Osobowość schizoidalna – objawy, cechy, test, leczenie, rokowanie

Brak zdjęcia

25 września 2018

Dla zachowania dobrego nastroju i pełni zdrowia psychicznego każdy człowiek potrzebuje czasem chwili tylko dla siebie. Moment izolacji pozwala odciąć się od natłoku myśli i oceniania przez inne osoby. Ale co z ludźmi, którzy kontakty międzyludzkie uznają za całkowicie niepotrzebne? Co jeśli celowo izolują się od społeczeństwa? Osoby takie mogą przejawiać zaburzenia schizotypowe lub schizoidalny typ osobowości.

Osobowość schizoidalna a schizotypowa

Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie stanowią duży problem zarówno społeczny, jak i medyczny. Jednym z nich jest osobowość schizoidalna.

Wyróżnia się także pojęcie, takie jak osobowość schizotypowa. Te dwa typy zaburzeń są do siebie bardzo podobne i cechują je zbliżone objawy, dlatego zostaną one opisane wspólnie. Cechami różnicującymi te dwa typy zaburzeń osobowości jest możliwość rozwinięcia pełnoobjawowej psychozy i lęk związanym z przebywaniem z ludźmi w przypadku osobowości schizotypowej i niechęcią do kontaktów z innymi w przypadku osobowości schizoidalnej.

Osobowość schizoidalna – cechy

Osobowość schizoidalna dotyczy poniżej 1% populacji, częściej mężczyzn. Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych ICD-10 nadała jej kod F60.1.

Osoby, które charakteryzuje osobowość schizoidalna przejawiają prawie całkowitą obojętność emocjonalną. Niezdolność do wyrażania własnych uczuć powoduje problemy z nawiązywaniem bliższych relacji. Nie stanowi to jednak powodu do zmartwień dla ludzi z zaburzeniami schizoidalnymi, bardzo często izolują się oni z kontaktów międzyludzkich, gdyż nie są im one potrzebne. Wycofanie społeczne może mieć wiele poziomów. Wśród ludzi przejawiających osobowość schizoidalną występują jednostki całkowicie unikające praktycznie wszystkich stref życia społecznego, ale także i takie, które funkcjonują w społeczeństwie prawie doskonale, nie angażują się jednak w relacje emocjonalne (są to tak zwane ukryte jednostki schizoidalne).

Chłód i wycofanie dotyczy także sfery aktywności seksualnych osób schizoidalnych. Nikogo nie powinien dziwić fakt, że tacy ludzie, nie będą chcieć wchodzić w długotrwałe związki oparte na emocjach; zdarza się, że rezygnują oni całkowicie ze współżycia lub szukają tylko przelotnych związków mających na celu zaspokojenie potrzeb, także w tych grupach często występują perwersje, podglądactwo i kompulsywna masturbacja.

Co ciekawe osoby z zaburzeniami schizoidalnymi mogą czasami przejawiać dużą wrażliwość i zdolność do współodczuwania z niektórymi ludźmi, emocje te pozostają jednak zawsze ukryte i nie są okazywane innym.

Zaburzenia schizotypowe – objawy

Zburzenia schizotypowe występują częściej niż osobowość schizoidalna, mogą one dotyczyć nawet 4% populacji. Częściej diagnozuje się je u mężczyzn. W klasyfikacji ICD-10 przyznano im kod F21.

Czym cechują się zaburzenia schizotypowe?

Najbardziej charakterystyczną cechą charakterystyczną dla osób z zaburzeniami schizotypowymi jest ich ekscentryzm, przejawianie myślenia magicznego i odczuwanie derealizacji otaczającego świata.

Ekscentryk – kto to?

Ekscentryk to osoba, która cechuje się odejściem od zachowań uważanych za normy społeczne. Ekscentryczny może być ubiór, poglądy i zachowania.

Inne objawy zaburzeń schizotypowych

Co ciekawe osoby dotknięte zaburzeniami schizotypowymi często mają w najbliższej rodzinie osobę chorą na schizofrenię - może to świadczyć o genetycznej komponencie odpowiedzialnej za rozwój tego typu osobowości. Dodatkowo u części takich osób w przyszłości może dojść do rozwinięcia pełnoobjawowej psychozy (osobowość schizofreniczna).

U ludzi przejawiających tego typu zaburzenia rozwoju osobowości świat przeżyć wewnętrznych może być bogaty, ale ze względu na brak umiejętności ich wyrażania, osoby takie uważane są przez innych za ludzi zimnych i nieczułych. Izolację społeczną dodatkowo nasila lęk przed brakiem akceptacji. Myślenie dotkniętych tym zaburzeniem osobowości ludzi charakteryzuje się dużą zawiłością kryjącą pod sobą brak sensu i logiki. Mogą im towarzyszyć typowe objawy psychiatryczne, takie jak: iluzje czy zaburzenia związane z postrzeganiem otaczającej rzeczywistości, okresowo pojawiają się objawy wytwórcze.

Osobowość schizotypowa – test

W celu rozpoznania zaburzeń schizotypowych lekarz korzysta z kryteriów diagnostycznych ICD-10. Aby móc postawić diagnozę, pacjent powinien przez okres przynajmniej dwóch lat wykazywać obecność minimum trzech z niżej wymienionych objawów.

  • Ograniczenie afektu (ekspresji emocjonalnej) lub jego niedostosowanie do sytuacji.
  • Ekscentryzm objawiający się w różnych sferach życia.
  • Wycofanie społeczne, trudności z nawiązywaniem kontaktów.
  • Myślenie magiczne, przekonania wpływające na relacje z innymi.
  • Podejrzliwość w stosunku do innych, cechy paranoidalne.
  • Obsesyjne myśli, agresywne lub dotyczące zachowań seksualnych.
  • Objawy psychiatryczne: iluzje, derealizacja, depersonalizacja.
  • Rozwlekłe myślenie kryjące pustkę i brak logiki.
  • Objawy psychotyczne: omamy słuchowe, urojenia.

Zaburzenia schizotypowe mogą być rozpoznane także na podstawie kryteriów DSM-5, które są bardzo podobne do tych proponowanych przez ICD-10.

Zaburzenia schizotypowe a schizofrenia

Osoby przejawiające zaburzenia schizotypowe bardzo często posiadają w najbliższej rodzinie kogoś dotkniętego schizofrenią. Uważa się, że schizofrenia jest chorobą, do której mogą prowadzić genetyczne predyspozycje i stąd częstsze występowanie zaburzeń schizotypowych w rodzinach osób chorych na schizofrenię.

Dodatkowo, badania wykazały, że aż u 40 % ludzi ze schizotypowymi cechami osobowości w ciągu 15 lat dojdzie do rozwoju pełnoobjawowej psychozy.

Schizotypowe zaburzenie osobowości – leczenie

Zaburzenia schizotypowe i ich leczenie to nie łatwy temat. Jest to spowodowane tym, że osoby przejawiające ten typ osobowości, bardzo często nie chcą uzyskać fachowej pomocy. Leczenie powinno być oparte na terapii prowadzonej przez doświadczonego psychoterapeutę i być wspomagane terapią farmakologiczną.

Podejście do każdego pacjenta powinno być odpowiednio dobrane i nie może bazować na schematach. Farmakoterapia może obejmować leki przeciwpsychotyczne (haloperidol, olanzapina, risperidon, arypiprazol) oraz przeciwdepresyjne (amoksapina, fluoksetyna).

Zaburzenia schizotypowe – rokowania

Rokowania w przypadku zachwiania osobowości, jakim jest zaburzenie schizotypowe, nie są zbyt pozytywne. Osoby dotknięte zaburzeniami schizotypowymi bardzo często pracują w zawodach i na pozycjach, które nie wykorzystują w pełni ich kwalifikacji i zdolności.

Funkcjonowanie społeczne takich ludzi jest bardzo ograniczone, uważa się, że jest na niższym poziomie niż w przypadku innych typów zaburzeń osobowości. Trudność w odczuwaniu i przede wszystkim wyrażaniu emocji, a także ekscentryczny styl i zachowanie utrudnia lub całkowicie uniemożliwia stworzenie stałego związku.

W przypadku tego typu zaburzeń osobowości nie należy się spodziewać samoczynnego rozwiązania problemu. Poprawa stanu rzeczy może nastąpić tylko na skutek długotrwałego i sumiennego leczenia.

Dużym problemem, który dotyczy samego pacjenta (lecz nie okazuje on tego) jest schizoidalna samotność. Samowystarczalność i trudność w pokazywaniu uczuć jest powodem odsunięcia się innych ludzi i pogłębienia odosobnienia i wyalienowania zaburzonej osoby. Chociaż osoby schizoidalne na ogół nie uważają się za gorszych od innych, na skutek wielu czynników, może się u nich wykształcić depresja schizoidalna. Tak jak w przypadku zaburzeń schizotypowych, osoby schizoidalne mają ogromne problem z tworzeniem związków i znalezieniem pracy odpowiedniej dla ich zdolności.

Bibliografia

  1. „The ICD-10 Classification of Mental and Behavioural Disorders”, World Health Organization, Geneva 1993
  2. „Psychologia zaburzeń”, Butcher N. James, Hooley M. Jill, Mineka Susan, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2017, wyd. 1., ISBN: 978-83-7489-628-3
  3. „Zaburzenia osobowości we współczesnym świecie”, Theodore Millon, Carrie Millon, Instytut Psychologii Zdrowia, Warszawa 2005, wyd. 1., ISBN: 83-85452-88-5
  4.  „Współczesna psychoanaliza. Modele konfliktu i deficytu”, Lidia Cierpiałkowska, Jerzy Gościniak, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, Poznań 2008, wyd. 1., ISBN: 978-83-232-1882-1
  5. „Psychologia zaburzeń osobowości. Wybrane zagadnienia”, Lidia Cierpiałkowska, Wydawnictwo Naukowe UAM, Warszawa 2004, wyd. 1., ISBN: 83-232-1413-1
  6. „Psychiatria. Podręcznik dla studentów medycyny”, Marek Jarema, Jolanta Rebe-Jabłońska, PZWL, Warszawa 2013, wyd. 1., ISBN: 978-83-200-4180-4
  7. „Psychiatria. Tom II. Psychiatria kliniczna”, Jacek Wciórka, Janusz Rybakowski, Stanisław Pużyński, Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2011, wyd. 1., ISBN: 978-83-7609-106-8
  8. „Diagnoza psychoanalityczna”, Nancy McWilliams, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2009, wyd. 1., ISBN: 978-83-7489-227-8

 

Opublikowano: ; aktualizacja: 25.09.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Wideo – Schizofrenia

Schizofrenia to ciężka choroba przewlekła. Jeżeli chodzi o możliwość jej wyleczenia, to przy ustalaniu rokowania, ...

Zaburzenia schizoafektywne – co to jest, jakie są przyczyny i objawy, jak wygląda leczenie?

Zaburzenia schizoafektywne to problem, który łączy schizofrenię oraz zaburzenia afektywne (zaburzenia nastroju). W ich przebiegu ...

Osobowość paranoiczna – przyczyny, rodzaje, cechy, test, kryteria, leczenie

Trudno odpowiedzieć na pytanie, jakie są przyczyny ujawnienia się osobowości paranoidalnej u danej osoby. Podejrzewa ...

Osobowość zależna – przyczyny, objawy, test, leczenie

Osobowość zależna (zaburzenie osobowości typu zależnego) objawia się m.in. nadmiernymi obawami przed porzuceniem przez bliskich, ...

Osobowość typu A i B – jak je rozpoznać?

Osobowość to zbiór cech charakterystyczny dla danego człowieka. Poszczególne typy osobowości mogą wpływać na zdrowie, ...

Schizofrenia – objawy, rodzaje i leczenie

Schizofrenia jest psychozą – chorobą psychiczną, w której pierwszoplanowymi objawami są charakterystyczne zaburzenia myślenia i ...

Echolalia – czym jest i jakim chorobom towarzyszy?

Echolalia to powtarzanie słów i zdań wypowiedzianych przez inną osobę. Nawyk taki występuje na wczesnym ...

Wideo – Zaburzenia osobowości

Osobowość człowieka należy do sfery świata psychicznego. Dla większości ludzi jest ona czymś naturalnym i ...

Wideo – Zaburzenia lękowe uogólnione

Wśród zaburzeń nerwicowych i związanych ze stresem, oprócz lęku napadowego oraz fobii, możemy wyróżnić zaburzenie ...

Leczenie schizofrenii

Schizofrenia jest chorobą psychiczną, w której występują objawy pozytywne, czyli zjawiska psychologiczne, których wcześniej nie ...

Osobowość unikająca – przyczyny, cechy, rozpoznanie, test, leczenie, terapia, skutki

Za wystąpienie osobowości unikającej może odpowiadać szereg czynników, w tym genetycznych. Cechy, na podstawie których ...

Zaburzenia osobowości – rodzaje, przyczyny, objawy, leczenie

Zaburzenia osobowości dzieli się wg klasyfikacji ICD-10 i DSM-IV. Potencjalnych przyczyn ich wystąpienia jest bardzo ...

Komentarze (0)