Układ limbiczny – budowa, funkcje, zaburzenia

Układ limbiczny to zbiór różnych struktur obecnych w mózgowiu, które wspólnie odpowiadają m.in. za odczuwane przez ludzi emocje czy za kontrolowanie ich zachowań popędowych. Układ limbiczny skład się z wielu elementów, takich jak np. hipokamp, podwzgórze i ciało migdałowate. Interesuje on wielu naukowców, ponieważ okazuje się, że zaburzenia jego czynności mogą stanowić podłoże takich problemów, jak m.in. zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne czy zaburzenia pamięci.

Układ limbiczny – co to jest?

Układ limbiczny (określany także jako układ rąbkowy lub układ brzeżny) to wiele różnych elementów mózgowia, które grupuje się ze sobą ze względu na to, że pełnią one podobne funkcje. Po raz pierwszy zaczęto o nim wspominać pod koniec XIX wieku (wtedy w medycznej literaturze pojawił się termin płat limbiczny), pierwszy zaś opis samego układu limbicznego datowany jest na drugą połowę XX wieku.

System limbiczny składa się z wielu różnych części, które zlokalizowane są przede wszystkim po obu stronach wzgórza. Uznawany jest on za ośrodek, który kontroluje wiele różnych czynności popędowych, oprócz tego sugeruje się, że to właśnie układ limbiczny odpowiedzialny jest za ludzką pamięć oraz emocje.

Układ limbiczny – budowa

Tak naprawdę funkcjonuje co najmniej kilka różnych definicji tego, jakie dokładnie struktury wchodzą w skład układu limbicznego – odmienni autorzy różnią się opiniami co do tego, co tak naprawdę powinno być zaliczane do tego systemu.

Pewne jednak elementy są wspólne w tych różnych klasyfikacjach – do układu limbicznego typowo zaliczany jest hipokamp i ciało migdałowate. Poza nimi, jako elementy układu limbicznego wymienia się także przegrodę przezroczystą, wzgórze (szczególnie obecne w nim jądra) oraz podwzgórze i węchomózgowie. Czasami jako struktury należące do układu rąbkowego wymieniane są także pewne elementy śródmózgowia, sklepienie, przegroda przezroczysta i prążek krańcowy.

Tak naprawdę nie sposób jednak wymienić jednej, konkretnej listy elementów układu limbicznego – tak jak wspomniano już wcześniej, różni autorzy odmiennie definiują to, co wchodzi w skład tego układu.

Układ limbiczny – funkcje

Zasadniczo dużo bardziej niż budowa układu brzeżnego znane są jego funkcje. Za co odpowiada więc układ limbiczny? Przede wszystkim wspomina się, że jest to część mózgu odpowiedzialna za emocje. To właśnie struktury tego układu odpowiadają za to, że odczuwamy takie uczucia, jak radość i szczęście, ale i strach, niepokój czy lęk.

Funkcje układu limbicznego to jednak nie tylko odczuwanie emocji – wśród nich wymienia się także:

  • pamięć (i to zarówno długotrwałą, czyli dotyczącą wydarzeń z odległej przeszłości, jak i pamięć krótkotrwałą, dotyczącą zdarzeń, które miały miejsce bardzo niedawno),
  • kontrolowanie popędów (do zachowań popędowych zalicza się m.in. głód, pragnienie, ale i popęd seksualny),
  • wpływ na układ hormonalny oraz czynność autonomicznego układu nerwowego,
  • koordynację różnych rytmów biologicznych,
  • wpływ na procesy uczenia się.

Wśród funkcji wymienia się także neurogenezę – sugeruje się, że w strukturach należących do układu limbicznego, już po przyjściu na świat, mogą powstawać nowe komórki nerwowe.

Układ limbiczny – zaburzenia i choroby

Układ limbiczny, podobnie jak i inne elementy układu nerwowego, może być objęty jakimiś procesami patologicznymi. Zaburzenia dotyczące jego czynności mogą być przyczyną problemów z takimi sferami, jak emocje, pamięć czy kontrolowanie własnych popędów.

Uszkodzenie hipokampa – objawy

Przykładowo uszkodzenie hipokampa może być związane z zaburzeniami pamięci – pacjent, u którego pojawi się takie uszkodzenie, może nie tylko stracić część swoich wspomnień, ale i może on nie być już zdolny do zapamiętywania nowych informacji.

Zespół skroniowy – objawy neurologiczne

Do dysfunkcji hipokampa mogą doprowadzić naprawdę rozmaite problemy – ich przyczyną może być nawet doświadczenie bardzo silnego stresu. Oprócz tego uszkodzenie hipokampa spowodowane może być także przez zespół skroniowy. Problem ten typowo związany jest z obecnością guza mózgu, który doprowadza do uszkodzenia skroniowych rejonów mózgowia.

W przebiegu zespołu skroniowego występować mogą zaburzenia czynności układu limbicznego, ale i inne objawy neurologiczne, takie jak np.: napady drgawkowe, zaburzenia mowy czy trudności z liczeniem.

Zapalenie układu limbicznego

Innym schorzeniem, które może dotknąć układ brzeżny, jest zapalenie układu limbicznego. Najczęściej związane jest ono z jakimś nowotworem i wtedy traktowane jest za element zespołu paraneoplastycznego – typowo problem rozwija się w związku z drobnokomórkowym rakiem płuc.

Innymi nowotworami, które mogą prowadzić do zapalenia układu limbicznego, są m.in. chłoniak Hodgkina, rak piersi oraz nowotwory przewodu pokarmowego. W przebiegu schorzenia dochodzić może do objawów podobnych jak przy uszkodzeniu hipokampa, czyli do zaburzeń pamięci, ale i mogą pojawiać się u chorych inne problemy, takie jak: napady drgawkowe, dezorientacja oraz pobudzenie psychoruchowe.

Możliwe jest także wystąpienie: paraliżu, omamów, zaburzeń nastroju, ale i nawet niewydolności oddechowej.

Układ limbiczny – emocje, psychologia

Medycyna wciąż uzyskuje nowe informacje dotyczące układu limbicznego. Okazuje się m.in., że jego dysfunkcje mogą mieć związek z różnymi psychiatrycznymi przypadłościami. Możliwe, że zaburzenia czynności układu limbicznego odpowiadają za pojawianie się u ludzi różnych fobii – w końcu lęk jest jedną z ludzkich emocji, a kontrolowaniem ich zajmują się właśnie struktury układu limbicznego.

Podejrzewa się również, że nieprawidłowości dotyczące czynności układu rąbkowego mogą odpowiadać i za występowanie innych zaburzeń nerwicowych, takich jak chociażby zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne.

Bibliografia

  1. Gołąb-Jankowska M., Nowacki P., „Limbiczne zapalenie mózgu – przegląd piśmiennictwa”, Roczniki Pomorskiej Akademii Medycznej w Szczecinie, 2011, 57, 3, 5–11.
  2. Rajmohan V., Mohandas E., „The limbic system”, Indian J Psychiatry. 2007 Apr-Jun; 49(2): 132–139.
  3. https://exploringyourmind.com/limbic-system-what-is-it/ 
Opublikowano: ; aktualizacja: 08.10.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Pamięć krótkotrwała – przyczyny, objawy, ćwiczenia i leczenie problemów z pamięcią krótkotrwałą

Pamięć krótkotrwała i długotrwała to rodzaje pamięci wyróżnione ze względu na długość przechowywania informacji. Pamięć ...

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne

Zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne nazywane również nerwicą natręctw to grupa schorzeń, których cechą charakterystyczną jest występowanie nawracających, ...

Jak łagodzić objawy migrenowe?

Migrena to choroba, której dotkliwym objawem są uciążliwe bóle głowy. Ból głowy ma różny stopień ...

Jamistość rdzenia kręgowego (syringomielia) – przyczyny, objawy, badania, leczenie

Syringomielia to inaczej jamistość rdzenia kręgowego. W wyniku choroby w rdzeniu kręgowym powstają jamy, które ...

Pierwsza pomoc przy udarze mózgu

Pierwsza pomoc przy udarze powinna w pierwszej kolejności obejmować wezwanie pogotowia ratunkowego. Czas w którym ...

Przemęczenie – przyczyny ciągłego zmęczenia

Nieustępujące po odpoczynku, utrzymujące się przez dłuższy czas uczucie wyczerpania może świadczyć o zespole przewlekłego ...

Wideo – Fobie społeczne

Fobie społeczne to choroby będące bardzo dokuczliwe dla pacjentów, ponieważ dotyczą one istotnego obszaru ludzkiego ...

Problemy z koncentracją

Zarówno dorośli, jak i dzieci często skarżą się na problemy z koncentracją, trudności w skupieniu ...

Nerwobóle

Nerwobólem nazywa się ból związany z uszkodzeniem lub podrażnieniem nerwu obwodowego. Charakteryzuje się on występowaniem ...

Meteopatia – jak i dlaczego organizm źle toleruje zmiany pogody?

Meteopatia jest to niekorzystna reakcja organizmu na nagłe zmiany pogody. Wpływ zmian środowiska na zdrowie ...

Ból głowy na czubku – co oznacza ból czubka głowy?

Ból na czubku głowy może mieć różne przyczyny i być wynikiem napięciowego, migrenowego czy klasterowego ...

Wideo – Co to są halucynacje?

Halucynacje, czyli omamy, to objaw polegający na doznawaniu wrażenia przy braku bodźca zewnętrznego, który to ...

Komentarze (0)