Zator tłuszczowy – co to jest, przyczyny, objawy, kryteria diagnostyczne, leczenie, rokowania

Zator tłuszczowy może wystąpić po złamaniu (zwłaszcza kości długich) oraz po liposukcji czy nieodpowiednio podanym zastrzyku. Drobinki tłuszczu mogą wówczas przedostać się do krążenia, utrudniając tym samym przepływ krwi. Pierwsze objawy zatoru tłuszczowego są typowe dla zatorowości płucnej (duszności, ból w klatce piersiowej), następnie dochodzi do rozwoju zespołu zatorowości tłuszczowej. Szybkie przeprowadzenie diagnostyki według określonych kryteriów poprawia rokowania i zwiększa szanse na lepsze skutki leczenia.

Co to jest zator tłuszczowy?

Pojęcie zatoru tłuszczowego odnosi się do zamknięcia naczyń krwionośnych przez drobinki tłuszczu. Może im towarzyszyć także pewna ilość komórek, np. szpiku kostnego. Źródłem tłuszczu są najczęściej złamania kości długich lub uszkodzenia innych narządów. Dostają się one najpierw drogą naczyń żylnych do płuc, a później także do innych narządów.

Zamknięcie naczyń płucnych przez materiał zatorowy prowadzi do zatorowości płucnej. Następnie, za pośrednictwem połączeń tętniczo-żylnych w krążeniu płucnym, cząsteczki tłuszczu przedostają się do pozostałych części układu krążenia, powodując problemy w ukrwieniu innych narządów. Uważa się, że poza mechanicznym blokowaniem przepływu krwi, uwolniony do krwiobiegu tłuszcz oraz towarzyszący uraz stymulują powstanie reakcji zapalnej uszkadzającej płuca.

Wyróżnia się także pojęcie zespołu zatoru tłuszczowego (ang. FES – fat embolism syndrome). Jest to zespół objawów wywołanych przez zator tłuszczowy. Wynikają one z uszkodzenia różnych narządów, np. płuc, mózgu, mięśnia sercowego, wątroby i nerek. Zatory tłuszczowe występują nawet u kilkudziesięciu procent osób ze złamaniami kości długich, jednak pełnoobjawowy zespół zatorowości tłuszczowej występuje dużo rzadziej.

Zator tłuszczowy – przyczyny – po złamaniu, liposukcji, zastrzyku

Do zatorowości tłuszczowej dochodzi najczęściej w wyniku urazów ze złamaniem kości długich (np. kość udowa) lub kości miednicy. Wewnątrz kości znajduje się pewna ilość szpiku kostnego, w tym głównie tkanka tłuszczowa, komórki biorące udział w powstawaniu krwinek oraz tkanka łączna. Pod wpływem uderzenia rośnie ciśnienie wewnątrz jamy szpikowej kości, a naczynia krwionośne ulegają uszkodzeniu. Sprzyja to przedostaniu się pewnej ilości cząsteczek tłuszczu do krążenia żylnego.

Istnieje także ryzyko powstania zatoru tłuszczowego po zastrzyku – przez omyłkowe podanie dożylne preparatu opartego na lipidach, który jest przeznaczony do podania domięśniowego. Możliwe jest ponadto wystąpienie zatoru tłuszczowego po liposukcji, czyli zabiegu odsysania tłuszczu.

Do innych przyczyn zatoru tłuszczowego należą:

  • rozległe oparzenia,
  • uszkodzenie wątroby,
  • ostre zapalenie trzustki,
  • zgorzel gazowa,
  • długotrwała resuscytacja krążeniowo-oddechowa.

Skutki zatoru tłuszczowego – czy jest niebezpieczny?

Do zatoru tłuszczowego może dojść kilka do kilkunastu godzin po urazie. Pierwsze objawy zatoru tłuszczowego są związane z zatorowością płucną, występują duszności, ból w klatce piersiowej i suchy kaszel. Po niej następuje tzw. faza asymptomatyczna, która może trwać od 12 godzin do nawet 3 dni. Następnie może rozwinąć się pełnoobjawowy zespół zatorowości tłuszczowej. Cząsteczki tłuszczu obecne w krążeniu są rozkładane przez enzymy z wydzieleniem do krwi wolnych kwasów tłuszczowych. Stymulują one reakcję zapalną, która powoduje uszkodzenie różnych narządów.

Uszkodzenie płuc może skutkować zespołem ostrej niewydolności oddechowej (ARDS), chorobą śródmiąższową płuc lub ciężkim zapaleniem płuc. Typowym elementem zatorowości tłuszczowej są także zaburzenia funkcji mózgu wywołane zamknięciem naczyń i obrzękiem mózgu. Objawiają się one splątaniem, bólami głowy, utratą przytomności. Może dojść także do napadów drgawkowych. Zatory w drobnych naczyniach skóry są przyczyną powstawania typowych krwistych wybroczyn na górnej połowie ciała i spojówkach oczu. Są to małe, czerwone plamki wielkości główki od szpilki, które ustępują zwykle po kilku dniach.

Do innych narządowych powikłań zatoru tłuszczowego należą:

  • tachykardia spowodowana uszkodzeniem funkcji mięśnia sercowego,
  • gorączka,
  • wybroczyny krwawe na siatkówce, widoczne w badaniu dna oka,
  • obrzęki,
  • uszkodzenie wątroby skutkujące pojawieniem się żółtaczki i zaburzeniami krzepnięcia krwi.

Zator tłuszczowy jest niebezpiecznym powikłaniem, które może prowadzić do zgonu w wyniku zatorowości płucnej lub śpiączki – jako efektu uszkodzenia mózgu.

Zator tłuszczowy – kryteria diagnostyczne i badania

W diagnostyce zatoru tłuszczowego wykorzystuje się dwie skale oceny: kryteria według Schonefelda (ocenie podlegają wybroczyny, hipoksemia, tachykardia, gorączka) lub kryteria według Guarda. Te ostatnie, poza kryteriami klinicznymi, uwzględniają także wyniki badań laboratoryjnych.

Badanie gazometryczne może wykazać zmniejszoną ilość tlenu oraz zwiększoną dwutlenku węgla we krwi. W morfologii zmniejszona może być ilość płytek krwi oraz hematokryt. Badania biochemiczne krwi mogą wskazywać na uszkodzenie poszczególnych narządów: wątroby, serca czy nerek. Pojawiają się krople tłuszczu w moczu, krwi, płynie mózgowo-rdzeniowym, a nawet w ślinie. Przejawem uszkodzenia nerek może być także zmniejszona ilość lub całkowity brak oddawania moczu.

W diagnostyce, jak i w różnicowaniu zatorowości tłuszczowej można wykorzystać także inne badania. Utrudniony przepływ krwi przez naczynia płucne powoduje przeciążenie prawej komory serca, co może być widoczne w badaniu EKG, jak również w ECHO serca. W badaniu dna oka za pomocą oftalmoskopu można zaobserwować krwawe wybroczyny na siatkówce.

Kluczowa w rodzaju stosowanego leczenia jest diagnostyka różnicowa. Przed rozpoznaniem zespołu zatorowości tłuszczowej należy wykonać badanie TK głowy – w celu wykluczenia uszkodzenia mózgu jako przyczyny objawów. TK i angio-TK klatki piersiowej pozwalają rozpoznać zator w płucach oraz ocenić ewentualny uraz klatki piersiowej.

Zatorowość tłuszczowa – leczenie i rokowania

Zespół zatorowości tłuszczowej jest ciężkim powikłaniem urazów, a śmiertelność, pomimo zastosowanego leczenia, może wynosić nawet 10 proc. Znaczny wpływ na zmniejszenie częstości występowania zatorów tłuszczowych ma wczesne zaopatrzenie złamania. Nie ma skutecznej metody na pozbycie się zatoru tłuszczowego. Według niektórych badań skuteczna może być dożylna podaż sterydów lub heparyny, jednak nie są to zalecane metody leczenia.

Najskuteczniejsze jest leczenie podtrzymujące na oddziale intensywnej terapii. Tam poddaje się pacjenta ścisłej obserwacji. W przypadku wystąpienia niewydolności oddechowej stosuje się wentylację mechaniczną. Bardzo istotne jest uzupełnianie płynów bogatych w albuminy. Jest to główne białko ludzkiego osocza, które pozwala neutralizować część krążących we krwi wolnych kwasów tłuszczowych. Może być konieczne wspomaganie wydolności prawej komory przez podanie dobutaminy.

Bibliografia

  • Kusz D. (red.), Kompendium traumatologii. Wydanie 1. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010, s. 216.
  • Kruś S., Skrzypek-Fakhoury E. (red.), Patomorfologia kliniczna. Wydanie 3. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2011, s. 57–58.
  • Fulde G. W., Harrison P., Fat embolism – a review. Archives of Emergency Medicine, 1991, 8, 4: 233–239.
  • Mellor A., Soni N., Fat embolism. Anaesthesia, 2001, 56, 2: 145–154.
  • George J., George R., Dixit R., Gupta R. C., Gupta N., Fat embolism syndrome. Lung India, 2013, 30, 1: 47–53.
Opublikowano: ; aktualizacja: 13.03.2019

Oceń:
4.6


Może cię

Miażdżyca tętnic kończyn dolnych (zarostowa) – przyczyny, objawy, leczenie, operacja

Miażdżyca tętnic kończyn dolnych powstaje powoli z wyniku nakładania się różnych czynników – genetycznych, innych ...

Kardiowersja – wskazania, jak wygląda, przebieg, powikłania, skuteczność

Kardiowersja elektryczna to zabieg, który ma na celu przywrócenie prawidłowego rytmu serca. Polega na zadziałaniu ...

Ciśnienie skurczowe – wysokie i niskie ciśnienie skurczowe – przyczyny

Nadciśnienie tętnicze zazwyczaj oznacza podwyższone wartości ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Jednak nie zawsze musi tak ...

Wideo – Reumatyczna choroba serca

Choroba reumatyczna, nazywana też gorączka reumatyczną, może dotyczyć zarówno stawów, jak i serca. Jest to ...

Rehabilitacja kardiologiczna – kiedy i dla kogo, rodzaje, etapy, ćwiczenia, efekty

Rehabilitacja kardiologiczna to zespół działań medycznych – ćwiczeń, wsparcia psychologicznego, motywujących, które wykonywane są u ...

Zespół zatoki szyjnej

Zespół zatoki szyjnej nie jest schorzeniem częstym. Jest jednak dość spektakularny w swoim przebiegu. Zwykłe ...

Gorączka reumatyczna

Gorączka reumatyczna, zwana też chorobą reumatyczną czy chorobą reumatyczną serca, to choroba autoimmunologiczna prowadząca do ...

Dlaczego żylaki są groźne? Jakie są skutki żylaków?

Żylaki są poważnym problemem nie tylko kosmetycznym, ale przede wszystkim zdrowotnym. Istnieje szereg skutków żylaków, ...

Pajączki na udach

Pajączki naczyniowe, które często pojawiają się na nogach, a nierzadko też na udach, to potoczna ...

Usuwanie żylaków kończyn dolnych – kiedy konieczna jest operacja?

Żylaki żył kończyn dolnych są powszechnym problemem dotyczącym osób dorosłych. Stanowią jeden z objawów tzw. ...

Stenty w sercu i w naczyniach – co to jest, powikłania, ryzyko restenozy i życie po wszczepieniu stentów

Stenty to wykonane z metalu lub plastiku rurki (protezy), które umieszcza się w naczyniach. Ich ...

Drętwienie rąk i nóg – jakie mogą być przyczyny drętwienia i mrowienia kończyn?

Drętwienie, cierpnięcie i mrowienie rąk i nóg (kończyn) to dolegliwość, której doświadczył każdy. Przyczyn drętwienia ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon