Ostra niewydolność oddechowa

Brak zdjęcia

10 października 2013

Ostra niewydolność oddechowa (ang. Acute Respiratory Distress) to rozwijające się nagle zaburzenie czynności układu oddechowego, które prowadzi do upośledzenia wymiany gazowej w płucach. Przyczynia się to do obniżenia we krwi tętniczej ciśnienia parcjalnego tlenu lub wzrostu dwutlenku węgla. Jest to stan potencjalnie odwracalny po wdrożeniu odpowiednich zabiegów medycznych.

Postaci ostrej niewydolności oddechowej

ARDS (Acute Respiratory Distress Syndrome) to najczęstsza postać ostrej niewydolności oddechowej. Jest poważnym stanem chorobowym płuc, spowodowanym różnorodnymi czynnikami uszkadzającymi ten narząd. Charakteryzuje się zapaleniem miąższu płucnego, prowadzącym do upośledzenia wymiany gazowej. W poważnych przypadkach może doprowadzać do zespołu niewydolności wielonarządowej (MOF). Jest to stan zagrażający życiu, często kończący się śmiercią.

Rozpoznanie zespołu wymaga obecności trzech podstawowych kryteriów:

  • wskaźnik oksygenacji < 200 mm Hg (wskaźnik oksygenacji to iloraz ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi tętniczej i zawartości tlenu w mieszaninie oddechowej – u osób zdrowych wynosi około 470 mm Hg),
  • rozległe obustronne zmiany miąższowe w RTG płuc (pojawiające się równocześnie z objawami klinicznymi lub nieznacznie później),
  • brak objawów podwyższonego ciśnienia w lewym przedsionku serca (na podstawie oceny klinicznej i echokardiograficznej lub pomiaru ciśnienia zaklinowania w naczyniach włosowatych płuc).

Mniej groźną postacią jest ostre uszkodzenie płuc (ALI). Rozpoznawane w momencie, gdy wskaźnik oksygenacji waha się w przedziale 200–300 mm Hg i dodatkowo spełnione są dwa pozostałe wyżej wymienione kryteria.

Przyczyny ostrej niewydolności oddechowej

Przyczyny ostrej niewydolności oddechowej dzieli się na:

  • płucne, wynikające z bezpośredniego uszkodzenia tego narządu,
  • pozapłucne, spowodowane chorobami, które pośrednio wpływają na rozwój niewydolności oddechowej.

Najważniejszym czynnikiem ryzyka pierwszej grupy jest aspiracja treści żołądkowej do dróg oddechowych, która zdarza się bardzo często, zwłaszcza u pacjentów obłożnie chorych, długotrwale przebywających w pozycji leżącej. Enzymy żołądkowe niszczą miąższ płuc i rozwija się tzw. zachłystowe zapalenie płuc, zwane zespołem Mendelsona. Urazy klatki piersiowej i stłuczenie płuca należy przyporządkować do kolejnych czołowych przyczyn, wynikających ze zmian w płucach. Inne to inhalacja dymu lub toksyn, napromienienie klatki piersiowej i przytopienie.

Zdecydowanie częściej, bo aż w 75% przypadków, ostra niewydolność oddechowa powstaje wskutek pośrednio działających na płuca schorzeń. Sepsa, wstrząs, ostre zapalenie trzustki lub uraz wielonarządowy zazwyczaj prowadzą do nagłego upośledzenia wymiany gazowej. Z rzadszych przyczyn wymienia się oparzenia, urazy głowy, powikłania ciąży (rzucawka), masywne przetoczenia krwi czy zatrucia lekami.

Mechanizm powstawania ostrej niewydolności oddechowej

Wymienione wyżej stany powodują niekontrolowany proces zapalny, który uszkadza barierę pęcherzykowo-włośniczkową, zbudowaną ze śródbłonka naczyń i komórek nabłonka pęcherzyków płucnych. Prowadzi to do przesiąkania bogatobiałkowego płynu i krwinek z naczyń do pęcherzyków płucnych i powstawania błon hialinowych. Są one zbudowane z białek pozbawionych wody, które tworzą masy o szklistym wyglądzie.

Zaburzenia te wspólnie powodują zniszczenie i spadek produkcji surfaktantu – substancji, która pokrywa pęcherzyki płucne, chroniąc je przed zapadnięciem. Jej brak uniemożliwia utrzymanie prawidłowego kształtu pęcherzyków, pojawia się ich obrzęk. Wymiana gazowa zostaje zaburzona, podatność płuc (rozciągliwość podczas czynności oddechowej) zmniejsza się. Rozwija się ostra niewydolność oddechowa i podwyższa się ciśnienie w krążeniu płucnym.

W drugim tygodniu od uszkodzenia rozpoczyna się proces gojenia zniszczonych komórek poprzez tworzenie tkanki ziarninowej, a w dalszych etapach może rozpocząć się wzmożona produkcja kolagenu – faza włóknienia.

Objawy i leczenie ostrej niewydolności oddechowej

Objawy zazwyczaj pojawiają się po około 72 godzinach od zadziałania czynnika wywołującego. Pierwszymi symptomami są płytki oddech i wynikające z niego zwiększenie częstości oddechów, które prowadzi do hipoksemii – niedoboru tlenu w różnych tkankach. Pacjent odczuwa duszność. W zależności od przyczyny może wystąpić kaszel, gorączka, ból w klatce piersiowej i krwioplucie. Stan pacjenta jest zazwyczaj ciężki. Nieleczona ostra niewydolność oddechowa prowadzi do zgonu.

U osób nieprzytomnych koniecznie należy udrożnić drogi oddechowe. Wdrożenie tlenoterapii pomaga zwalczyć hipoksemię. Zazwyczaj stosuje się mieszaniny z dużą zawartością tlenu, a w razie potrzeby wprowadza się leczenie 100% tlenem.

Konieczne jest także zastosowanie wentylacji mechanicznej płuc, a gdy nie przynosi ona skutków, rozważa się pozaustrojowe wspomaganie czynności płuc. Techniką wówczas stosowaną jest ECMO (Extracorporeal Membrane Oxygenation), która polega na utlenowaniu krwi i eliminacji z niej dwutlenku węgla w specjalnym urządzeniu – oksygenatorze. ECMO nie leczy płuc, lecz daje choremu szansę przeżycia okresu, gdy ich funkcja jest zaburzona na tyle głęboko, że uniemożliwia wystarczającą oksygenację krwi tętniczej lub eliminację dwutlenku węgla przy mechanicznej wentylacji płuc.

Bardzo ważnym aspektem jest leczenie choroby podstawowej, będącej przyczyną ostrej niewydolności oddechowej.

Nie należy także zapominać o odpowiedniej diecie, zapobiegającej niedożywieniu. Ważne, by była ona uboga w węglowodany, gdyż te zwiększają wytwarzanie dwutlenku węgla.

Skutki ostrej niewydolności oddechowej

Skutki ostrej niewydolności oddechowej dzieli się na dwie grupy: związane z obniżonym stężeniem tlenu we krwi (hipoksemia) oraz podwyższonym stężeniem dwutlenku węgla (hiperkapnia).

Do podstawowych następstw hipoksemii należy niedotlenienie tkanek. Komórki budujące owe tkanki, aby móc pełnić swoje funkcje, zmieniają metabolizm na beztlenowy, którego produktem końcowym są mleczany. Duże ich nagromadzenie powoduje kwasicę mleczanową, śmierć komórek i niewydolność wielu narządów.

Obniżone stężenie tlenu sprawia, że organizm uruchamia reakcje wyrównawcze, aby pokonać ten deficyt. Akcja serca jest przyspieszona, wzrasta ciśnienie tętnicze, zwiększa się objętość wyrzutowa serca, wentylacja jest nadmierna (hiperwentylacja). Tętniczki płucne odruchowo kurczą się, gdy we krwi brakuje tlenu, co powoduje stopniowo wzrost ciśnienia w krążeniu płucnym. Nadciśnienie płucne z kolei wpływa na przeciążenie prawej komory serca, a ostatecznie do jej przerostu i niewydolności.

Hipoksemia nie jest także obojętna dla nerek. Ten narząd reaguje na spadek stężenia tlenu wytwarzaniem erytropoetyny, czyli hormonu, który stymuluje wytwarzanie czerwonych krwinek przez szpik kostny. Nadmiar erytrocytów skutkuje powstawaniem choroby zwanej czerwienicą wtórną.

Charakterystyczny wygląd przybierają palce chorego z hipoksemią, które zwyczajowo nazywa się palcami pałeczkowatymi, gdyż przypominają pałeczki dobosza.

Hiperkapnia z kolei powoduje rozszerzenie naczyń mózgowych i wzrost ciśnienia śródczaszkowego, co objawia się bólami głowy oraz zaburzeniami świadomości. Co więcej, przewlekle zwiększone stężenie dwutlenku węgla prowadzi do zmniejszenia wrażliwości ośrodka oddechowego w rdzeniu przedłużonym. Nasila to niewydolność oddechową i często kończy się śpiączką.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.3


Może cię

Rak krtani – przyczyny, rodzaje, objawy, badania, przerzuty, leczenie, śmiertelność

Rak krtani to najczęściej występujący nowotwór złośliwy w obrębie głowy i szyi. Wśród przyczyn jego ...

Ból gardła przy przełykaniu – przyczyny i leczenie bólu gardła przy przełykaniu śliny

Ból gardła przy przełykaniu śliny to objaw ujawniający się najczęściej przy zakażeniach górnych dróg oddechowych. ...

Inhalacje na kaszel – domowy sposób na męczący i duszący kaszel

Kaszel (suchy i mokry) to reakcja obronna organizmu umożliwiająca usunięcie nadmiaru wydzieliny zapalnej. Co na ...

Angina ropna – przyczyny, objawy, leczenie

Angina ropna to inaczej ostre zapalenie gardła i migdałków objawiające się bolesnym zapaleniem gardła, wysiękiem ...

Rodzaje kaszlu

Kaszel jest to odruchowe, gwałtowne wypchnięcie dużej ilości powietrza z dróg oddechowych, powodujące usunięcie powstałej ...

Jak kontrolować astmę?

Astma jest zapalną chorobą układu oddechowego o przewlekłym charakterze, z okresami zaostrzeń i remisji. Początek ...

Astma wysiłkowa – objawy i leczenie ataków astmy powysiłkowej

Astma wysiłkowa to typ astmy oskrzelowej (dychawicy oskrzelowej). Tej chorobie układu oddechowego towarzyszy nadreaktywność oskrzeli ...

Zespół aspiracji smółki

Gdy dziecko przebywające w brzuchu mamy wyczuwa strach, a sam poród jest zagrożony, wówczas może ...

Czym płukać gardło i jak płukać gardło?

Infekcja gardła powoduje takie objawy jak drapanie gardła oraz suchość w gardle. W przypadku bólu ...

Zapalenie tchawicy u dzieci

Zapalenie tchawicy pozostaje istotną przyczyną odwracalnej obturacji dróg oddechowych u dzieci, mimo znacznego postępu, jaki ...

Wstrząs septyczny

Wstrząs septyczny to ostra, zagrażająca życiu reakcja organizmu. Wstrząs rozwija się w następstwie posocznicy – ...

Hipoksemia – przyczyny, objawy, leczenie niedotlenienia krwi

Hipoksemia to niedobór tlenu we krwi, czyli spadek ciśnienia parcjalnego tlenu we krwi tętniczej poniżej ...

Komentarze (0)