próbka krwi żylnej do badania nie musi być pobierana na czczo.

Bibliografia

  • Wallach J., Interpretacja badań laboratoryjnych. Wydawnictwo MediPage, Warszawa 2011.
  • Tomasi T., Structure and function of alpha-fetoprotein. Ann. Rev. Med., 1977, 28: 453–465.
Opublikowano: ; aktualizacja: 28.03.2019

Oceń:
4.4


Może cię

Rak jelita grubego – przyczyny

Rak jelita grubego, to nowotwór złośliwy, rozwijający się w odbytnicy, okrężnicy lub wyrostku robaczkowym. Jest ...

Test bibułkowy (bibułowy) na krew utajoną w kale

Test bibułkowy na krew utajoną w kale pozwala wykryć obecność krwi w stolcu, która nie ...

Rak żołądka – objawy

Wczesne objawy raka żołądka nie są charakterystyczne. Należą do nich m.in. częste, uporczywe bóle w ...

Dieta a rak jelita grubego

Rak jelita grubego jest drugim wśród najczęściej występujących w Polsce nowotworów – po raku piersi ...

Tomografia komputerowa jamy brzusznej

Tomografia komputerowa układu pokarmowego to badanie, które umożliwia zobrazowanie przekroju ciała od sklepienia przepony do ...

CA 72-4 – badanie

CA 72-4 jest markerem nowotworowym oznaczanym w sytuacji, kiedy u pacjenta występuje podejrzenie choroby nowotworowej. ...

Rak trzustki – objawy, rokowanie i leczenie raka trzustki

Objawy raka trzustki pojawiają się w zaawansowanym stadium choroby, dlatego diagnostyka nowotworu jest znacznie utrudniona. ...

Rezonans magnetyczny (MRI) układu pokarmowego

Rezonans magnetyczny (MRI) układu pokarmowego jest to jeden ze sposobów obrazowania tego układu. Odznacza się ...

Test FOB (FOBT) na krew utajoną w kale – co oznacza wynik dodatni, jak wykonać, jaka jest cena?

Test FOB na krew utajoną w kale jest badaniem w kierunku wczesnego wykrycia raka jelita ...

Czynniki ryzyka raka płuc

Najważniejszym oraz najczęstszym czynnikiem ryzyka nowotworu płuc jest palenie tytoniu. Zarówno czynne, jak i bierne ...

Nowotwory u kobiet

Spośród wszystkich nowotworów, na które zapadają kobiety, należy wymienić: raka sutka, raka płuc, raka jelita ...

Polipy jelita grubego a rak jelita grubego – czy to nowotwór?

Najczęstszym typem polipów nowotworowych u dorosłych są polipy nowotworowe łagodne. Prawdopodobieństwo przemiany zmiany łagodnej w ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon