Badanie plwociny

Brak zdjęcia

30 października 2013

Badanie plwociny jest jednym z badań w diagnostyce chorób układu pokarmowego. Jest to proste badanie, które może odpowiedzieć na wiele ważnych pytań, jak rodzaj nowotworu, czynnik etiologiczny zapalenia płuc, rodzaj nacieku zapalnego, dlatego nie powinno być pomijane w codziennej praktyce, nie tylko na oddziale szpitalnym.

Co to jest badanie plwociny?

Plwocina jest to wydzielina dróg oddechowych, odkrztuszana przez chorego w celu jej zbadania.

Podstawę plwociny stanowi śluz, w nim zawieszone są komórki. W zależności od toczącego się procesu chorobowego, w plwocinie mogą znajdować się bakterie, grzyby, komórki procesu zapalnego czy nowotworowego. Ważne jest, by plwocina nie była zanieczyszczona śliną, dlatego materiał musi być uzyskany w odpowiedni sposób.

Istnieją kryteria, potwierdzające pobranie plwociny, a nie śliny: obecność makrofagów płucnych i mniej niż 10 komórek nabłonka płaskiego (pochodzącego z jamy ustnej, więc znajdujących się w ślinie).

Na czym polega badanie plwociny?

Badanie plwociny wykonuje się pod kątem:

  • mikrobiologicznym (czyli zakażeń, poszukiwania drobnoustrojów),
  • cytologicznym (ocena komórek zawartych w badanym materiale).

Na początku, należy ocenić pod mikroskopem świetlnym, czy uzyskana próbka jest reprezentatywna i na pewno pochodzi z dolnych dróg oddechowych. Oprócz wspomnianej wyżej maksymalnej ilości komórek nabłonka płaskiego, liczy się granulocyty obojętnochłonne (minimum 10) i obecność pasm śluzu. Jeśli plwocina zostanie zakwalifikowana do dalszych badań, w zależności od przyczyny, zostaje poddawana specjalistycznym badaniom. Badanie bakteriologiczne plwociny polega na wybraniu z materiału ropnych grudek i przeniesieniu ich na podłoże umożliwiające hodowlę bakterii i ich identyfikację (posiew plwociny).

Ocenę komórek nazywa się cytologią. Badanie cytologiczne plwociny ma największe znaczenie w przypadku nowotworów dolnych dróg oddechowych. W materiale mogą znajdować się oderwane komórki nowotworowe, na podstawie morfologii których można wnioskować o wielu cechach nowotworu.

Wskazania do badania plwociny

Najczęstszym wskazaniem do badania plwociny są zakażenia dolnych dróg oddechowych.

Badanie plwociny wykonywane jest w zapaleniach płuc w przypadku ciężkich zakażeń, w których niezbędne jest ustalenie czynnika etiologicznego i określenie jego lekowrażliwośći. Dotyczy to zwłaszcza tzw. szpitalnego zapalenia płuc, czyli takiego, które wystąpiło w ciągu 48 godzin od przyjęcia do szpitala. Im dłużej trwa hospitalizacja, tym cięższy przebieg choroby. Ze względu nierzadko występującą wielolekooporność drobnoustrojów występujących w szpitalu, określenie wrażliwości jest niezbędne do właściwego leczenia.

W typowym zapaleniu płuc plwocina jest odkrztuszana zazwyczaj w dużej ilości, zawiera ropę, czasem także krew.

Atypowe zapalenie płuc charakteryzuje się klarownością, występuje w małej ilości i nie zawiera ropy. U chorych na mukowiscydozę badanie plwociny jest bardzo ważne, ze względu na częstość zakażeń rzadkimi drobnoustrojami. W takiej sytuacji należy dobrać specjalne antybiotyki, co umożliwia hodowla i badanie na odporność na leki tych bakterii i grzybów. Są to m.in. Pseudomonas aeruginosa, Burkholderia cepacia, Aspergillus fumigatus. Innymi chorobami, w których zbadanie plwociny jest istotnym punktem w diagnostyce, jest m.in. pneumocystozowe zapalenie płuc i grzybice płuc.

Pozostałymi najważniejszymi wskazaniami do wykonania badania i posiewu plwociny są:

  • gruźlica – jest to choroba zakaźna, wywołana przez prątki Mycobacterium tuberculsis. Zakażenie prątkami gruźliczymi jest bardzo swoiste. Oprócz zmian w płucach, powodujących kaszel, niekiedy z krwiopluciem, i niewydolność oddechową, stwierdza się także objawy ogólne – stan podgorączkowy, utrata masy ciała, nocne poty, ogólne osłabienie. Należy zbadać plwocinę w kierunku obecności prątków, w ciągu kilku kolejnych dni. Gruźlicę potwierdza się, jeśli w co najmniej dwóch rozmazach znajdą się prątki, lub w jednym rozmazie z obecnością zmian gruźliczych w rentgenie płuc albo przy dodatnim wyniku posiewu. Nieobecność prątków w plwocinie nie wyklucza gruźlicy. Ze względu na specyfikę zakażenia prątkami, badanie w kierunku gruźlicy odbywa się w specjalnym laboratorium, z zachowaniem szczególnych zasad bezpieczeństwa.
  • Nowotwory złośliwe płuc – rak płuca jest najczęstszym nowotworem złośliwym w Polsce. Prawie zawsze związany jest z paleniem tytoniu. Niestety, objawy wskazujące na rozwój choroby pojawiają się dopiero wówczas, gdy nowotwór jest zaawansowany. Są to m.in. wychudzenie, znaczne osłabienie, kaszel, duszność, ból w klatce piersiowej. Wyróżnia się dwie główne grupy nowotworów płuca: niedrobnokomórkowe (płaskonabłonkowy, gruczołowy, wielokomórkowy) i drobnokomórkowe. Różnią się morfologią, przebiegiem i metodami leczenia. Oceny cytologicznej dokonuje się w celu oceny morfologii guza. Materiał należy pobrać kilka razy, by zwiększyć szanse na właściwe rozpoznanie. Badanie plwociny jest najbardziej przydatne w przypadku raka płaskonabłonkowego, ponieważ najczęściej rośnie on w dużych drogach oddechowych, a komórki raka złuszczają się do ich światła.
  • Ocena procesu zapalnego dotyczącego dolnych dróg oddechowych. W przewlekłej obturacyjnej chorobie płuc ropny charakter wydzieliny może świadczyć o toczącym się zakażeniu. Mikrobiologiczne badanie plwociny może ujawnić czynnik etiologiczny i lekowrażliwość drobnoustroju. W przypadku astmy i innych chorób związanych z alergią, można znaleźć duże ilości eozynoflili. Eozynofile są to białe krwinki, odgrywające dużą rolę w reakcjach alergicznych. Oprócz eozynofili (granulocytów kwasochłonnych) w plwocinie można znaleźć bardzo charakterystyczne kryształy Charcota-Leydena, pochodzące z zdegenerowanych eozynofili.

Jak wygląda badanie plwociny?

Wyróżnia się dwie postaci materiału do badań:

  • plwocinę spontaniczną,
  • plwocinę indukowaną.

Plwocina jest pobierana zazwyczaj rano, na czczo. Musi być poprzedzona dokładną toaletą jamy ustnej. Należy pamiętać, aby starać się wykrztusić wydzielinę z dolnych dróg oddechowych, powinna zawierać jak najmniej śliny.

Plwocinę spontaniczną oddaje się do jałowego pojemnika. W przypadku badań w kierunku gruźlicy, należy wykonać to w osobnym pomieszczeniu, gdyż powstający aerozol może zawierać prątki. Po wykrztuszeniu plwociny niezbędne jest natychmiastowe zamknięcie pojemnika. Ilość plwociny wystarczająca do badania to około 2-5 ml, przy podejrzeniu gruźlicy nieco więcej – 10-15 ml.

Plwocina indukowana jest to plwocina, której wykrztuszanie stymuluje się za pomocą specjalnych technik. Dzięki tym zabiegom pobrany materiał jest wysokiej jakości. Pacjent inhaluje roztwór NaCl o wzrastającym stężeniu (0,9-7,0%). Zabieg odbywa się za pomocą nebulizatora ultradźwiękowego. Przed badaniem pacjentowi aplikuje się lek rozszerzający oskrzela, gdyż roztwór soli może spowodować ich skurcz. W czasie badanie pacjent inhalowany jest 3 razy po 5-7 min. Po każdej inhalacji należy oczyścić nos i przepłukać usta woda oraz oddać plwocinę do pojemnika. Podczas badania cały czas monitorowana jest za pomocą spirometrii objętość powietrza usunięta z płuc podczas pierwszej sekundy wydechu – natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa (FEV1).

Przeciwwskazania do badania plwociny

Przeciwwskazaniami do badania plwociny są:

  • brak współpracy pacjenta (otępienie, choroby psychiczne itp.),
  • do badania plwociny indukowanej:
    • FEV1 poniżej 50% (natężona objętość wydechowa pierwszosekundowa, mierzona w trakcie spirometrii),
    • tętniaki,
    • odwarstwienie siatkówki,
    • operacje okulistyczne,
    • zwiększone ciśnienie wewnątrzczaszkowe,
    • odma opłucnowa,
    • krwioplucie o nieustalonej przyczynie,
    • świeży zawał serca,
    • udar mózgu.
Opublikowano: ; aktualizacja: 14.12.2017

Oceń:
4.6


Może cię

Nowotwory u kobiet

Spośród wszystkich nowotworów, na które zapadają kobiety, należy wymienić: raka sutka, raka płuc, raka jelita ...

Szczepienia przeciwko gruźlicy

Gruźlica jest jedną z najczęściej występujących chorób zakaźnych na świecie. Około 1/3 całej populacji jest ...

Różnice między typowym a atypowym zapaleniem płuc

Podstawową różnicą między typowym a atypowym zapaleniem płuc jest inny czynnik chorobotwórczy. Istnienie różnic między ...

Badania, diagnostyka i markery na raka płuc

Rak płuca jest w Polsce najczęstszą przyczyną zgonu z powodu nowotworów. Choroba występuje zwykle po ...

Choroby płuc

Choroby płuc rozwijają się w wyniku różnych czynników. Mogą być wynikiem stanów zapalnych, czynników środowiskowych ...

Dieta w mukowiscydozie

W przebiegu mukowiscydozy bardzo szybko dochodzi do niedożywienia – zahamowania wzrostu, niedoboru masy ciała, osłabienia, ...

Gruźlica

W Polsce zachorowalność na gruźlicę (łac. tuberculosis) jest obecnie na niskim poziomie, a farmaceuci odkrywają ...

Czynniki ryzyka raka płuc

Najważniejszym oraz najczęstszym czynnikiem ryzyka nowotworu płuc jest palenie tytoniu. Zarówno czynne, jak i bierne ...

Choroby najczęściej dziedziczone po rodzicach

Choroba dziedziczna jest spowodowana błędnym zapisem informacji genetycznej przekazanej przez jedno z rodziców w materiale ...

Objawy zapalenia płuc

Zapalenie miąższu płucnego (ang. pneumonia) jest wynikiem zstępowania procesów zapalnych z górnych dróg oddechowych lub ...

Objawy raka płuc

Skuteczność leczenia raka płuc zależy od wczesnego wykrycia choroby i zastosowania odpowiedniej terapii. Pierwsze objawy ...

AFP (alfa fetoproteina) – badanie

Alfa fetoproteina to białko płodowe, wytwarzane przez pęcherzyk żółtkowy. Wskazaniem do oznaczenia AFP jest monitorowanie ...

Komentarze (0)