Rak płuc

Rak płuc to obecnie najczęściej występujący nowotwór złośliwy współczesnego społeczeństwa. Choroba dotyka zarówno mężczyzn, jak i kobiety, a jego tak znaczne rozpowszechnienie związane jest przede wszystkim z nałogiem palenia tytoniu. Stanowi przyczynę niemal 5% wszystkich zgonów w krajach rozwiniętych, co oznacza, że aż 1 na 20 osób umiera z powodu raka płuc. Rokowanie zależy od typu nowotworu, ale zazwyczaj jest niepomyślne.

Rodzaje i typy raka płuc

W zależności od typu tkanki, z jakiej wywodzi się nowotwór, wyróżnia się 4 podstawowe typy histologiczne raka płuc:

  • rak płaskonabłonkowy płuc (powstający z komórek nabłonka wyścielającego oskrzela) stanowi około 40% przypadków raka płuc; jest najczęstszym typem i jednocześnie najsilniej tytoniozależnym nowotworem;
  • rak drobnokomórkowy płuc (wywodzący się z komórek neuroendokrynnych lub według niektórych autorów – z komórek macierzystych) stanowi około 14% przypadków i cechuje się szczególnie złym rokowaniem dla pacjenta, bowiem w zdecydowanej większości wypadków wykrywany jest w stadium uogólnionego rozsiewu – z obecnością przerzutów w obrębie innych tkanek;
  • gruczolakorak (wywodzący się z komórek gruczołowych) lokalizuje się zdecydowanie częściej w regionach obwodowych płuc i stanowi około 37% zachorowań;
  • rak wielkokomórkowy, najprościej ujmując niezaklasyfikowany jako żaden z powyższych typów, obejmuje 15–20% przypadków.

Przerzuty w raku płuc

Zasadnicze cechy komórki nowotworowej, niezależnie od jej typu histologicznego, obejmują zdolność do nieograniczonych podziałów przebiegających poza kontrolą organizmu, z reguły szybciej i bardziej ekspansywnie niż w przypadku niezmienionych komórek. Zanim choroba ujawnia się klinicznie, dochodzi do intensywnego wzrostu, często także do wędrowania pojedynczych komórek w odległe części organizmu, czyli do powstawania przerzutów nowotworowych.

Rosnący guz nowotworowy powoduje stopniowo upośledzenie funkcji tkanek prawidłowych, aż po całkowite wyniszczenie organizmu. Istnieje wiele teorii na temat czynników powodujących powstanie pierwszej zmienionej nowotworowo komórki oraz mechanizmu, w jakim dochodzi do jej zaprogramowania na nieograniczone dzielenie się i wzrost kosztem całego organizmu. Poznano także wiele zmian w obrębie materiału genetycznego takich komórek, a także wskazano czynniki, które potencjalnie mogą wywoływać takie modyfikacje.

Można powiedzieć, że zmiany genetyczne sprowadzają się do uaktywniania genów odpowiedzialnych za podziały i wzrost (tak zwane protoonkogeny) oraz wyłączania genów związanych z wrażliwością na czynniki hamujące wzrost (tak zwane geny supresorowe). Komórka nowotworowa zaczyna zatem dzielić się całkowicie poza mechanizmami regulującymi podziały komórkowe w zdrowych tkankach, staje się autonomicznym tworem nastawionym na wzrost kosztem otaczających tkanek.

  • Nowotwory rozwijające się w obrębie płuc mogą dawać odległe przerzuty. Nie jest to jednak regułą, dużo zależy od typu zmian nowotworowych.
  • Przerzuty mogą pojawić się w kościach, co może doprowadzić do wystąpienia złamań i dolegliwości bólowych.
  • Przerzuty u osób ze stwierdzonym rakiem płuc mogą pojawić się mózgu, co doprowadza do widocznych i często dramatycznych objawów, takich jak silne bóle głowy, drgawki, zaburzenia równowagi i zmiany w zachowaniu.
  • Przerzuty mogą także dotyczyć wątroby, wówczas mamy do czynienia z bólem brzucha, żółtaczką, spadkiem masy ciała.

Przyczyny i czynniki ryzyka raka płuc

Głównym czynnikiem ryzyka rozwoju raka płuc jest palenie tytoniu, zarówno czynne, jak i bierne. Oczywiście nowotwór płuca zdarza się także u osób niepalących, również takich, które nie były narażone w sposób bierny na dym tytoniowy.

Dodatkowe czynniki ryzyka raka płuc obejmują między innymi:

  • narażenie zawodowe na azbest, arsen (obecny w szkle, pestycydach czy farbach),
  • promieniowanie jonizujące (zwłaszcza jeśli jego źródłem jest uran),
  • etery (popularne w przemyśle chemicznym) oraz węglowodory aromatyczne (obecne w ropie naftowej i smołach).

Także w wypadku wymienionych związków ważny jest okres ekspozycji i jej intensywność. Nie trzeba chyba podkreślać, że ryzyko zachorowania znacznie rośnie w przypadku jednoczesnego narażenia na dym tytoniowy. Przykładowo dla samego azbestu jest ono większe 2–5 razy niż w populacji nienarażonej, ale już 20–50 razy większe przy współistnieniu nałogu tytoniowego.

Czynniki genetyczne także odgrywają znacząca rolę w rozwoju raka płuc – obserwuje się wzrost ryzyka zachorowania w przypadku posiadania krewnych 1 stopnia z rozpoznanym rakiem płuc.

Wreszcie wszelkie urazy i poważne choroby płuc, zwłaszcza powodujące powstawanie blizn w obrębie miąższu tkanki płucnej stanowią niezależny czynnik ryzyka zachorowania. Szczególnie często rozpoznawanym nowotworem w obrębie blizn jest gruczolakorak.

Jak w przypadku wszystkich nowotworów, czasem do zachorowania dochodzi niezależnie od działania jakichkolwiek czynników onkogennych, w wyniku tak zwanej mutacji de novo, powstającej z powodu błędu kopiowania informacji genetycznej w procesie podziału komórki. Warto także wspomnieć, że naukowcy wymieniają wiele składników obecnych w diecie, które określa się jako naturalne antyoksydanty – czynniki chroniące przed powstawaniem szkodliwych zmian w materiale genetycznym. Należą do nich między innymi witamina A, E i β-karoten.

Rak płuc a palenie papierosów

W Polsce nałóg palenia jest bardzo rozpowszechniony – szacuje się, że dotyczy on niemal co trzeciego mężczyzny i co piątej kobiety. Co więcej, liczba osób uzależnionych stale narasta. Istnieje szereg dowodów naukowych na związek palenia z występowaniem raka płuc. Uznaje się, że nawet 85% przypadków tego nowotworu wynika z narażenia na dym tytoniowy. Żadna inna jednostka chorobowa nie posiada tylu dowodów w badaniach naukowych na zależność ryzyka zachorowania od poziomu narażenia na substancje zawarte w dymie tytoniowym.

Naukowcy udowodnili, że nie tylko sam fakt palenia papierosów, ale ich ilość w ciągu dnia, stopień zaciągania się, czy ilość substancji smolistych zawartych w danym wyrobie, a przede wszystkich długość trwania nałogu wyrażona w latach czy miesiącach, znacząco wpływają na rokowanie i ryzyko zachorowania na raka. Zainicjowanie procesu nowotworzenia i rozwój tkanki nowotworowej to oczywiście długotrwałe etapy procesu chorobowego, wymagające z reguły wieloletniego narażenia na czynniki szkodliwe. Co ważne jednak, należy także pamiętać o tak zwanym biernym narażeniu – paleniu biernym, gdyż samo przebywanie w środowisku osób palących także niesie za sobą ryzyko.

Jeśli chodzi o mechanizm, w jakim związki zawarte w dymie papierosowym powodują takie spustoszenie w zdrowej tkance płuc, to najważniejszym skutkiem ich działania są błędy w materiale genetycznym, które zostają powielone i przekazane każdej potomnej komórce. W ten sposób, począwszy od kilku zmienionych komórek, dochodzi do wzrostu tkanki nowotworowej, przybierającej najczęściej postać guza.

Inne skutki działania dymu tytoniowego to m.in. zniszczenie nabłonka wyściełającego i stale oczyszczającego drogi oddechowe, a także szereg działań ogólnoustrojowych, powodujących chociażby osłabienie naturalnych mechanizmów odpornościowych. Substancje karcynogenne, czyli rakotwórcze, znajdują się zarówno w fazie gazowej dymu, jak też cząsteczkowej.

Najważniejsze z nich to węglowodory aromatyczne, nitrozaminy i benzo-α-piren, a cała lista obejmuje na dzień dzisiejszy niemal 4000 substancji. Co więcej, wszystkich substancji o jakimkolwiek negatywnym oddziaływaniu na człowieka, nie tylko rakotwórczym, jest aż 5000. Tak zwany „liniowy” związek narażenia na dym tytoniowy i zachorowania na raka płuc oznacza, że proporcjonalnie ze wzrostem długości okresu palenia oraz ilości wypalanych papierosów stwierdza się większą liczbę osób chorych. Na każdym etapie warto rzucić palenie, ponieważ w pewnym stopniu opisane wyżej zmiany są odwracalne. Niestety, nigdy już ryzyko zachorowania nie spada do poziomu sprzed rozpoczęcia palenia.

Jakie są objawy raka płuc

O rodzaju objawów raka płuc i czasie ich wystąpienia decyduje zarówno stopień zaawansowania procesu nowotworowego, wielkość zmiany i jej lokalizacja, jak też ogólny stan zdrowia i kondycja pacjenta.

Jakie są pierwsze objawy raka płuc? Z reguły pierwszymi niepokojącymi oznakami są:

  • długotrwały, nieustępujący mimo leczenia, dokuczliwy kaszel (najczęstszy i najważniejszy objaw raka płuc),
  • częste infekcje dróg oddechowych (np. powtarzające się zapalenia oskrzeli i zapalenia płuc),
  • duszność,
  • chrypka,
  • ból i kłucie w klatce piersiowej,
  • problemy z połykaniem pokarmów,
  • zespół żyły głównej górnej,
  • zespół Hornera.

Guzy umiejscowione w szczytach płuc i w śródpiersiu mogą powodować objawy wynikające z zajęcia splotów nerwowych, jak na przykład ból barku i rąk, zaburzenia rytmu serca, opadanie powieki i zapadniecie się gałki ocznej.

Jednym z najbardziej kojarzonych przez pacjentów objawów związanych z rakiem płuc jest krwioplucie. Objaw ten występuje już w zaawansowanych stadiach rozwoju choroby i jest bardzo złym objawem rokowniczym.

Do niespecyficznych symptomów choroby nowotworowej należą brak apetytu i zmniejszenie masy ciała, częste uczucie zmęczenia i nietolerancja wysiłku fizycznego. Choć objawy te mogą być spowodowane równie dobrze zwykłym przeziębieniem, jeśli utrzymują się przed dłuższy okres, nie powinny być lekceważone.

Nierzadko zdarza się, że nowotwór przebiega przed długi czas bezobjawowo, a pacjent zgłasza się do lekarza z powodu dolegliwości związanych z obecnością przerzutów, np. do mózgu, wątroby czy kości. Jest to bardzo zła rokowniczo sytuacja. Dodatkowo komórki nowotworowe zbudowane z tkanki płucnej mogą mieć zdolność produkcji hormonów, wywołując zaburzenia przypominające początkowo różnego typu schorzenia endokrynologiczne (nazywamy je zespołami paranowotworowymi).

Diagnostyka nowotworów płuc

Diagnostyka nowotworów płuc, zwłaszcza we wczesnym stadium zaawansowania, nie należy niestety do łatwych zadań. Jak wspomniano, choroba może długo przebiegać bezobjawowo, a medycyna nie dysponuje dobrym badaniem przesiewowym, umożliwiającym badanie całej populacji.

Podejrzewając proces nowotworowy, lekarz najczęściej zleca wykonanie badań, takich jak:

Dla ustalenia leczenia i rokowania w raku płuc dla pacjenta ważne jest określenie typu histologicznego raka, oceny miejscowego naciekania sąsiednich tkanek i obecność ewentualnych przerzutów.

Leczenie raka płuc i rokowanie

Rokowanie w raku płuc jest złe. Niestety, z powodu późnego wyrywania nowotworów płuc, 5-letnie przeżycie od momentu rozpoznania ocenia się na około 14%. Metody leczenia raka płuc dzielą się na chirurgiczne, radioterapię i chemioterapię. Poszczególne typy nowotworów różnią się wrażliwością na wymienione metody terapeutyczne, ponadto ważna jest ocena naciekania sąsiednich tkanek i obecności przerzutów.

Obecnie najczęściej stosuje się tak zwane terapie łączone, składające się na przykład ze wstępnej chemioterapii (mającej na celu zmniejszenie rozmiarów guza nowotworowego) oraz następczego zabiegu chirurgicznego. Wdrożenie leczenia chirurgicznego daje największe szanse na długoletnie przeżycie.

W przypadku raka drobnokomórkowego (szczególnie wrażliwego na leki cytostatyczne) metodą z wyboru jest chemioterapia. W przypadku naciekania głównych dróg oddechowych lub przewodu pokarmowego stosuje się tak zwane dodatkowe leczenie paliatywne, umożliwiające choremu normalne funkcjonowanie, a więc przykładowo połykanie pokarmu i swobodne oddychanie.

Opublikowano: ; aktualizacja: 24.03.2015

Oceń:
4.5


Może cię

Retinopatia nowotworowa

Retinopatia towarzysząca chorobie nowotworowej jest rzadkim schorzeniem, w przebiegu którego dochodzi do inicjacji procesu autoimmunologicznego, ...

Objawy raka płuc – pierwsze, wczesne, zaawansowane, widoczne na RTG

Skuteczność leczenia raka płuc zależy od wczesnego wykrycia choroby i zastosowania odpowiedniej terapii. Pierwsze objawy ...

AFP (alfa-fetoproteina) – marker, badanie, norma i wyniki

Alfa-fetoproteina to białko płodowe, którego poziom w sposób fizjologiczny wzrasta w czasie ciąży. Marker AFP ...

Przyczyny i rodzaje nowotworów płuc

Bezsprzecznym i głównym sprawcą odpowiedzialnym za rozwój nowotworu płuc jest palenie papierosów. Inne przyczyny to ...

Nowotwory u kobiet

Spośród wszystkich nowotworów, na które zapadają kobiety, należy wymienić: raka sutka, raka płuc, raka jelita ...

Badania, diagnostyka i markery na raka płuc

Rak płuca jest w Polsce najczęstszą przyczyną zgonu z powodu nowotworów. Choroba występuje zwykle po ...

Zespół żyły głównej górnej – przyczyny, objawy, badania i leczenie

Zespół żyły głównej górnej (inaczej SVCS, ZŻGG) sam w sobie nie jest chorobą. Stanowi natomiast ...

Zwłóknienie płuc – rodzaje, przyczyny, objawy, badania, leczenie, rokowania

Zwłóknienie płuc to jedna ze śródmiąższowych chorób prowadzących do zaburzeń wentylacji i upośledzenia wymiany gazowej. ...

Czynniki ryzyka raka płuc

Najważniejszym oraz najczęstszym czynnikiem ryzyka nowotworu płuc jest palenie tytoniu. Zarówno czynne, jak i bierne ...

Rak płuc – badania i leczenie operacyjne

Rak płuca jest najczęściej występującym nowotworem złośliwym i najczęstszą przyczyną śmierci z powodu nowotworu na ...

Cyfra 21-1 – badanie (marker) raka płuc niedrobnokomórkowego

Cyfra 21-1 to badanie pozwalające na wykrycie niedrobnokomórkowego raka płuc, czyli jednego z najgroźniejszych nowotworów ...

Palenie a choroby układu oddechowego

Nałóg palenia papierosów należy niewątpliwie do najpoważniejszych wyzwań medycyny w ostatnich latach i jednocześnie jest ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon