Zespół metaboliczny – przyczyny, objawy, leczenie, zapobieganie, skutki

Zespół metaboliczny rozpoznawany jest u coraz młodszych ludzi. Przyczyną zespołu X jest m.in. wysokoenergetyczna dieta bogata w tłuszcz i cukry proste, siedzący tryb życia oraz stres. Rozpoznanie stawia się na podstawie oceny kryteriów, takich jak: otyłość brzuszna (wisceralna), poziom trójglicerydów, HDL, cukru, a także ciśnienia krwi. Jak wygląda leczenie zespołu metabolicznego? Jakie skutki wynikają z zaburzeń gospodarki węglowodanowej?

Zespół metaboliczny – co to jest i jakie są przyczyny?

Zespół metaboliczny (zespół X, zespół polimetaboliczny, zespół insulinooporności, zespół Raevena) rozpoznawany jest obecnie u co piątego dorosłego Polaka. Szacuje się, że w Polsce dotyczy on 5,7 mln osób. Częstość jego występowania wzrasta z wiekiem, choć problem ten jest diagnozowany u coraz młodszych osób.

Zespół X to zbiór czynników, które zwiększają znacznie ryzyko rozwoju cukrzycy, miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych (np. choroby niedokrwiennej serca). Zespół metaboliczny to również podłoże dla rozwoju niealkoholowego stłuszczenia wątroby, a także problemów z płodnością i zajściem w ciążę. Dochodzi też do zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

Istnieje wiele teorii dotyczących przyczyny zespołu metabolicznego. Naukowcy upatrują jej w genetyce i przymusie gromadzenia zapasów energetycznych przez organizm.

Na wystąpienie opisywanego zespołu narażone są osoby, które spożywają posiłki o wysokiej wartości energetycznej (bogate w tłuszcz, cukry proste) oraz prowadzące siedzący tryb życia. Oba czynniki prowadzą do wzrostu wagi ciała i otyłości, co przekłada się na istotne zagrożenie dla zdrowia.

Wśród przyczyn opisywanego zaburzenia metabolicznego wymienia się także stres. W nerwowych sytuacjach produkowany jest kortyzol odpowiedzialny za gromadzenie się tkanki tłuszczowej w obrębie brzucha, a ten typ otyłości bardzo często prowadzi do rozwoju insulinooporności, czyli niewrażliwości tkanek organizmu na wydzielany przez trzustkę hormon, jakim jest insulina.

Potwierdzeniem zespołu X jest badanie metaboliczne, uwzględniające m.in. test tolerancji glukozy, próby wątrobowe i oznaczanie stężenia cholesterolu i trójglicerydów we krwi.

Zespół metaboliczny – objawy (kryteria zespołu X)

Wśród objawów zespółu metabolicznego należy wymienić m.in. występowanie otyłości brzusznej (tzw. otyłość wisceralna), którą stwierdza się pomiarem obwodu talii: dla kobiet ≥ 80 cm, a dla mężczyzn ≥ 94 cm. Aby mówić o schorzeniu, symptom ten musi współwystępować w połączeniu z co najmniej dwoma z poniższych kryteriów:

  • podwyższonym poziomem triglicerydów: > 150 mg/dl lub leczeniem hipertriglicerydemii,
  • zmniejszonym poziomem tzw. dobrego cholesterolu, czyli HDL: < 50 mg/dl u kobiet i < 40 mg/dl u mężczyzn, lub leczeniem tego zaburzenia,
  • podwyższonym ciśnieniem tętniczym skurczowym: ≥ 130 mm/Hg lub rozkurczowym ≥ 85 mm/Hg bądź leczeniem wcześniej rozpoznanego nadciśnienia tętniczego,
  • podwyższonym stężeniem glukozy (cukru) w surowicy na czczo: ≥ 100 mg/dl lub wcześniej rozpoznaną cukrzycą typu 2.

Opinia IDF (Międzynarodowa Federacja Diabetologiczna) z roku 2009 wyróżnia jednak odkładanie się tłuszczu w pasie (tłuszcz trzewny) oraz wysokie ciśnienie tętnicze jako najpowszechniejsze czynniki rozwoju opisywanego zaburzenia metabolizmu.

Zespół metaboliczny – leczenie

W leczeniu zespołu metabolicznego niezbędna jest kontynuacja wszystkich zmian w stylu życia, o których mowa poniżej. Dodatkowo włączane jest leczenie farmakologiczne poszczególnych składowych zespołu X.

U chorego z nadciśnieniem tętniczym zastosowanie będą miały leki na obniżenie ciśnienia (hipotensyjne) pozwalające uzyskać prawidłowe wartości ciśnienia tętniczego. W zaburzeniach lipidowych możliwe jest natomiast włączenie odpowiednich leków hipolipemicznych.

Jeśli dojdzie do rozpoznania cukrzycy typu 2, chory będzie musiał przyjmować leki przeciwcukrzycowe oraz systematycznie kontrolować poziom glukozy we krwi.

Mimo że leczenie farmakologiczne jest możliwe i dostępne, to warto zdawać sobie sprawę, że największą skutecznością wykazuje się postępowanie niefarmakologiczne (zmiana diety, podjęcie dobranej do wieku, możliwości i stanu zdrowia aktywności fizycznej), które dodatkowo nic nie kosztuje.

Zespół metaboliczny – profilaktyka – jak zapobiegać?

W profilaktyce zespołu metabolicznego najważniejsza jest zmiana stylu życia. Długotrwałe przestrzeganie zasad zdrowego trybu życia może ustrzec nas w przyszłości przed przykrymi konsekwencjami, jakie niesie za sobą zespół X.

Ważnym elementem jest zmiana nawyków żywieniowych. Jeżeli chodzi o zespół metaboliczny, dieta powinna uwzględniać różnorodne produkty (w tym owoce i warzywa). Ilość spożywanej żywności należy dostosować do dziennego zapotrzebowania, które można oszacować w kilokaloriach na podstawie aktywności fizycznej oraz trybu życia.

Pomocne w tym może być komponowanie posiłków na podstawie zawartości kilokalorii poszczególnych produktów. Pozwoli to osiągnąć większą kontrolę nad ilością dostarczanych kalorii. Systematyczne pomiary masy ciała, zawsze o tej samej porze dnia, są prostą metodą sprawdzenia czy dostarcza się organizmowi odpowiednią liczbę kalorii.

W diecie każdego dnia powinny znaleźć się mleko i inne niskotłuszczowe produkty mleczne. Należy starać się ograniczyć spożycie tłuszczów zwierzęcych. Warto pomyśleć o zastąpieniu smażenia potraw gotowaniem na parze. Jeśli zaś już smażyć, to najlepiej stosować oleje roślinne o małej zawartości nasyconych kwasów tłuszczowych i kwasów trans.

Pieczywo białe warto zamienić na pieczywo pełnoziarniste, ciemne. Należy unikać czerwonego mięsa. Można je zastąpić mięsem drobiowym oraz rybami. Osoby z podwyższonym ciśnieniem tętniczym powinny wystrzegać się nadmiernego spożycia soli. W diecie na zespół metaboliczny należy ograniczyć również udział napojów i żywności słodzonej oraz unikać spożywania alkoholu.

Uzyskaniu prawidłowej masy ciała, pozbyciu się otyłości metabolicznej i profilu lipidowego (lipidogram) oraz wartości ciśnienia tętniczego będzie służył systematyczny, umiarkowany wysiłek fizyczny każdego dnia. Zalecana dzienna aktywność fizyczna powinna trwać co najmniej 30 minut. Tak naprawdę warto jednak każdy czas wolny spędzać aktywnie, wybierając te sporty, których uprawianie sprawia przyjemność.

O negatywnych skutkach palenia tytoniu na stan zdrowia chyba nikogo nie trzeba przekonywać. Nie można jednak zapominać, że jego działanie jest nie tylko ograniczone do układu oddechowego, ale wpływa również na układ sercowo-naczyniowy, zwiększając zagrożenie epizodem wieńcowym.

Warto także pamiętać, że negatywne konsekwencje tego nałogu dotyczą również biernych palaczy, a więc najbliższych palacza przebywających z nim w zadymionych pomieszczeniach. Z tego też względu rezygnacja z palenia tytoniu jest niezwykle cenna.

Oczywiście zmiana przyzwyczajeń nie jest prostym zadaniem. Zamiast więc „wielkiej życiowej rewolucji” łatwiejsze może okazać się stopniowe, ale przy tym skuteczne wprowadzanie zmian.

Zespół metaboliczny – skutki i powikłania

Koncentrując się na wyżej wymienionych kryteriach rozpoznania zespołu X, można łatwo zdać sobie sprawę, że są to w rzeczywistości czynniki ryzyka rozwoju miażdżycy. Wobec tego nieleczony zespół metaboliczny będzie skutkował przedwczesnym rozwojem zmian miażdżycowych, a w dalszej kolejności ich powikłaniami.

Do najpoważniejszych następstw zmian miażdżycowych należą:

Zespół metaboliczny związany jest również z zaburzeniami metabolizmu węglowodanów. Otyłość brzuszna jest przyczyną insulinooporności, tzn. komórki nie reagują w odpowiedni sposób na wydzielaną z trzustki insulinę. Dochodzi więc do podwyższenia się poziomu cukru we krwi. Jeśli odpowiednio wcześnie nie zareagujemy, może dojść do rozwoju pełnoobjawowej cukrzycy typu 2.

Opublikowano: ; aktualizacja: 21.02.2018

Oceń:
4.7


Może cię

Leczenie nadciśnienia a leki

Leczenie nadciśnienia tętniczego to nie tylko odpowiednio dobrana farmakoterapia, ale także zmiana stylu życia – ...

Nadciśnienie tętnicze - jak sobie radzić

Nadciśnienie tętnicze (hipertensja) jest to występowanie u pacjenta przewlekłego stanu podwyższonego ciśnienia tętniczego powyżej 140/90 ...

Skoki ciśnienia – przyczyny, badania, leczenie, skutki

Nadciśnienie tętnicze zwiększa ryzyko udaru czy zawału. Niebezpieczne są także wahania i skoki ciśnienia tętniczego. ...

Leki na nadciśnienie

Nadciśnienie tętnicze leczy się lekami należącymi do pięciu głównych grup, które różnią się mechanizmem działania. ...

Nadciśnienie a nowotwory

Jedną z przyczyn nadciśnienia tętniczego może być guz chromochłonny. Guz ten wytwarza miejscowo hormony – ...

Objawy nadciśnienia tętniczego – czy i kiedy nadciśnienie daje objawy?

O nadciśnieniu tętniczym mówi się, że jest to choroba podstępna. Czy objawy nadciśnienia są odczuwalne ...

DASH – jakie są wskazania i zasady, co można jeść, a czego unikać w diecie DASH?

Nadciśnienie tętnicze to choroba przewlekła dotykająca co czwartą dorosłą osobę na świecie. Nieleczona prowadzi do ...

Jak mierzyć ciśnienie tętnicze?

Pomiar ciśnienia tętniczego pozwala ustalić wartości ciśnienia skurczowego i rozkurczowego. Może być on wykonany w ...

Cukrzyca a choroby serca i układu krążenia

Zaburzenia poziomu cukru we krwi są związane z chorobami serca oraz naczyń krwionośnych. Ocenia się, ...

Wideo – Nadciśnienie pierwotne i wtórne

Nadciśnienie tętnicze może mieć charakter pierwotny, jest wówczas uwarunkowane genetycznie i zwykle rozwija się powoli ...

Wysokie i podwyższone ciśnienie u dziecka

Nadciśnienie tętnicze u maluchów diagnozowane jest znacznie rzadziej niż u osób dorosłych. Wysokie ciśnienie występuje ...

Zioła na nadciśnienie – jakie będą skuteczne?

Lekceważenie wysokiego ciśnienia może prowadzić do powikłań układu krwionośnego (w tym zawału serca czy udaru) ...

Komentarze i opinie (1)


WItam. No chyba cukier i produkty przetworzone są odpowiedzialne za choroby, proszę tu tłuszczu nie mieszać w to bo tłuszcze są potrzebne do działania prawidłowo organizmu, powstawaniu hormonów i neurohormonów ! Najbardziej szkodliwym tłuszczem jest margaryna !
Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon