Helicobacter pylori a choroba wrzodowa

Od dłuższego już czasu przyjęty jest paradygmat, że w rozwoju choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy podstawową rolę odgrywa zakażenie bakterią Helicobacter pylori (w skrócie Hp). Bakteria ta, znalazłszy się w żołądku podatnego pacjenta, zapoczątkowuje kaskadę zmian prowadzących ostatecznie do rozwoju choroby wrzodowej w żołądku oraz w dwunastnicy.

Choroba wrzodowa – historia

Pierwszy opis objawów choroby wrzodowej zawdzięczamy Hipokratesowi. W średniowieczu Awicenna zwrócił uwagę na związek bólów ze spożywaniem posiłków. Później na podstawie sekcji zwłok opisano zmiany typowe dla choroby wrzodowej. Dalsze badania wykryły związek pomiędzy przewlekłymi stanami zapalnymi w żołądku a rakiem tego narządu. W XIX w. po raz pierwszy stwierdzono, że podanie związków bizmutu (działających przeciwbakteryjnie i stosowanych do dzisiaj w eradykacji zakażenia Helicobacter pylori) łagodzi objawy choroby wrzodowej, jednakże trzeba było czekać jeszcze wiele lat na wyjaśnienie przyczyn.

Już w XIX w. pojawiła się hipoteza, że choroba wrzodowa może być spowodowana przez bakterie i niektórzy badacze znajdowali mikroorganizmy w żołądkach ludzi i zwierząt chorych na przewlekłe zapalenia żołądka (między innymi Walery Jaworski opisał spiralne mikroorganizmy). Mikroorganizmy takie opisywali i inni badacze, ale nie udało się ich wyhodować na podłożach sztucznych (a tylko zaobserwować pod mikroskopem).

Jednakże ostatecznie zwyciężyła hipoteza wiążąca występowanie wrzodów żołądka i dwunastnicy wyłącznie z zaburzeniami kwaśności środowiska żołądka. Wynikało to z tego, że do drugiej połowy XX w. techniki mikrobiologiczne nie były wystarczająco dobrze rozwinięte, żeby wykryć Helicobater pylori, a pomiary kwaśności soku żołądkowego były łatwe i proste.

Helicobacter pylori a ureaza

Na początku XX w. wykryto w żołądku człowieka enzym ureazę. Enzym ten rozkłada mocznik z wytwarzaniem amoniaku, który zmniejsza kwaśność środowiska żołądkowego poprzez neutralizację kwasu solnego wytwarzanego przez komórki żołądka. Uznano jednak, że jest to enzym wytwarzany przez organizm pacjenta, który w ten sposób próbuje zwalczyć nadkwaśność prowadzącą do rozwoju choroby wrzodowej.

Później zauważono jednak, że zażywanie antybiotyków zmniejsza wydzielanie ureazy, co zasugerowało, że enzym ten może być wytwarzany przez mikroorganizmy. Jednakże nadal obowiązywała opisana powyżej teoria nadkwaśności, czyli tzw. teoria czysto chemiczna.

W 1982 r. na podłożu sztucznym udało się wyhodować helikalną (przypominającą helisę DNA) bakterię, którą nazwano Campylobacter pylori, a w 1989 r. zmieniono jej nazwę na Helicobacter pylori. W latach 80. XX w. australijscy badacze Barry Marshall i Robin Warren postawili hipotezę, że bakteria ta może powodować stany zapalne żołądka. Przeprowadzili na zdrowych ochotnikach doświadczenie polegające na tym, że część z nich piła zawiesinę bakterii, a część piła zawiesinę bez bakterii, a następnie ochotnicy byli obserwowani przez lekarzy (ochotnicy i lekarze nie wiedzieli, co kto wypił). Okazało się, że osoby pijące zawiesinę bakterii chorują statystycznie częściej na ostre stany zapalne żołądka. Za to odkrycie w 2005 r. obaj badacze otrzymali Nagrodę Nobla.

W 1987 r. po raz pierwszy zastosowano test ureazowy pozwalający na szybkie stwierdzenie zakażenia Helicobacter pylori, a w 1990 r. po raz pierwszy zastosowano terapię kombinowaną polegającą na połączeniu 2 antybiotyków i inhibitora pompy protonowej (lek hamujący wydzielanie kwasu solnego), która jest stosowana do dzisiaj (czasem stosuje się zamiast 2 antybiotyków 3 antybiotyki lub 2 antybiotyki i związek bizmutu).

Zakażenie Helicobacter pylori

Przyjmuje się, że Helicobacter pylori jest pierwotną przyczyną 80% wrzodów żołądka i 90% wrzodów dwunastnicy – pozostałe przypadki związane są z zażywaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych lub nadmiernym wydzielaniem gastryny z różnych przyczyn.

Bakteria dostaje się do żołądka wraz z pokarmem i występuje u dużego odsetka ludzi (ponad 50% osób po 50 roku życia). Helicobacter pylori po dostaniu się do żołądka zaczyna wytwarzać ureazę, która wytwarzając amoniak zmniejsza kwaśność w miejscu namnażania się bakterii i tym samym pozwala na ich przeżycie.

Ponadto bakteria wytwarza proteazy, fosfolipazy itp., które mogą być toksyczne dla komórek żołądka. W tej fazie ostrej mogą pojawić się objawy ostrego zapalenia, ale zazwyczaj zakażenie przechodzi w fazę przewlekłą, kiedy pacjent nie jest w stanie usunąć bakterii, a ta z kolei nie jest w stanie poważniej zaburzyć funkcjonowania żołądka.

  • U 80% pacjentów powstaje stan równowagi, kiedy bakteria jest obecna, ale równocześnie organizm jest w stanie skompensować zmiany powodowane przez Helicobacter pylori tak, że nie ma objawów zapalenia i zmian w wytwarzaniu kwasu solnego.
  • U 15% pacjentów dochodzi do zmian w okolicy przedodźwiernikowej żołądka, kiedy działanie bakterii powoduje wzrost wydzielania gastryny, a następnie kwasu solnego. W rezultacie dochodzi do wzrostu kwaśności i kwas solny (samodzielnie albo w powiązaniu z działaniem bakterii) uszkadza w niektórych miejscach śluzówkę żołądka lub dwunastnicy, a procesy naprawcze prowadzą do wytworzenia wrzodów poprzez wpierw zaburzenia składu komórek, a potem osłabienie funkcji śluzówki.
  • U pozostałych 5% pacjentów dochodzi do wytwarzania gastryny przy równoczesnym niedoborze kwasu solnego. Tacy pacjenci są zagrożeni rakiem żołądka, ponieważ gastryna prędzej powoduje zmiany w strukturze błony śluzowej żołądka.

Jak widać Helicobacter pylori odgrywa podstawową rolę w schorzeniach błony śluzowej żołądka (w tym chorobie wrzodowej), dlatego też w takich sytuacjach jednym ze składowych postępowania musi być dążenie do eradykacji (eliminacji) tej bakterii. Natomiast nie zaleca się leczenia przeciwbakteryjnego u osób (80%) niewykazujących objawów i zmian zapalnych. Wynika to z tego, że bakteria szybko pojawi się ponownie po zaprzestaniu leczenia, a ponadto leczenie może mieć działania niepożądane.

Stosowanie właściwej higieny może zmniejszyć ryzyko zakażenia, a ryzyko wystąpienia powikłań zakażenia może zostać zmniejszone poprzez właściwą dietę (unikanie posiłków bogatych w cukry i tłuszcze, unikanie używek), niepalenie tytoniu i właściwe stosowanie leków przeciwbólowych.

Opublikowano: ; aktualizacja: 18.05.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy

Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy charakteryzuje się powstawaniem ubytków w błonie śluzowej żołądka lub dwunastnicy. ...

Niestrawność – jak się jej pozbyć?

Niestrawność (określana także mianem dyspepsji czy, potocznie przez pacjentów, niestrawnością żołądka) to zespół objawów po ...

Leczenie choroby wrzodowej żołądka

Podstawą leczenia choroby wrzodowej żołądka jest eradykacja, czyli usunięcie i wyleczenie infekcji zakażenia Helicobacter pyroli. ...

Odbijanie

Odbijanie to wydostawanie się nadmiaru powietrza (nagromadzonego m.in. w trakcie jedzenia czy picia) z żołądka ...

Dieta na nadkwasotę – co jeść, a czego unikać?

Dieta na nadkwasotę kierowana jest do pacjentów cierpiących na choroby układu pokarmowego takie jak wrzody ...

Test na Helicobacter pylori

Test na Helicobacter pylori polega na przeprowadzeniu badania kału lub próbki krwi w celu wykrycia ...

Przyczyny choroby wrzodowej żołądka

Choroba wrzodowa żołądka jest to schorzenie charakteryzujące się powstawaniem ubytków błony śluzowej żołądka. Najczęściej jest ...

Objawy zakażenia Helicobacter pylori

Jedną z głównych przyczyn raka żołądka jest Helicobacter pylori. Zakażenie tą bakterią odpowiada za ponad ...

Test ureazowy na Helicobacter pylori

Obecność Gram-ujemej bakterii Helicobacter pylori (Hp) wiąże się z większym ryzykiem rozwoju choroby wrzodowej żołądka ...

Leki w chorobie wrzodowej żołądka

Choroba wrzodowa żołądka powstaje wskutek zaburzenia równowagi pomiędzy czynnikami obrony śluzówkowej a czynnikami agresji, których ...

Jak zapobiegać chorobom przewodu pokarmowego?

Choroby przewodu pokarmowego są dużą grupą chorób obejmujących infekcje bakteryjne i wirusowe, zatrucia, zaparcia, zapalenia ...

Leczenie zakażeń Helicobacter pylori

Zakażenie bakterią Helicobacter pylori to najczęstsza przyczyna choroby wrzodowej. Szacuje się, że bakteria ta wywołuje ...

Komentarze (0)