Agorafobia – co to jest, jakie są przyczyny i objawy, jak sobie radzić oraz leczyć?

Agorafobia jest lękiem przed otwartą przestrzenią oraz obawą przed brakiem możliwości ucieczki. Przyczyny schorzenia nie są do końca poznane, ale mogą wynikać z konstrukcji mózgu, który w toku ewolucji wykształcił odruchy lęku i ucieczki nawet w pozornie niebezpiecznych sytuacjach. Objawy pojawiają się w czasie pobytu na wysokości, np. na tarasie, ulicy, podczas spotkań towarzyskich i polegają na odczuwaniu ogólnego pobudzenia, przyspieszonego oddechu, kołatania serca, duszności, czasem bólu w klatce piersiowej. Leczenie polega w dużej mierze na terapii poznawczej, w której chory uświadamia sobie przyczyny choroby. Część behawioralna polega na „odczulaniu” techniką CBT. Pacjent przebywa stopniowo coraz dłużej w otwartej przestrzeni. Leki mają znaczenie pomocnicze. Rokowanie na ogół jest dobre, ale skuteczne leczenie wymaga czasu.

Agorafobia – co to jest?

Agorafobia (lęk przestrzeni) to krótki okres intensywnego irracjonalnego lęku lub dyskomfortu, któremu towarzyszą poznawcze i fizyczne objawy pobudzenia przy przebywaniu w otwartych przestrzeniach, np w górach podczas podróży samochodem, w czasie jazdy na rowerze czy przy przebywaniu na tarasie z otwartym widokiem. Chorzy boją się wyjść z domu i nie chcą samotnie podróżować. Strach przed wyjściem z domu znacznie obniża jakość życia.

Do klasycznych objawów w czasie napadu lęku zalicza się: kołatanie serca, pocenie się, duszność, czasem ból lub ucisk w klatce piersiowej, uczucie dławienia, zawroty głowy, oszołomienie, depersonalizację, derealizację, ból w nadbrzuszu w rzucie żołądka, obawy przed śmiercią.

Agorafobia może przebiegać jako izolowane schorzenie lub współistnieć z innymi zaburzeniami lękowymi i zespołem zachowań obsesyjno-kompulsyjnych (OCD), depresją. Agorafobia ze współistniejącą depresją może źle rokować, wymaga zatem pomocy specjalisty.

Agorafobia związana jest z lękiem w czasie przebywania w otwartych przestrzeniach lub miejscach, z których ucieczka może być trudna lub kłopotliwa. Terapia poznawczo-behawioralna jest dość skuteczna w leczeniu tego stanu, podobnie jak w innych stanach związanych z lękiem: fobii społecznej, napadach nocnej paniki, depresji.

Terapia poznawczo-behawioralna może stanowić realną alternatywę dla leczenia farmakologicznego. Terapia obejmuje przy tym złożony zestaw procedur. CBT (terapia poznawcza) jest skutecznym sposobem leczenia u wielu chorych, ale niestety nie u wszystkich pacjentów z zaburzeniami lękowymi. Może też być z powodzeniem stosowana w leczeniu lęku napadowego bez agorafobii.

Objawami agorafobii są:
  • lęk przed wychodzeniem z domu, szczególnie jeżeli miałoby to być wyjście samodzielne, bez towarzyszącej osoby, która dla osoby cierpiącej z powodu agorafobii jest „gwarantem” bezpieczeństwa;
  • lęk przed przebywaniem w miejscach publicznych;
  • lęk przed podróżowaniem, zarówno komunikacją miejską jak i przed dalszymi podróżami; lęk przed przebywaniem na otwartej przestrzeni.

Lęk przestrzeni – przyczyny – skąd się bierze?

Agorafobia należy do schorzeń lękowych. Ogólnie zaburzenia lękowe występują u 14–25 proc. ogółu populacji. Zaburzenia lękowe wiążą się z łagodnymi lub ciężkimi zaburzeniami społecznymi, zawodowymi i fizycznymi. Mogą być równie bolesne jak przewlekła choroba fizyczna. Większość chorych poszukuje pomocy w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). W tych przypadkach agorafobia w większości współistnieje z uogólnionymi zaburzeniami lękowymi, zaburzeniami lęku napadowego i zespołem stresu pourazowego.

Adrenalina wydzielana w przypadku lęku napadowego powoduje szereg zmian metabolicznych i fizjologicznych w organizmie, takich jak: kołatanie serca, pocenie się, drżenie i ból głowy. Pacjent z lękiem społecznym lub lękiem panicznym reaguje na objawy i zaczyna odczuwać lęk przed objawami, co znacznie nasila problem. Etiologia zaburzeń panicznych z agorafobią w dotychczasowych badaniach klinicznych skupiała się w dużej mierze na analizie odczuć somatycznych, co mogło skutkować błędami w terapii.

Przyczyny schorzenia nie są do końca poznane. Lęki i fobie to naturalne mechanizmy obronne, które wykształciły się w toku ewolucji. Odpowiadały one za odruch lęku, walki i ucieczki nawet w błahych sytuacjach życiowych, które tylko z pozoru stanowiły zagrożenie. Objawy lękowe i tzw. fobie prawdopodobnie są efektem ubocznym tych mechanizmów adaptacyjnych. Indukowane są przy większych emocjach i przejawiają się zwiększoną aktywnością układu współczulnego.

Zdaniem eksperta

Jedna z hipotez, za pomocą której próbuje się wyjaśnić przyczyny agorafobii mówi, że jest to bardzo pierwotny lęk odziedziczony po naszych odległych przodkach, kiedy to przebywanie na otwartej przestrzeni i brak schronienia były rzeczywiście niebezpieczne. Chodzi o naprawdę bardzo odległych przodków, tych żyjących na sawannie, gdzie pozostawanie na odkrytym terenie wiązało się z narażeniem na atak drapieżników.

Lęk przed tłumem – objawy

Objawy agorafobii związane są z panicznym lękiem przed otwartą przestrzenią i strachem. Niektórzy pacjenci zgłaszają objawy przy każdej sytuacji społecznej. Odczuwają bóle głowy, kołatanie serca, uczucie osłabienia w kończynach dolnych (poczucie „galaretowatych” nóg), duszności, nerwowość, zawroty głowy, utratę kontroli nad sobą, poczucie nadchodzącego omdlenia.

Pacjenci chcą pozostawać w izolacji, tracą koncentrację i panowanie nad swoim życiem zawodowym. Objawy chorobowe pacjenta dotyczą również członków rodziny, ponieważ chory może mieć objawy urojeniowe odnoszące się do bliskich (obwinianie członków rodziny za nasilenie dolegliwości).

Przykładowe leczenie obejmuje CBT i przyjmowanie leków z grupy SSRI lub anksjolitycznych z grupy benzodwuazepin (np. relanium). CBT polega na wytłumaczeniu pacjentowi natury choroby i roli myśli przepełnionych strachem w wytworzeniu objawów i tego, jak wydzielana jest adrenalina w czasie aktywacji układu współczulnego. System współczulny aktywowany jest w reakcji na walkę lub ucieczkę, bez względu na to, czy strach jest realny czy nie.

W przypadku panicznego lęku osoba chora może mieć przerażającą myśl, która w dużej mierze jest lękiem wyimaginowanym. Chory może być przekonany o swojej chorobie i związanym z nią brakiem bezpieczeństwa. Jest pewny, że nie ma ani bezpiecznego miejsca w życiu, ani osoby godnej zaufania, od której nie można spodziewać się ataku.

Podsumowując, objawy lęku w agorafobii to:

  • uczucie silnego, nierównego lub przyspieszonego bicia serca;
  • pocenie się;
  • drżenie lub trzęsienie się;
  • uczucie spłycenia oddechu lub duszności;
  • wrażenie dławienia się;
  • ból lub dyskomfort w klatce piersiowej;
  • nudności lub ból brzucha;
  • zawroty głowy, niepewność, poczucie zbliżającego się omdlenia, zasłabnięcia;
  • dreszcze lub uczucie gorąca;
  • parestezje (poczucie odrętwienia lub mrowienia);
  • derealizacja (poczucie odrealnienia) lub depersonalizacja (poczucie bycia „obok” samego siebie);
  • obawa przed utratą kontroli, „szaleństwem”.

Pacjentowi towarzyszy czasem poczucie nadchodzącej śmierci.

Agorafobia – jak sobie radzić, co robić?

Podstawą rozmowy z chorym z objawami lęku przed przestrzenią jest uświadomienie go o bezpieczeństwie miejsca, w którym się znajduje i bezpieczeństwie osobistym. Slogan „jesteś w bezpiecznym miejscu i jesteś bezpieczny” może mieć kluczowe znaczenie. Przydatne zwroty kierowane do chorego to:

  • powodem twoich myśli jest lęk i przerażenie;
  • lęk jest rezultatem uwolnienia adrenaliny w układzie nerwowym, co wynika z twojej choroby i nie ma przyczyn w świecie zewnętrznym;
  • nie musisz czuć przerażenia, ponieważ straszne myśli są tylko w twoim umyśle i nie szkodzą ci, a objawy wynikają z uwolnienia adrenaliny w układzie nerwowym;
  • jeżeli przyjmiesz i zrozumiesz przyczynę choroby, nie będziesz miał zaostrzeń schorzenia.

Terapia agorafobii przyjmuje formę sesji terapeutycznych i może trwać wiele tygodni. Do pomocy można wykorzystać łagodnie działające leki przeciwlękowe. Chory następnie jest eksponowany na źródło lęku – początkowo na krótki czas, potem stopniowo coraz dłużej.

Jak samemu radzić sobie z agorafobią? Modyfikacja stylu życia ma niebagatelne znaczenie w redukcji objawów lękowych. Aktywność fizyczna wykazuje korzystny współczynnik efektywności kosztów w leczeniu napadów lęku związanych z przestrzenią. Wykazano, że nasilenie lęku przestrzennego zmniejsza się pod wpływem ćwiczeń, podczas których osiąga się 60–90 proc. maksymalnego tętna, wykonywanych przez 20 minut 3 razy w tygodniu. Skuteczna jest również joga.

Leczenie wspomagające obejmuje: regularny wysiłek fizyczny, odpowiednie odżywianie i higienę snu, unikanie stresu, zaprzestanie palenia tytoniu, nieprzyjmowanie nadmiaru kofeiny i alkoholu.

To, jak walczyć z lękiem, może wymagać pomocy specjalistycznej. Skierowanie do psychiatry może być wskazane w razie niedostatecznej odpowiedzi na leczenie, nietypowych objawów klinicznych lub obaw o współwystępowanie istotnej choroby psychiatrycznej.

Agorafobia – leczenie i terapia

Psychologiczne formy leczenia są przede wszystkim związane z metodami psychoterapii poznawczo behawioralnej. Chodzi w nich o wyuczenie pewnych umiejętności (na przykład trening relaksacyjny) i wygaszanie lękowej reakcji przez stopniowe „wystawianie” na taką sytuację (oczywiście pod opieką doświadczonego i znającego się na rzeczy psychoterapeuty). Pomocna jest również edukacja o typowych związanych z lękiem reakcjach organizmu. Pozwala to na zmianę błędnego myślenia (na przykład, że kołatanie serca oznacza zbliżający się zawał) – to co znane przestaje być tak bardzo groźne.

Leczenie lęku przestrzeni może trwać nawet 9 tygodni podzielonych na kilka sesji terapeutycznych. CBT obejmuje rozwijanie umiejętności w zakresie restrukturalizacji poznawczej i ekspozycji behawioralnej celem zmniejszenia lęku napadowego i konfrontacji z podstawowymi objawami. Zazwyczaj obejmuje 10–15 sesji indywidualnych lub grupowych, które mogą obejmować psychoedukację, samokontrolę, trening relaksacyjny, rekonstytucję poznawczą.

Czas trwania leczenia oraz jego wynik zależą od nasilenia objawów, współwystępowania chorób psychicznych lub biologicznych, odporności pacjenta na leczenie, umiejętności opanowania koncepcji CBT, utrzymania umiejętności po leczeniu, kompetencji psychoterapeuty.

Restrukturyzacja poznawcza pomaga na identyfikowaniu i modyfikowaniu katastroficznych interpretacji zdarzeń, które przyczyniają się do niepokoju i zachowań nieprzystosowawczych w strachu przed przestrzenią. CBT koncentruje się na wzorcach myślenia i zachowaniach, które podtrzymują lub wywołują napady paniki. Pomaga to spojrzeć na objawy w bardziej realistyczny sposób. CBT postrzega lęk jako rezultat nieadaptacyjnych nawyków myślenia i zachowania, zwykle obejmujących tendencje do przeceniania możliwości wystąpienia czegoś negatywnego i unikania tego, co wywołuje niepokój.

Obecnie badania kliniczne dowodzą, że zastosowanie CBT wykazuje znaczące korzyści i przewagę nad SSRI, ponieważ leczenie farmakologiczne wiąże się z wysokim ryzykiem nawrotów. Stosowane w skojarzeniu z lekami przeciwdepresyjnymi, pochodne benzodiazepiny mogą przyspieszyć ustąpienie objawów związanych z lękiem, ale nie przynoszą poprawy w zakresie długoterminowych wyników leczenia. Ponieważ stosowanie tych leków wiąże się z występowaniem tolerancji, powinny być podawane krótkotrwale i jedynie w sytuacjach kryzysowych.

>Lęk przestrzeni – jakie leki są stosowane?

Doraźnie działające przeciwlękowo leki z grupy benzodiazepin raczej nie są wskazane w leczeniu agorafobii z uwagi na związane z nimi wysokie ryzyko uzależnienia i brak docelowej skuteczności – oprócz tego, że na chwilę zmniejszają objawy lęku, nie są w stanie wyleczyć choroby.

Podstawą farmakologicznego leczenia lęku przed przestrzenią są leki przeciwdepresyjne z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny – na przykład escitalopram albo sertralina. Skuteczne mogą być również leki przeciwdepresyjne z innych grup, na przykład trójpierścieniowy lek amitryptylina albo działająca selektywnie w układzie serotoniny i noradrenaliny wenlafaksyna.

Leki pierwszego rzutu stosowane w lęku przed otwartymi przestrzeniami to:

  • wybiórcze inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny: escitalopram, fluoksetyna, fluwoksamina, paroksetyna, sertralina;
  • inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny: duloksetyna, wenlafaksyna w postaci o przedłużonym uwalnianiu;
  • azapirony: buspiron.

Leki na agorafobię należy używać pomocniczo razem z terapią poznawczą i modyfikacją stylu życia. łumią one natomiast uczucie lęku w momentach najbardziej krytycznych dla chorego.

Bibliografia

  • Aslam N., Management of panic anxiety with agoraphobia by using cognitive behaviour therapy. Indian J. Psychol. Med., 2012, 34, 1: 79–81.
  • Hara N. i wsp., The development of agoraphobia is associated with the symptoms and location of a patient's first panic attack. Biopsychosoc. Med., 2012, 6: 12.
  • Gul I. i wsp., The effect of agoraphobia on oxidative stress in panic disorder. Psychiatry Investig., 2013, 10, 4: 317–325.
  • Locke A. B., Kirst N., Shultz C. G., Diagnosis and management of generalized anxiety disorder and panic disorder in adults. Am. Family Physician, 2015, 91, 9: 617–624.
  • Kryteria diagnostyczne zaburzenia lękowego napadowego (panicznego) (F41.0).
  • Baldwin D. S., Ajel K. I., Garner M., Pharmacological treatment of generalised anxiety disorder. Curr. Top. Behav. Neurosci., 2010, 2: 453–467.
Opublikowano: ; aktualizacja: 17.01.2019

Oceń:
4.7


Może cię

Dieta a ryzyko depresji

Odpowiedni styl życia w tym racjonalne żywienie ma udokumentowany wpływ na nasze samopoczucie. Prawidłowo skomponowany ...

Depresja u mężczyzn

Depresja u mężczyzn jest trudniej wykrywalna. Panowie maskują przed otoczeniem wszelkie trudności czy gorsze samopoczucie. ...

Depresja – przyczyny i czynniki ryzyka

Depresja stanowi bardzo niejednorodną jednostkę chorobową, zarówno pod względem przyczyn jak i objawów klinicznych. Jest ...

SSRI leki – selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny

Citalopram, fluoksetyna, fluwoksamina, sertralina i paroksetyna są obecnie najczęściej wykorzystywanymi lekami w farmakoterapii ciężkich depresji. ...

Jakie są pierwsze objawy depresji? Jak ją rozpoznać?

Depresja stanowi bardzo niejednorodną jednostkę chorobową, zarówno pod względem przyczyn jak i objawów klinicznych. Choroba ...

Wideo – Fobie społeczne

Fobie społeczne to choroby będące bardzo dokuczliwe dla pacjentów, ponieważ dotyczą one istotnego obszaru ludzkiego ...

Lęk wysokości – czym jest, jakie są objawy, jak się pozbyć?

Akrofobia, inaczej lęk wysokości, to lęk sytuacyjny. Przyczyn powstawania takiego lęku fobicznego może być wiele. ...

Wideo – Dystymia - przewlekła depresja

Dystymią nazywamy stan przewlekle obniżonego nastroju i napędu. Można powiedzieć, że to stan nieprzerwanej depresji. ...

Układ limbiczny – budowa, funkcje, zaburzenia

Układ limbiczny to zbiór różnych struktur obecnych w mózgowiu, które wspólnie odpowiadają m.in. za odczuwane ...

Kancerofobia – co to jest, jakie są przyczyny i objawy, jak wygląda leczenie?

Kancerofobia jest silnym i irracjonalnym lękiem przed zachorowaniem na nowotwór (potocznie raka). Przyczyn tej nozofobii ...

Fobia społeczna – przyczyny, objawy, test, leki, jak ją pokonać, leczenie domowe

Fobia społeczna to jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń psychicznych. Uważa się, że może ona dotyczyć ...

Depresja – przyczyny, objawy, jakie są sposoby leczenia?

Leczenie depresji powinno opierać się na kompleksowej pomocy choremu, która stanowi połączenie metod farmakologicznych z ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon