Osobowość anankastyczna

Osobowość anankastyczna to zaburzenie związane z psychologią osobowości, w przypadku którego osoby anankastyczne starają się utrzymać pewien ład, nad którym chcą sprawować pełną kontrolę. Osobowość ta to wzorzec zachowań zdominowany dbałością o porządek i perfekcjonizmem. Anankaści nie są elastyczni i otwarci. Skupiają uwagę na szczegółach, porządku i schematach.

Zachowanie osoby anankastycznej

Osoba anankastyczna jest bardzo skrupulatna i sumienna, chce być idealna pod każdym względem, bardzo źle znosi krytykę. Z tego powodu ma tendencje do pracoholizmu. Wielokrotnie sprawdza czy zadanie zostało dobrze wykonane, jest pedantyczna, a jeżeli ma podwładnych – ma tendencję do nieustannego kontrolowania innych.

Praca rzadko sprawia jej przyjemność. W swoim dążeniu do doskonałości jest perfekcyjnie umęczona, prawie nigdy nie jest w pełni zadowolona z efektów swojej (i innych) pracy, zwykle uważa, że „mogło być lepiej”. Najczęściej nie ma na nic czasu, nieustannie oceniając i poprawiając siebie i innych. Nadmierna koncentracja na pracy zwykle idzie w parze z odmawianiem sobie przyjemności i z wycofywaniem się z życia towarzyskiego.

Dominującym uczuciem jest lęk przed zmianą. Osoby z tym zaburzeniem osobowości analizują negatywne scenariusze dotyczące przyszłości. Z myślą o przyszłych katastrofach, które mogą się wydarzyć, oszczędzają pieniądze i są skąpi w wydawaniu ich zarówno na siebie jak i na innych. Mają również tendencję do gromadzenia i „chomikowania” zużytych i bezwartościowych przedmiotów i odkładaniu ich „na czarna godzinę”.

Towarzyszy im stale odczuwany lęk przed ryzykiem i przed zmianą, dlatego kurczowo trzymają się tego, co dobrze znają. Z tego powodu są również nadmiernie ostrożne i mają skłonność do zabezpieczania się na „wszelki wypadek”. Towarzyszą temu problemy z podejmowaniem decyzji oraz planowania celów i zadań w bardzo długiej perspektywie.

Anankaści prowadzą na ogół „życie jak w zegarku”, w rytmie harmonogramów i regulaminów. Najlepiej czują się wykonując standardowe, rutynowe działania w sytuacji, w której reguły są jasno określone.

Cechy osobowości anankastycznej

  • Nadmierne przezywanie wątpliwości i nadmierna ostrożność.
  • Perfekcjonizm przeszkadzający w wypełnianiu zadań.
  • Koncentracja na szczegółach, regulaminie, porządkowaniu, organizowaniu lub schematach postępowania.
  • Sztywność i upór.
  • Nadmierna sumienność.
  • Zaniedbywanie przyjemności i kontaktów interpersonalnych.

Funkcjonowanie w rodzinie i w związkach

Osoba anankastyczna najbardziej boi się tego, że straci to, co bezpieczne i znane będzie musiała przestawić się na inne tory w myśleniu i działaniu. To właśnie lęk przed utratą kontroli jest powodem, dla którego osoba anankastyczna kurczowo trzyma się przeszłości w różnych dziedzinach życia takich jak tradycje związane życiem rodzinnym, moralność czy religia. Często taka postawa prowadzi do dogmatyzmu, przesadnego moralizatorstwa albo manifestuje się konfliktem międzypokoleniowym.

Jeżeli osoba z anankastycznym zaburzeniem osobowości jest rodzicem, będzie starała się kontrolować dzieci i, podobnie jak z siebie, z nich również rzadko będzie zadowolona. W wychowaniu wprowadza surowe zasady i narzuca dyscyplinę. Rodzic często wydaje polecenia, które wyraźnie wskazują nie tylko na kontrolę, ale także na próbę utrzymania ustalonego przez siebie porządku. Często pojawiają się pytania: „O której wracasz do domu? Miałeś być o dziewiątej, spóźniłeś się 5 minut!”, „Co to za bałagan w tym pokoju? Za pół godziny ma być wszystko posprzątane inaczej pochowam ci wszystkie zabawki!”. To typowe polecenia i pytania zadawane dzieciom w sytuacjach, kiedy naruszają wytyczane im normy. Rodzic anankastyczny jest też niezwykle wymagający. Zazwyczaj reaguje nerwowo. Charakterystyczne są stwierdzenia: „Masz słabe świadectwo, musisz się bardziej postarać.”, „Dopóki nie poprawisz stopni, masz szlaban na komputer, telewizję i wyjścia z domu.”.

Osoba cechująca się osobowością anankastyczną potrafi większość czasu spędzać w pracy. W kontaktach z rodziną bywa bardzo restrykcyjna, często nie okazuje ciepła i serdeczności, ograniczając się do wydawania rozkazów. Potrzeba ustalonego ładu wywołuje złość nawet w sytuacji jeżeli jakaś rzecz nie leży na "swoim miejscu".

Anankaści mają świadomość, że aby zapewnić sobie awans społeczny muszą ciężko pracować – początkowo w szkole, na studiach, a w końcu w pracy, Starają się zawsze być najlepsi. Taki ciągły stan gotowości wywołuje zmęczenie i rozdrażnienie, tym bardziej, że często rodzina nie potrafi w ich mniemaniu docenić wysiłków i starań, by zapewnić im wysoki standard życia.

Objawy towarzyszące – obsesje kompulsje

Nadmierny perfekcjonizm często uaktywnia również skłonności do obsesji i kompulsji (wykonywania przymusowych czynności), np.:

  • ustawicznego sprawdzania czystości swoich rąk,
  • permanentnego sprzątania mieszkania (z powodu brudnej plamki na blacie kuchennym, drobinek kurzu na podłodze).
  • obsesyjne kontrolowanie swojej wagi (pod postacią anoreksji i bulimii – przymusem odchudzania się albo objadania i prowokowania wymiotów. Zaburzenia odżywiania są często pochodnym zaburzeniem związanym z wzorcem anankastycznym.

Objawy te mogą również manifestować się obsesyjną zazdrością.

Natrętne myśli związane z możliwą zdradą, osobę z osobowością anankastyczną potrafią doprowadzić do sprawdzania komórki partnera, przeglądania plików w komputerze czy kontroli podczas obecności poza domem (anankaści w takiej sytuacji są zdolni dzwonić kilkanaście razy dziennie). Często takie zachowanie skutkuje rozpadem związku.

Leczenie zaburzeń anankastycznych

Leczenie zaburzeń anankastycznych jest, podobnie jak w przypadku innych zaburzeń osobowości, trudne i długotrwałe. Potrzebna jest długoterminowa psychoterapia. Najlepsze wyniki osiąga się stosując podejście poznawczo-behawioralne, polegające na rozpoznaniu i zmianie destrukcyjnych przekonań i dysfunkcyjnych wzorców myślenia i zastąpieniu ich konstruktywnymi, pożądanymi.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.6


Może cię

Nieśmiałość a seks – jak pokonać trudności?

Nieśmiałość jest problemem powszechnym, szczególnie jeżeli chodzi o sprawy intymne. Choć naturalne jest, że tematyka ...

Wideo – Strefy erogenne u kobiet i mężczyzn

Rola stref erogennych u kobiet i mężczyzn jest bardzo duża, gdyż u większości ludzi bez ...

Zajście w ciążę a pozycje seksualne

Prawdopodobieństwo zajścia w ciążę a pozycje seksualne to temat będący obiektem zainteresowań wielu par starających ...

Molestowanie seksualne w pracy

Molestowanie w miejscu pracy, temat coraz bardziej popularny. Jak wskazują badania dotyczący co piątej osoby. ...

Wideo – Oziębłość seksualna

Przez oziębłość seksualną rozumie się spadek ochoty na odbywanie kontaktów seksualnych oraz zaburzenia orgazmu i ...

Przemoc seksualna w związku

Przemoc seksualna jest pojęciem ogólnie znanym, mniej osób wie, że może występować w rodzinie. Ofiarami ...

Wideo – Wspólny (jednoczesny) orgazm

Reaktywność seksualna mężczyzny jest trochę inna niż u kobiety. Reakcje seksualne u mężczyzn przebiegają nieco ...

Abstynencja seksualna

Brak stosunków seksualnych może wynikać z decyzji lub być wymuszony sytuacją, np. niedostępnością partnera, chorobą, ...

Petting

Partnerzy uprawiający petting, pieszczą nawzajem wszystkie części ciała, zwłaszcza strefy erogenne, nie dokonując penetracji członkiem. ...

Jak przedłużyć stosunek?

Jak wydłużyć stosunek domowymi sposobami? Opóźnienie wytrysku można osiągnąć dzięki rozmaitym ćwiczeniom i metodom poprawiającym ...

Rozwód, rozstanie – trudność decyzji

Rozstanie nigdy nie jest łatwe. Im dłużej związek trwa, tym decyzja o zakończeniu relacji jest ...

Seks tantryczny

Seks tantryczny to sztuka miłosna, której źródłem jest system przekonań zbliżonych do filozofii. W akcie ...

Komentarze (0)