Narcyzm

Narcyzm jest właściwością każdego człowieka. Czasami jest wadą, kiedy indziej jest potrzebny, a nawet niezbędny w codziennym życiu. Jeżeli cechy narcyzmu dominują nad innymi, mówimy o narcystycznych zaburzeniach osobowości. Narcyzm jest jedną z najbardziej istotnych koncepcji psychoanalizy.

Co to jest narcyzm?

Narcyzm jako aspekt ludzkiej osobowości został wprowadzone do języka psychologii i medycyny, a później do języka potocznego w początkach dwudziestego wieku. Pochodzenie tego słowa jest jednak o wiele wcześniejsze. Jeden z greckich mitów opowiada o młodzieńcu, który był tak niezwykłej urody, że wszyscy się w nim zakochiwali. On jednak z pogardą traktował miłość innych ludzi. Nemezis, bogini zemsty, sprawiedliwości i przeznaczenia postanowiła go za to ukarać – od tej pory mógł kochać tylko siebie. Wpatrzony w swoje odbicie w lustrze wody umarł z powodu tęsknoty i niezaspokojonego pragnienia miłości i zamienił się w kwiat.

Grecki mit oddaje sedno natury narcyzmu – jest to miłość do siebie, w przypadku narcystycznych zaburzeń osobowości wyłącznie do siebie, bez możliwości kochania innych ludzi.

Skąd się bierze narcyzm?

Można powiedzieć, że narcyzm jest naturalnym i podstawowym stanem na początku życia. Chodzi o bardzo wczesny początek, kiedy niemowlę nie zdaje sobie jeszcze sprawy z istnienia innych ludzi i jest otoczone kochającymi go osobami – tak jakby było w centrum wszechświata i wszystkie jego potrzeby były najważniejsze. Jednak, jeżeli wszystko idzie dobrze, prędzej czy później powinno dokonać się odkrycie, że są również „jacyś inni – nie tylko ja”, zajęci dla nich ważnymi sprawami i chociaż jest się przez nich nadal kochanym i dla nich ważnym, to jednak nie pozostaje się nieustająco w centrum ich uwagi. Jeżeli coś pójdzie „nie tak”, prawidłowe rozpoznanie rzeczywistości stanie się niemożliwe i zacznie kształtować się nieprawidłowa narcystyczna osobowość. Przyczynami tego niepowodzenia mogą być zarówno czynniki wewnętrzne, być może uwarunkowane genetycznie czynniki biologiczne, jak i czynniki zewnętrze związane z rodzajem dawanej dziecku opieki:

  • czynniki wewnętrzne to na przykład za mała odporność na frustrację wynikającą z sytuacji, w których nie każda potrzeba zostaje natychmiast zaspokojona – wzbudzająca się wtedy wściekłość albo narastający lęk stają się nie do zniesienia i nie jest możliwy dalszy zdrowy rozwój; bywa że nieznośne staje się uczucie towarzyszące odkryciu, że nie jest się kimś najważniejszym i wszechpotężnym – zamiast „spokojnego” uczenia się kim się jest i na czym polega życie, pojawia się uczucie upokorzenia, własnej nieistotności i zawiść, że to inni (a nie „ja”) mają pewne dobre cechy i umiejętności,
  • czynniki zewnętrzne to, najogólniej mówiąc, błędy i niedociągnięcia ze strony opiekunów, najczęściej rodziców; bywa, że wynikają one z zaburzeń osobowości rodziców – w ten sposób „klątwa Narcyza” przekazuje się z pokolenia na pokolenie; rozwój osobowości dziecka zaburzy zarówno podkopywanie jego poczucia wartości jak i nadmierne wyróżnianie i przypisywanie mu niezwykłych umiejętności i wyjątkowej pozycji. Najczęściej „narcystyczni” rodzice nie widzą w swoim dziecku oddzielnego małego człowieka z jego własną drogą rozwoju, lecz samych siebie, własne niezrealizowane ambicje i życzenia.

Cechy osobowości narcystycznej

  1. Osoby z narcystycznym zaburzeniem osobowości są same dla siebie najważniejsze. Inni ludzie nie mają znaczenia – mogą być przydatni z racji pełnionych funkcji albo jako pochlebcy, ale nie są istotni jako osoby, które mogłyby być kochane, otaczane troską i których sprawy byłyby brane pod uwagę. Można powiedzieć, że osobom z narcyzmem brakuje empatii.
  2. Własny wizerunek jest na pierwszym miejscu - nie jest ważne czy coś jest prawdziwe czy nie, wartościowe czy nie – najważniejsze jest dążenie do wyidealizowanego obrazu siebie.
  3. Przekonanie o własnych niezwykłych możliwościach i umiejętnościach, przekonanie, że jest się jedynym i wyjątkowym, zaprzeczanie osiągnięciom i mocnym stronom innych ludzi, często dewaluowanie ich, to również cechy osobowości narcystycznej.
  4. Pragnienie by pozostawać w centrum uwagi – sytuacja, w której ktoś (partner/ partnerka, mąż/żona, dziecko, znajomy/przyjaciel) okazuje się mieć swoje sprawy i innych, ważnych dla siebie ludzi wywołuje wściekłość albo depresyjne przygnębienie.
  5. Człowiek z narcystycznym zaburzeniem osobowości jest sam dla siebie źródłem uwielbienia jak i ataków: stąd momenty nieadekwatnego zachwytu nad sobą i przechwalania się przeplatają się z okresami poczucia niższości, bycia nic nie wartym i stanami depresyjnymi z towarzyszącymi myślami samobójczymi. Wynika to z obecności wyidealizowanego obrazu własnego ja, któremu (z racji wyidealizowania) nigdy nie można sprostać albo ulega się iluzji, że jest się tym ideałem.
  6. Relacje z innymi ludźmi nie mają znaczenia – są zaniedbywane, wydaje się, że osoba narcystyczna może obyć się bez nich – nie jest to jednak prawdą; ludzie z narcystycznym zaburzeniem osobowości są bardzo samotni (nie potrafią budować związków) i często z tego powodu cierpią (niekoniecznie zdając sobie sprawę z przyczyn – cierpią z powodu odczuwanej pustki).
  7. Narcyzm polegający na pozostawaniu w centrum uwagi może przejawić się jako „nieśmiałość”, niestające poczucie skrępowania, że „wszyscy na mnie patrzą” albo jako wielkościowość i wywyższanie się: „jestem najlepszy dlatego wszyscy na mnie patrzą”. Towarzyszy temu skłonność do idealizowania albo poniżania innych ludzi.
  8. Osoby narcystyczne cechują się nadwrażliwością na krytykę – drobna krytyczna uwaga wywołuje ogromny wstyd albo wściekłość, jedno małe niepowodzenie przekreśla wszystkie sukcesy.
  9. Ludzie z narcystycznym zaburzeniem osobowości mają duże zapotrzebowanie na pochlebstwa i z niechęcią odnoszą się do osób, które nie wyrażają nieustającego podziwu. Z tego powodu relacje osób narcystycznych mają w sobie coś fałszywego, wynikają z zaspokajania narcystycznych potrzeb, a nie z budowania prawdziwej międzyludzkiej więzi. Dla osób narcystycznych inni ludzie nie tyle istnieją, co są przydatni (albo nie) dla realizowania własnych celów.

Leczenie osób z narcystycznym zaburzeniem osobowości

Powodem poszukiwania pomocy przez osoby narcystyczne są albo objawy – na przykład napady lęku czy też nawracające depresje, albo zauważone niepowodzenia życiowe – na przykład niemożność stworzenia związku. Jednak przyczyną tych objawów jest o wiele bardziej podstawowa sprawa – nieprawidłowo ukształtowana osobowość. Dlatego najbardziej wskazana, jako metoda leczenia narcyzmu, jest długoterminowa psychoterapia – psychoterapia psychoanalityczna albo psychoanaliza. Celem leczenia jest między innymi „uwolnienie” z narcystycznego zamknięcia w fantazjach o własnej wyjątkowości i wszechmocy, umożliwienie „odkrycia” istnienia innych ludzi i czerpania przyjemności z tego faktu, odzyskanie zdolności do kochania i zmniejszenie narcystycznej zazdrości, innymi słowy mówiąc odzyskanie właściwego, dobrego miejsca w relacjach z ludźmi.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.7


Może cię

Uzależnienie od internetu – przyczyny, objawy, leczenie siecioholizmu

Chociaż jednostka chorobowa nazywana zespołem uzależnienia od internetu (ZUI) jest nadal tematem badanym, to o ...

Wideo – Niedotlenienie mózgu

Do niedotlenienia mózgu może dojść wówczas, gdy ilość tlenu dostarczanego w krwi tętniczej spada poniżej ...

Śpiączka wątrobowa

Śpiączka wątrobowa to zespół objawów neurologicznych, które są następstwem ciężkiej niewydolności wątroby. Przyczyną pojawienia się ...

Wideo – Polineuropatia

Polineuropatie są to uogólnione, symetryczne procesy patologiczne dotyczące nerwów obwodowych. Ich przyczyną może być: wada ...

Wideo – Polineuropatia cukrzycowa

Polineuropatia cukrzycowa jest polineuropatią występującą w cukrzycy i najczęściej jest obwodową polineuropatią czuciową. Występuje u ...

Przemijający atak niedokrwienny

Przemijający atak niedokrwienny, w skrócie TIA (transistent ischaemic attacks) to epizod, który polega na trwającej ...

Neuralgia nerwu trójdzielnego

Neuralgia nerwu trójdzielnego (neuralgia trójdzielna) to występujący jednostronnie nerwoból, charakteryzujący się bardzo krótko trwającymi (kilka ...

Ciało modzelowate – budowa, zmiany, objawy choroby, leczenie

Ciało modzelowate (spoidło wielkie mózgu) jest strukturą, którą odpowiada przede wszystkim za przekazywanie informacji pomiędzy ...

Miastenia

Miastenia rzekomoporaźna jest obecnie jedną z najlepiej poznanych chorób autoimmunologicznych człowieka. To choroba nabyta, której ...

Narcyz we współczesnym świecie

Narcyzm to zaburzenie osobowości, którego objawy polegają na potrzebie bycia podziwianym, brakiem empatii i niezdolnością ...

Zdrada

Zdrada w związku z pewnością jest największym zagrożeniem dla jego ciągłości. Do zdrady najczęściej nie ...

Wideo – Bulimia

Bulimia to druga z chorób zaliczana do grupy zaburzeń odżywiania. O ile w anoreksji, czyli ...

Komentarze (0)