Zespół metaboliczny – dieta i jadłospis w zespole X – jakie są zasady?

Zespół metaboliczny (zespół X) wiąże się z ryzykiem wystąpienia chorób, takich jak cukrzyca typu 2, zawał, udar, zaburzenia hormonalne. Sposobem leczenia jest odpowiednia dieta. Osoby z zespołem metabolicznym powinny unikać m.in. cukrów prostych, tłuszczów trans oraz alkoholu. Jadłospis w zespole X uwzględniać powinien z kolei: tłuste ryby morskie, chude mięsa czy strączki. Jakie są inne zasady diety na zespół metaboliczny?

Czym jest zespół polimetaboliczny?

Zespół polimetaboliczny, zwany również zespołem X lub zespołem metabolicznym, to poważny problem zdrowotny występujący głównie w krajach rozwiniętych i rozwijających się. W Polsce szacuje się, że dotyka on ponad 25 proc. osób dorosłych.

Jego rozpoznanie wiąże się z wysokim ryzykiem rozwoju chorób, takich jak cukrzyca typu 2, zaburzenia hormonalne, choroba niedokrwienna serca, zawał, udar czy upośledzenia funkcji nerek i wątroby. Warto wiedzieć, że w leczeniu zespołu metabolicznego ogromną rolę odgrywa prawidłowa dieta oraz aktywność fizyczna.

Zespół metaboliczny nie jest odrębną jednostką chorobową. Stanowi raczej grupę czynników ryzyka podnoszących prawdopodobieństwo wspomnianych wyżej schorzeń.

Do jego rozpoznania niezbędne jest wystąpienie u pacjenta otyłości brzusznej oraz przynajmniej dwóch z następujących kryteriów zespołu metabolicznego:

  • stężenie trójglicerydów we krwi powyżej 150 mg/dl,
  • stężenie cholesterolu HDL we krwi u kobiet < 50 mg/dl, a u mężczyzn < 40 mg/dl,
  • wartości stężenia glukozy we krwi na czczo > 100 mg/dl lub leczenie cukrzycy typu 2,
  • ciśnienie tętnicze krwi > 130/85 mm Hg lub leczenie nadciśnienia tętniczego.

W celu określenia, czy waga pacjenta jest prawidłowa, stosuje się wskaźnik masy ciała zwany w skrócie BMI. By go obliczyć, należy podzielić wagę wyrażoną w kilogramach przez wzrost wyrażony w metrach podniesiony do kwadratu.

Wartości wskaźnika BMI > 30 oznaczają występowanie otyłości. Chcąc określić lokalizację tkanki tłuszczowej, a tym samym typ choroby, należy wykonać pomiar obwodu talii. Wyniki przekraczające 80 cm u kobiet i 94 cm u mężczyzn wskazują na obecność otyłości brzusznej.

Zespół metaboliczny – dieta sposobem na zespół polimetaboliczny

Odpowiednio skomponowana dieta stanowi jeden z ważnych elementów leczenia zespołu X. Można za jej pomocą nie tylko zredukować wagę ciała, ale również poprawić parametry metaboliczne, takie jak stężenie glukozy we krwi, poziom trójglicerydów i cholesterolu oraz ciśnienie tętnicze.

Najważniejszym zadaniem leczenia żywieniowego jest zmniejszenie ilości wisceralnej tkanki tłuszczowej zlokalizowanej w obrębie talii pacjenta (otyłość brzuszna, wisceralna). Należy wiedzieć, że tłuszcz ten nie pełni tylko roli zapasowej.

Podkreśla się jego dużą aktywność w zakresie produkcji substancji o charakterze hormonów oddziałujących nawet na odległe narządy organizmu. To z tego powodu za niezwykle niebezpieczną i powiązaną z wyższym ryzykiem chorób cywilizacyjnych uważa się otyłość typu jabłko.

Dieta na zespół X ma więc pomóc zredukować wagę ciała oraz zmniejszyć obwód talii do wartości uznanych za prawidłowe. Optymalnym celem jest uzyskanie BMI w zakresie poniżej 25 kg/m2. Jednak w większości przypadków pożądany będzie spadek przynajmniej około 510 proc. wyjściowej wagi.

Pozwala to uzyskać poprawę w zakresie wrażliwości tkanek na insulinę i przez to – lepszą kontrolę glikemii, wartości poziomów lipidów we krwi oraz obniżenie ciśnienia tętniczego.

Dodatkowym działaniem odpowiednio skomponowanej diety na zespół polimetaboliczny jest dostarczenie dużej ilości substancji o właściwościach antyoksydacyjnych. Przeciwdziałają one stanom zapalnym, wzmacniają naczynia krwionośne i poprawiają ogólną kondycję organizmu.

Jadłospis w zespole metabolicznym powinien być planowany indywidualnie w oparciu o: zapotrzebowanie energetyczne, współistniejące problemy zdrowotne oraz preferencje żywieniowe.

Zespół metaboliczny – jadłospis – czego nie jeść?

W diecie w zespole polimetabolicznym należy zwrócić szczególną uwagę na spożycie składników pokarmowych, takich jak nasycone kwasy tłuszczowe, kwasy tłuszczowe typu trans, cukier, fruktoza, czyli cukier owocowy i sól.

Ich wysoka konsumpcja stanowi czynnik ryzyka rozwoju otyłości i towarzyszących jej chorób metabolicznych. Dlatego jadłospis w zespole X powinien obejmować ograniczenie spożycia:

  • tłustych mięs, wędlin i przetworów mięsnych,
  • tłustego nabiału oraz masła,
  • tłuszczu kokosowego,
  • wypieków cukierniczych typu ciasta z kremem, krakersy, ciasteczka,
  • słodyczy (cukierki, batony, czekolady),
  • przekąsek typu chipsy, paluszki,
  • produktów smażonych w głębokim tłuszczu,
  • słodzonych napojów gazowanych i niegazowanych,
  • pokarmów typu fast food,
  • soli oraz przypraw, które ją zawierają, np. typu „maggi”, kostek rosołowych,
  • pokarmów słonych typu solone śledzie, konserwy, kiszonki, zupki chińskie,
  • produktów zawierających syrop glukozowo-fruktozowy typu ketchup, soki do rozcieńczania, jogurty i serki owocowe, niektóre produkty light,
  • alkoholu.

Wykluczenie źródeł żywności przetworzonej, wysokokalorycznej ułatwia zmniejszenie ilości przyjmowanej energii. Wpływa także korzystnie m.in. na stan skóry, włosów i paznokci oraz dobre samopoczucie i koncentrację.

Dieta w zespole metabolicznym – co jeść?

W zespole polimetabolicznym znaczenie poza kalorycznością diety ma również jakość konsumowanych produktów. Do składników pokarmowych sprzyjających obniżaniu ryzyka rozwoju wspomnianych wcześniej chorób należą m.in.: błonnik, kwasy tłuszczowe omega-3, wapń, związki o działaniu antyoksydacyjnym.

Jadłospis na zespół metaboliczny powinien uwzględniać:

  • dostosowaną do poziomu energii ilość produktów zawierających węglowodany złożone, takie jak pełnoziarniste pieczywo, płatki zbożowe, grube kasze, pełnoziarniste makarony, ryż;
  • źródła błonnika rozpuszczalnego w wodzie, takie jak płatki owsiane, kasza i płatki jęczmienne, gruszki, jabłka, śliwki, brokuły, brukselka, marchew;
  • różnokolorowe warzywa i owoce sezonowe spożywane przede wszystkim na surowo (jeśli nie ma przeciwwskazań) oraz po obróbce termicznej (pieczone, gotowane, przecierane);
  • chude mięsa, takie jak indyk, królik, cielęcina;
  • ryby (w tym tłuste ryby morskie, np. makrela, śledź, łosoś);
  • orzechy i pestki – szczególnie orzechy włoskie i siemię lniane, spożywane w kontrolowanych ilościach;
  • oleje roślinne takie jak oliwa z oliwek, olej rzepakowy, lniany, z orzechów włoskich, konsumowane na surowo, jako dodatek do dań;
  • produkty nabiałowe o ograniczonej zawartości tłuszczu, takie jak np. jogurty, kefiry, maślanki, spożywane 23 razy dziennie;
  • wodę mineralną niegazowaną, średniozmineralizowaną, herbaty niefermentowane i półfermentowane, np. zielone, białe;
  • rośliny strączkowe – fasola, ciecierzyca, soja, soczewica;
  • pokarmy wzbogacane w fitosterole, np. margaryny, nabiał;
  • zioła mogące zastępować sól w posiłkach – lubczyk, oregano, bazylia, tymianek, czubryca.

Ilość spożywanego pokarmu powinna korespondować z określoną wartością energetyczną, tak by za pomocą osiąganego deficytu dochodziło do redukcji wagi ciała. Pomimo ograniczenia ilości kalorii jadłospis musi pokrywać zapotrzebowanie na wszystkie składniki regulacyjne – witaminy oraz minerały.

Zespół polimetaboliczny – dieta – zasady

Zalecenia żywieniowe kierowane do osób z zespołem metabolicznym można ująć w postaci kilku prostych wskazówek żywieniowych. Należy spożywać regularne posiłki, których ilość powinna być dostosowana do trybu życia. Przede wszystkim trzeba ograniczyć konsumpcję: pokarmów typu fast food, soli, słodyczy, alkoholu, tłustych mięs i nabiału.

Zaleca się także spożywanie przynajmniej pół kilograma różnokolorowych warzyw i owoców (z przewagą tych pierwszych) oraz wypijanie minimum 1,5 litra płynów z dużym udziałem niegazowanej wody mineralnej średniozmineralizowanej.

Należy sięgać po pełnoziarniste produkty zbożowe, a także używać ziół do przyprawiania potraw. Posiłki z kolei najlepiej przygotowywać, stosując techniki takie jak gotowanie na parze, w wodzie, pieczenie bez tłuszczu oraz duszenie bez obsmażania.

W diecie przy zespole metabolicznym dobrze jest uwzględnić rośliny strączkowe i tłuste ryby morskie. Zalecane jest również spożywanie kontrolowanych ilości olejów roślinnych, orzechów i pestek.

Do modeli żywienia zalecanych w przypadku wystąpienia zespołu X należą dieta śródziemnomorska oraz DASH. Ważnym elementem leczenia jest także regularna, dostosowana do aktualnego stanu zdrowia codzienna aktywność fizyczna.

Bibliografia:

  • International Diabetes Federation: The IDF consensus worldwide definition of the metabolic syndrome. April 14, 2005, https://www.idf.org/metabolic-syndrome.
  • Jarosz M. (red.), Praktyczny podręcznik dietetyki. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2010.
  • Lange E., Kozłowska M., Włodarek D., Głębska D., Dietoterapia. Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2014.
Opublikowano: ; aktualizacja: 25.11.2017

Oceń:
4.4


Może cię

Kolagen w pożywieniu – w czym jest kolagen? Jak powinna wyglądać dieta kolagenowa?

Kolagen jest białkiem istotnym dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Kondycja włókien kolagenowych wpływa m.in. na ...

Kasza jaglana – jakie ma właściwości i zastosowanie?

Kasza jaglana to jedna z bardziej wartościowych kasz. Posiada wiele cennych wartości odżywczych, dzięki którym ...

Dieta na obniżenie cholesterolu

Odpowiednio dobrana dieta pozwala obniżyć poziom cholesterolu we krwi. Przy wysokim jego stężeniu powinniśmy ograniczać ...

Dieta białkowo-tłuszczowa – zasady, efekty, przykładowy jadłospis

Dieta białkowo-tłuszczowa opiera się na wysokim spożyciu produktów białkowych oraz tłuszczowych przy niskiej podaży pokarmów ...

Chlorella – właściwości i wpływ na zdrowie

Chlorella jest to mikroalga zaliczana do grupy superfoods, czyli tak zwanej superżywności. Odznacza się wysoką ...

Zespół metaboliczny – przyczyny, objawy, leczenie, zapobieganie, skutki

Zespół metaboliczny rozpoznawany jest u coraz młodszych ludzi. Przyczyną zespołu X jest m.in. wysokoenergetyczna dieta ...

Surowa żywność – jakie są wady i zalety jedzenia surowych produktów?

Czy surowa żywność zawiera najwięcej witamin i innych cennych składników pokarmowych? Okazuje się, że nie. ...

Co obniża cholesterol?

Przekroczenie norm cholesterolu zwiększa ryzyko rozwoju szeregu chorób, zwłaszcza schorzeń układu krążenia. Prawidłowa dieta cholesterolowa ...

Wapń w diecie

Wapń jest pierwiastkiem niezbędnym dla prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu. Można powiedzieć, że jest pierwiastkiem życia. ...

Zakwaszony organizm – jakie są objawy zakwaszenia organizmu?

Optymalne środowisko dla przebiegu procesów metabolicznych to pH krwi wynoszące około 7,35–7,45. Zachwianie równowagi między ...

Kolendra – właściwości lecznicze i zastosowanie w kuchni

Kolendra (Coriandrum sativum) to niezwykle popularna roślina przyprawowa z gatunku selerowatych, wyglądem przypominająca pietruszkę. Znana ...

Hiperinsulinemia (hiperinsulinizm) – objawy, leczenie, dieta

Hiperinsulinizm to stan, w którym dochodzi do nadmiernego wydzielania insuliny w organizmie przez trzustkę. Wyróżnia ...

Komentarze (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon