Osobowość psychopatyczna – przyczyny, cechy, objawy, test, leczenie, związki

Osobowość psychopatyczna (psychopatia) to jedno z najcięższych zaburzeń osobowości. Psychopaci cechują się całkowitym ignorowaniem norm społecznych i potrzeb innych ludzi, okrucieństwem, ale i całkowitym brakiem samokrytyki. Nierzadko zdarza się nawet tak, że całkowicie nieświadomie jesteśmy w związku z osobą posiadającą osobowość dyssocjalną. Jakie cechy osobowości sugerują psychopatię i czy istnieją jakieś metody leczenia osobowości psychopatycznej?

Osobowość psychopatyczna a zaburzenia osobowości

Wśród różnych opisywanych zaburzeń osobowości w medycznych klasyfikacjach (ICD-10 czy DSM) znaleźć można m.in. takie, jak osobowość dyssocjalna czy osobowość antyspołeczna. Dużo jednak częściej słyszanym przez przeciętnego człowieka określeniem jest całkowicie inne od powyżej wymienionych, którym jest psychopatia (osobowość psychopatyczna).

Określenie psychopata czasami bywa używane w celu obrażenia kogoś, czasami stosuje się jednak termin psychopatia w celu określenia specyficznych zaburzeń osobowości. Trzeba tutaj jednak wyraźnie zaznaczyć pewną rzecz: otóż choć czasami pojęcia osobowości dyssocjalnej, antyspołecznej oraz psychopatycznej traktowane są jako synonimy, to jednak są to w rzeczywistości nieco odrębne od siebie problemy. Aby to jak najprościej zobrazować, w przypadku tych trzech jednostek można powiedzieć, że rys psychopatyczny prowadzi do największego stopnia zaburzeń spośród wszystkich tych z nich, gdzie powiedzieć można o tym, że u pacjenta istnieje osobowość nieprawidłowa.

Czasami pacjenci zastanawiają się nad pewnym aspektem: psychopatia a socjopatia – terminy te oznaczają to samo, czy jednak coś innego? Ogólnie przyjmuje się, że pojęcia te są powiązane, ale nie są sobie tożsame. Otóż u człowieka z pierwszym ze wspomnianych zaburzeń występują różne nieprawidłowości związane z tym, iż jest on określany jako socjopata. Cechy takiego człowieka to m.in. ignorowanie społecznych norm czy potrzeb innych ludzi. Występujące jednak u socjopaty objawy nie przybierają tak dużego nasilenia, jak to ma miejsce w przypadku osobowości psychopatycznej.

Psychopatia – przyczyny osobowości psychopatycznej

Co doprowadza do występowania osobowości psychopatycznej – gry dla psychopatów, a może nieodpowiednie filmy, które oglądane są przez dzieci? Jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, jakie jest podłoże tego problemu, zwyczajnie nie ma. Przyczyniać się do psychopatycznych zaburzeń osobowości mogą zarówno geny, jak i różne nieprawidłowości, które mają miejsce w trakcie wychowywania człowieka. Możliwe, że chłód emocjonalny ze strony rodziców czy też narażenie na przemoc mogą – szczególnie u osób predysponowanych – prowadzić do rozwoju osobowości psychopatycznej. Istnieje też prawdopodobieństwo, że jeżeli psychopata w rodzinie jest obecny – np. jest nim psychopatyczna matka – to również może mieć to wpływ na rozwinięcie się psychopatii u jej dziecka.

Ogólnie trzeba tutaj podkreślić jeden aspekt. Otóż czasami trudno jest jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, kim jest psychopata. Charakterystyka zaburzenia bywa dość niejednoznaczna, zakres przejawianych przez różnych psychopatów problemów również bywa różny. Między innymi właśnie niejednoznaczności co do samej definicji psychopatii są powodem trudności w określeniu przyczyn psychopatycznych zaburzeń osobowości.

Jakie są cechy psychopaty?

Wielu ludzi, z powodu po prostu różnych obaw, zastanawia się nad tym, jak rozpoznać psychopatę. Z osobowością psychopatyczną związane są przede wszystkim trudności z życiem w społeczeństwie. Wspomina się tutaj chociażby o problemie, którym jest brak empatii. Choroba to nie jest, aczkolwiek w sytuacji, gdy człowiek nie reaguje na uczucia i emocje innych osób, wyjątkowo trudno jest mu właściwie funkcjonować pośród nich. Zachowania psychopatyczne obejmują również totalne ignorowanie społecznych norm czy zasad prawnych, częste kłamanie (nawet nieuzasadnione) czy też manipulowanie innymi ludźmi.

Profil psychopaty zauważalny może być zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Zdarza się tak, że bardzo zmartwieni rodzice określają swojego potomka mianem dziecko psychopata. Objawy przypominające psychopatię owszem, mogą pojawiać się u małoletnich, aczkolwiek w ich przypadku rozpoznaje się wtedy nie problem, którym byłaby psychopatia u dzieci, ale zaburzenia zachowania. Jeżeli jednak cechy psychopatyczne u dzieci utrzymują się w wieku dorosłym, to wtedy możliwe jest już postawienie diagnozy psychopatyczne zaburzenia osobowości.

Psychopata – objawy – co może sugerować psychopatię?

Różne krążą mity na temat tego, co można zaobserwować u kogoś, u kogo stwierdza się problem, którym jest psychopatia. Objawy, które są podawane przez zapytanych o psychopatów ludzi, to np. oczy psychopaty czy maska psychopaty. Prawda jest jednak taka, że problem rozpoznaje się przede wszystkim wtedy, gdy stwierdzi się odchylenia w sferze, którą jest zachowanie psychopaty. Wśród cech charakterystycznych tego zaburzenia wymienia się przede wszystkim:

  • utrzymującą się niezdolność do stworzenia trwałego związku z drugim człowiekiem,
    przedmiotowe traktowanie partnerów seksualnych,
  • okrucieństwo (np. w stosunku co zwierząt),
  • ignorowanie ogólnie przyjętych norm czy przepisów prawa,
  • niewystępowanie poczucia winy czy wstydu,
  • popełnianie ciągle tych samych błędów nawet wtedy, kiedy psychopatę czeka za nie kara,
  • brak zrozumienia emocji innych ludzi,
  • trudności z wyciąganiem wniosków na bazie przeżytych doświadczeń,
  • koncentrację na teraźniejszości z brakiem planowania przyszłości,
  • nieodczuwanie lęku,
  • częste kłamanie (nawet całkowicie bez powodu),
  • potrzebę ciągłego odczuwania satysfakcji (niezależnie od tego, czy jednocześnie prowadzi to do jakiejś krzywdy dla innych ludzi),manipulowanie innymi osobami.

Objawy osobowości psychopatycznej, jak widać powyżej, mogą więc być bardzo różne.

Czasami zdarza się, że człowiek zaczyna zadawać sobie pytanie: czy jestem psychopatą? Jeżeli takie pytanie pada, to najprawdopodobniej nie – psychopatę cechuje całkowity brak krytyki w stosunku co do swojej osoby i swoich działań.

Psychopata – test

W różnych źródłach można natknąć się na rozmaite psychotesty, których wynik może sugerować m.in. to, że czyjaś osobowość to osobowość psychopatyczna. Test tego rodzaju nie udzieli jednak pewnej odpowiedzi na pytanie, czy taki problem rzeczywiście istnieje u pacjenta.

Diagnozę osobowości psychopatycznej można postawić dopiero po przeprowadzeniu specjalistycznych testów osobowości. Przykładami testów, które znajdują wykorzystanie wtedy, gdy pada podejrzenie „osobowość psychopaty”, są Skala Skłonności Psychopatycznych (PCL-R), Inwentarz Osobowości Psychopatycznej (PPI) oraz Kompleksowa Ocena Osobowości Psychopatycznej (CAPP).

Związek z psychopatą – po czym rozpoznać psychopatę?

Możliwościami leczenia psychopatii szczególnie zainteresowane mogą być te osoby, które żyją z kimś, kto ma osobowość psychopatyczną.

Psychopata w domu spotykany jest zdecydowanie częściej, niż można by przypuszczać. Nierzadko dzieje się tak, że partner psychopaty przez długi czas nie zauważa tego problemu. Taka sytuacja może wynikać z tego, że psychopata potrafi doskonale się maskować, uwodzić, niejako oczarowywać swojego wybranka – czynić to może zarówno psychopatka, jak i mąż psychopata. Jednocześnie zwykle zależy im na osiąganiu korzyści tylko dla siebie.

Psychopata może ranić (nawet celowo) czy stale okłamywać swojego partnera. Związek z psychopatą owszem, jest możliwy, ale jeżeli nie chce on podjąć się terapii, to ostatecznie może się okazać, że najlepsze będzie zakończenie takiej relacji uczuciowej – nie warto dopuszczać do sytuacji, gdzie ostatecznie może dojść do tego, że sami zaczniemy odczuwać, że staliśmy się kimś, kim jest ofiara psychopaty.

Jak postępować z psychopatą – czy da się z nim żyć?

Psychopata w pracy czy w domu – taka sytuacja jest jak najbardziej możliwa. Czy da się jednak normalnie funkcjonować z psychopatą? Zdecydowanie można powiedzieć, że raczej o to ciężko. Chociażby rozwód z psychopatą może nie być prosty – osobowość psychopatyczna będzie dążyła do tego, aby osiągnąć dla siebie jak najwięcej korzyści. Nie zawaha się przed niczym, nawet przed całkowitym poniżeniem małżonka, byle tylko jego dobro zostało zaspokojone. Ze względu na takowe i wiele innych zagrożeń, które mogą być związane z życiem psychopatą, zalecić można jedno. Zawsze można podjąć próby namówienia pacjenta z psychopatycznym zaburzeniem osobowości na leczenie. Jeżeli prośby nie skutkują, to – nawet pomimo uczuć – może się okazać, że najrozsądniejszą opcją będzie zakończenie związku z psychopatą.

Psychopatia – leczenie – czy psychopatę można wyleczyć?

Pojawia się pytanie: czy istnieją szanse na uzyskanie poprawy funkcjonowania w przypadku problemu, którym jest osobowość psychopatyczna? Leczenie owszem, jest tutaj możliwe, aczkolwiek wyjątkowo często spotykane są w jego trakcie różne trudności. Otóż przede wszystkim pacjent – który w końcu ma problemy krytyczną oceną własnych zachowań – nie widzi zwykle potrzeby korzystania z terapii. Jeżeli już ją zacznie, to wyjątkowo często zdarza się mu ją przerywać, czasami po nawet bardzo krótkim czasie jej prowadzenia.

Ogólnie jednak rzeczywiście – możliwa jest pomoc osobom, które zmagają się z jednostką, którą jest psychopatia. Leczenie polega tutaj przede wszystkim na różnych oddziaływaniach terapeutycznych. Poza nimi – pomocniczo – pacjentom mogą być zalecane różne farmaceutyki (leczenie farmakologiczne w przypadku psychopatii stosowane jest jednak zwykle dopiero wtedy, kiedy pojawiają się u pacjenta jakieś dodatkowe zaburzenia, np. zaburzenia depresyjne czy duża tendencja do zachowań agresywnych).

Bibliografia

  1. Psychiatria, red. naukowa M. Jarema, J. Rabe-Jabłońska, wyd. PZWL, Warszawa 2011.
  2. Psychiatria. Podręcznik dla studentów, B. K. Puri, I. H. Treasaden, red. wyd. I polskiego J. Rybakowski, F. Rybakowski, Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2014.
  3. Psychiatria, tom 2, red. S. Pużyński, J. Rybakowski, J. Wciórka, wyd. II, wyd. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2011.
Opublikowano: ; aktualizacja: 31.08.2018

Oceń:
4.8


Może cię

Zespół Lennoxa-Gastauta – przyczyny, objawy, leczenie

Zespół Lennoxa-Gastauta jest zespołem nabytym (nie jest dziedziczony) i oznacza dziecięcą encefalopatię padaczkową. Przyczyną choroby ...

Wideo – Stwardnienie zanikowe boczne (ALS)

Stwardnienie zanikowe boczne (choroba Lou Gehriga) jest przewlekłym, postępującym procesem zwyrodnienia i uszkodzenia neuronów ruchowych, ...

Drżenie nóg

Drżenie nóg jest najczęściej objawem chorób neurologicznych. Najczęściej przyczyną tej dolegliwości jest zespół niespokojnych nóg, ...

Udar niedokrwienny a komórki macierzyste

Najnowsze osiągnięcia w badaniach nad komórkami macierzystymi potwierdzają ich ogromny potencjał w różnych dziedzinach nauki. ...

Stres a bezsenność i problemy ze snem

Problemy w pracy, stresujące wydarzenia rodzinne czy choroba to czynniki mogące powodować trudności z zasypianiem. ...

Jak zachować dobrą pamięć?

W starszym wieku pamięć słabnie. To proces nieuchronny, ale bardzo zróżnicowany. Niektórzy tracą jasność umysłu ...

Jak postępować z alkoholikiem?

Alkoholizm to zaburzenie psychiczne i zaburzenie zachowania polegające na utracie kontroli nad ilością spożywanego alkoholu. ...

Urazy głowy – objawy, rodzaje, postępowanie, skutki uderzenia w głowę

Uderzenie w głowę, upadek czy wypadek komunikacyjny wiąże się z ryzykiem poważnego urazu głowy. Objawy ...

Mrowienie w nogach – jakie są przyczyny mrowienia nóg?

Nieprzyjemne uczucie przypominające mrowienie w nogach, określane jest w języku medycznym jako parastezje. Niektórzy porównują ...

Jakie są objawy udaru mózgu?

Udar mózgu to nagłe wystąpienie ogniskowych lub uogólnionych zaburzeń czynności mózgu, które trwają dłużej niż ...

Cierpnięcie rąk i nóg – jakie są przyczyny cierpnących rąk i nóg

Przyczyny cierpnięcia rąk i nóg zazwyczaj nie są poważne. Problem pojawia się, wówczas gdy nogi ...

Osobowość dyssocjalna – cechy, przyczyny, postępowanie przy dyssocjalnych zaburzeniach osobowości

Psychopatia czy zaburzenia dyssocjalne to określenia stosowane w odniesieniu do osobowości dyssocjalnej. Cechy osobowości psychopatycznej ...

Komentarze (0)