Zespół metaboliczny – dieta i jadłospis w zespole X – jakie są zasady?

Zespół metaboliczny (zespół X) wiąże się z ryzykiem wystąpienia chorób, takich jak cukrzyca typu 2, zawał, udar, zaburzenia hormonalne. Sposobem leczenia jest odpowiednia dieta. Osoby z zespołem metabolicznym powinny unikać m.in. cukrów prostych, tłuszczów trans oraz alkoholu. Jadłospis w zespole X uwzględniać powinien z kolei: tłuste ryby morskie, chude mięsa czy strączki. Jakie są inne zasady diety na zespół metaboliczny?

Czym jest zespół polimetaboliczny?

Zespół polimetaboliczny, zwany również zespołem X lub zespołem metabolicznym, to poważny problem zdrowotny występujący głównie w krajach rozwiniętych i rozwijających się. W Polsce szacuje się, że dotyka on ponad 25 proc. osób dorosłych.

Jego rozpoznanie wiąże się z wysokim ryzykiem rozwoju chorób, takich jak cukrzyca typu 2, zaburzenia hormonalne, choroba niedokrwienna serca, zawał, udar czy upośledzenia funkcji nerek i wątroby. Warto wiedzieć, że w leczeniu zespołu metabolicznego ogromną rolę odgrywa prawidłowa dieta oraz aktywność fizyczna.

Zespół metaboliczny nie jest odrębną jednostką chorobową. Stanowi raczej grupę czynników ryzyka podnoszących prawdopodobieństwo wspomnianych wyżej schorzeń.

Do jego rozpoznania niezbędne jest wystąpienie u pacjenta otyłości brzusznej oraz przynajmniej dwóch z następujących kryteriów zespołu metabolicznego:

  • stężenie trójglicerydów we krwi powyżej 150 mg/dl,
  • stężenie cholesterolu HDL we krwi u kobiet < 50 mg/dl, a u mężczyzn < 40 mg/dl,
  • wartości stężenia glukozy we krwi na czczo > 100 mg/dl lub leczenie cukrzycy typu 2,
  • ciśnienie tętnicze krwi > 130/85 mm Hg lub leczenie nadciśnienia tętniczego.

W celu określenia, czy waga pacjenta jest prawidłowa, stosuje się wskaźnik masy ciała zwany w skrócie BMI. By go obliczyć, należy podzielić wagę wyrażoną w kilogramach przez wzrost wyrażony w metrach podniesiony do kwadratu.

Wartości wskaźnika BMI > 30 oznaczają występowanie otyłości. Chcąc określić lokalizację tkanki tłuszczowej, a tym samym typ choroby, należy wykonać pomiar obwodu talii. Wyniki przekraczające 80 cm u kobiet i 94 cm u mężczyzn wskazują na obecność otyłości brzusznej.

Zespół metaboliczny – dieta sposobem na zespół polimetaboliczny

Odpowiednio skomponowana dieta stanowi jeden z ważnych elementów leczenia zespołu X. Można za jej pomocą nie tylko zredukować wagę ciała, ale również poprawić parametry metaboliczne, takie jak stężenie glukozy we krwi, poziom trójglicerydów i cholesterolu oraz ciśnienie tętnicze.

Najważniejszym zadaniem leczenia żywieniowego jest zmniejszenie ilości wisceralnej tkanki tłuszczowej zlokalizowanej w obrębie talii pacjenta (otyłość brzuszna, wisceralna). Należy wiedzieć, że tłuszcz ten nie pełni tylko roli zapasowej.

Podkreśla się jego dużą aktywność w zakresie produkcji substancji o charakterze hormonów oddziałujących nawet na odległe narządy organizmu. To z tego powodu za niezwykle niebezpieczną i powiązaną z wyższym ryzykiem chorób cywilizacyjnych uważa się otyłość typu jabłko.

Dieta na zespół X ma więc pomóc zredukować wagę ciała oraz zmniejszyć obwód talii do wartości uznanych za prawidłowe. Optymalnym celem jest uzyskanie BMI w zakresie poniżej 25 kg/m2. Jednak w większości przypadków pożądany będzie spadek przynajmniej około 510 proc. wyjściowej wagi.

Pozwala to uzyskać poprawę w zakresie wrażliwości tkanek na insulinę i przez to – lepszą kontrolę glikemii, wartości poziomów lipidów we krwi oraz obniżenie ciśnienia tętniczego.

Dodatkowym działaniem odpowiednio skomponowanej diety na zespół polimetaboliczny jest dostarczenie dużej ilości substancji o właściwościach antyoksydacyjnych. Przeciwdziałają one stanom zapalnym, wzmacniają naczynia krwionośne i poprawiają ogólną kondycję organizmu.

Jadłospis w zespole metabolicznym powinien być planowany indywidualnie w oparciu o: zapotrzebowanie energetyczne, współistniejące problemy zdrowotne oraz preferencje żywieniowe.

Zespół metaboliczny – jadłospis – czego nie jeść?

W diecie w zespole polimetabolicznym należy zwrócić szczególną uwagę na spożycie składników pokarmowych, takich jak nasycone kwasy tłuszczowe, kwasy tłuszczowe typu trans, cukier, fruktoza, czyli cukier owocowy i sól.

Ich wysoka konsumpcja stanowi czynnik ryzyka rozwoju otyłości i towarzyszących jej chorób metabolicznych. Dlatego jadłospis w zespole X powinien obejmować ograniczenie spożycia:

  • tłustych mięs, wędlin i przetworów mięsnych,
  • tłustego nabiału oraz masła,
  • tłuszczu kokosowego,
  • wypieków cukierniczych typu ciasta z kremem, krakersy, ciasteczka,
  • słodyczy (cukierki, batony, czekolady),
  • przekąsek typu chipsy, paluszki,
  • produktów smażonych w głębokim tłuszczu,
  • słodzonych napojów gazowanych i niegazowanych,
  • pokarmów typu fast food,
  • soli oraz przypraw, które ją zawierają, np. typu „maggi”, kostek rosołowych,
  • pokarmów słonych typu solone śledzie, konserwy, kiszonki, zupki chińskie,
  • produktów zawierających syrop glukozowo-fruktozowy typu ketchup, soki do rozcieńczania, jogurty i serki owocowe, niektóre produkty light,
  • alkoholu.

Wykluczenie źródeł żywności przetworzonej, wysokokalorycznej ułatwia zmniejszenie ilości przyjmowanej energii. Wpływa także korzystnie m.in. na stan skóry, włosów i paznokci oraz dobre samopoczucie i koncentrację.

Dieta w zespole metabolicznym – co jeść?

W zespole polimetabolicznym znaczenie poza kalorycznością diety ma również jakość konsumowanych produktów. Do składników pokarmowych sprzyjających obniżaniu ryzyka rozwoju wspomnianych wcześniej chorób należą m.in.: błonnik, kwasy tłuszczowe omega-3, wapń, związki o działaniu antyoksydacyjnym.

Jadłospis na zespół metaboliczny powinien uwzględniać:

  • dostosowaną do poziomu energii ilość produktów zawierających węglowodany złożone, takie jak pełnoziarniste pieczywo, płatki zbożowe, grube kasze, pełnoziarniste makarony, ryż;
  • źródła błonnika rozpuszczalnego w wodzie, takie jak płatki owsiane, kasza i płatki jęczmienne, gruszki, jabłka, śliwki, brokuły, brukselka, marchew;
  • różnokolorowe warzywa i owoce sezonowe spożywane przede wszystkim na surowo (jeśli nie ma przeciwwskazań) oraz po obróbce termicznej (pieczone, gotowane, przecierane);
  • chude mięsa, takie jak indyk, królik, cielęcina;
  • ryby (w tym tłuste ryby morskie, np. makrela, śledź, łosoś);
  • orzechy i pestki – szczególnie orzechy włoskie i siemię lniane, spożywane w kontrolowanych ilościach;
  • oleje roślinne takie jak oliwa z oliwek, olej rzepakowy, lniany, z orzechów włoskich, konsumowane na surowo, jako dodatek do dań;
  • produkty nabiałowe o ograniczonej zawartości tłuszczu, takie jak np. jogurty, kefiry, maślanki, spożywane 23 razy dziennie;
  • wodę mineralną niegazowaną, średniozmineralizowaną, herbaty niefermentowane i półfermentowane, np. zielone, białe;
  • rośliny strączkowe – fasola, ciecierzyca, soja, soczewica;
  • pokarmy wzbogacane w fitosterole, np. margaryny, nabiał;
  • zioła mogące zastępować sól w posiłkach – lubczyk, oregano, bazylia, tymianek, czubryca.

Ilość spożywanego pokarmu powinna korespondować z określoną wartością energetyczną, tak by za pomocą osiąganego deficytu dochodziło do redukcji wagi ciała. Pomimo ograniczenia ilości kalorii jadłospis musi pokrywać zapotrzebowanie na wszystkie składniki regulacyjne – witaminy oraz minerały.

Zespół polimetaboliczny – dieta – zasady

Zalecenia żywieniowe kierowane do osób z zespołem metabolicznym można ująć w postaci kilku prostych wskazówek żywieniowych. Należy spożywać regularne posiłki, których ilość powinna być dostosowana do trybu życia. Przede wszystkim trzeba ograniczyć konsumpcję: pokarmów typu fast food, soli, słodyczy, alkoholu, tłustych mięs i nabiału.

Zaleca się także spożywanie przynajmniej pół kilograma różnokolorowych warzyw i owoców (z przewagą tych pierwszych) oraz wypijanie minimum 1,5 litra płynów z dużym udziałem niegazowanej wody mineralnej średniozmineralizowanej.

Należy sięgać po pełnoziarniste produkty zbożowe, a także używać ziół do przyprawiania potraw. Posiłki z kolei najlepiej przygotowywać, stosując techniki takie jak gotowanie na parze, w wodzie, pieczenie bez tłuszczu oraz duszenie bez obsmażania.

W diecie przy zespole metabolicznym dobrze jest uwzględnić rośliny strączkowe i tłuste ryby morskie. Zalecane jest również spożywanie kontrolowanych ilości olejów roślinnych, orzechów i pestek.

Do modeli żywienia zalecanych w przypadku wystąpienia zespołu X należą dieta śródziemnomorska oraz DASH. Ważnym elementem leczenia jest także regularna, dostosowana do aktualnego stanu zdrowia codzienna aktywność fizyczna.

Bibliografia:

  • International Diabetes Federation: The IDF consensus worldwide definition of the metabolic syndrome. April 14, 2005, https://www.idf.org/metabolic-syndrome.
  • Jarosz M. (red.), Praktyczny podręcznik dietetyki. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2010.
  • Lange E., Kozłowska M., Włodarek D., Głębska D., Dietoterapia. Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2014.
Opublikowano: ; aktualizacja: 25.11.2017

Oceń:
4.4


Może cię

Dieta wolumetryczna – zasady, efekty produkty dozwolone i przeciwwskazane

Dieta wolumetryczna, czyli dieta objętościowa, to plan żywieniowy, którego jadłospis opiera się przede wszystkim na ...

Produkty zasadowe – dlaczego warto włączyć je do diety?

Równowaga kwasowo-zasadowa jest to ustalony stosunek pomiędzy kationami a anionami w ludzkich komórkach, tkankach i ...

Czerwony ryż – właściwości, wartość odżywcza, gotowanie ryżu czerwonego

Ryż to popularne bezglutenowe zboże stosowane w kuchniach całego świata. Występuje on w wielu odmianach, ...

Dieta przy Hashimoto – jadłospis – czego nie wolno jeść, a jakie produkty są wskazane?

Przy Hashimoto dieta to naturalne wsparcie leczenia chorej tarczycy. Łączy cechy diety odchudzającej przy niedoczynności ...

Czerwone wino – jak wpływa na zdrowie?

Czerwone wino to jeden z nielicznych napojów alkoholowych, któremu przypisuje się korzystny wpływ na zdrowie ...

Rabarbar – właściwości

Rabarbar, letnie warzywo o charakterystycznym, kwaskowatym smaku, odznacza się bogactwem składników odżywczych, dzięki czemu posiada ...

Zespół metaboliczny – przyczyny, objawy, leczenie, zapobieganie, skutki

Zespół metaboliczny rozpoznawany jest u coraz młodszych ludzi. Przyczyną zespołu X jest m.in. wysokoenergetyczna dieta ...

Dieta przy RZS – co jeść, a czego unikać w reumatoidalnym zapaleniu stawów?

Przy RZS dieta skomponowana w odpowiedni sposób, stanowi ważny czynnik terapeutyczny. Głównym zadaniem jadłospisu diety ...

Wideo – Jakie diety są skuteczne?

Słowo „dieta” pochodzi z języka greckiego i oznacza „styl życia”. W potocznym polskim języku słowo ...

Produkty bogate w cynk – w jakim jedzeniu jest cynk?

Prawidłowy poziom cynku w organizmie jest niezbędny dla właściwego funkcjonowania całego ustroju. Pierwsze objawy niedoboru ...

Jakie są przyczyny i objawy kaca? Jak leczyć kaca?

Ból głowy, nudności, wymioty, zaburzenia koncentracji i ogólne złe samopoczucie są objawami często występującymi po ...

Barwniki spożywcze – które są bezpieczne, a których unikać?

Barwniki to substancje celowo dodawane do żywności, aby poprawić jej atrakcyjność sensoryczną. Należą do najbardziej ...

Komentarze (0)