Jaskra pierwotna otwartego kąta

Jaskra jest niejednolitą grupą chorób o podstępnym przebiegu, prowadzącym bez leczenia do nieodwracalnej ślepoty. U przeważającej części chorych możliwe jest jednak spowolnienie postępu choroby, głównie dzięki redukcji ciśnienia wewnątrzgałkowego, dlatego należy prowadzić intensywne badania profilaktyczne u osób po 40 r.ż. w celu wykrycia tej choroby.

Czym jest jaskra pierwotna otwartego kąta?

Najczęstszą postacią kliniczną jaskry jest jaskra pierwotna otwartego kąta (JPOK), znana kiedyś jako „jaskra prosta”, która stanowi ok. 75% wszystkich przypadków. JPOK definiowana jest jako przewlekła, wolno postępująca neuropatia nerwu wzrokowego z charakterystycznymi cechami uszkodzenia anatomicznego i czynnościowego. Jej przyczyna jest nieznana. Choroba często występuje rodzinnie, a obecnie zidentyfikowano i zlokalizowano już kilka genów odpowiedzialnych za rozwój różnych typów klinicznych JPOK.

Cechami charakterystycznymi JPOK są:

  • narastające zmiany w wyglądzietarczy nerwu wzrokowego
  • stale poszerzające się ubytki w polu widzenia
  • występowanie w wieku dojrzałym
  • wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego >21 mmHg
  • zwykle otwarty kąt przesączania (kąt obejmujący przestrzeń między obwodową częścią rogówki i przednią częścią twardówki a podstawą tęczówki i graniczącym z nią fragmentem ciała rzęskowego)

Istnieją dwa główne powody utraty wzroku w przebiegu jaskry otwartego kąta. Są nimi:

  • subiektywnie bezobjawowy przebieg choroby aż do utraty widzenia jednym okiem – w krajach rozwiniętych ponad 50% chorych na JPOK nie wie o swojej chorobie
  • trudności diagnostyczne w pierwszym okresie neuropatii jaskrowej

Jaskra pierwotna kąta otwartego – czynniki ryzyka

  • Zbyt wysokie ciśnieniewewnątrzgałkowe jako jeden z najważniejszych czynników ryzyka wystąpienia neuropatii jaskrowej.
  • Miejscowe i ogólne zaburzenia układu krążenia powodujące przewlekłe lub powtarzające się niedotlenienie w obrębie nerwu wzrokowego.
  • Niskie ciśnienie tętnicze i/lub znaczna hipotonia nocna.
  • Nadciśnienie tętnicze (szczególnie z jatrogenną hipotonią nocną).
  • Wiek – JPOK częściej u osób starszych, średnio u 2% populacji po 40 roku życia, a odsetek ten wzrasta od 0,1% w piątej dekadzie życia do 9-10% w ósmej i dziewiątej dekadzie.
  • Rasa – u osób rasy czarnej rozwija się częściej, wcześniej i ma bardziej gwałtowny przebieg.
  • Wywiad rodzinny i dziedziczenie – JPOK jest często dziedziczona prawdopodobnie wieloczynnikowo.
  • Wysoka krótkowzroczność degeneracyjna.
  • Choroby siatkówki– zamknięcie żyły centralnej siatkówki częściej występuje w JPOK. U ok. 5% chorych z przedarciowym odwarstwieniem siatkówki i u 3% ze zwyrodnieniem barwnikowym siatkówki stwierdza się współwystępowanie JPOK.
  • Cukrzyca – dane na ten temat są sprzeczne.

Zbyt wysokie ciśnienie wewnątrzgałkowe

Statystycznie prawidłowy poziom ciśnienia wewnątrzgałkowego wynosi średnio 16 mmHg (10-21 mmHg). Obecnie wyniki powyżej normy uważa się za nadciśnienie oczne, stanowiące czynnik ryzyka neuropatii jaskrowej. W populacji ludzi zdrowych istnieje grupa osób o indywidualnej tolerancji podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego o ciśnieniu zbliżonym do 30 mmHg, u których nigdy nie dochodzi do rozwoju neuropatii jaskrowej. I odwrotnie, może się ona rozwinąć u osób pozostających w statystycznych granicach normy, a nawet blisko jej dolnej granicy.

Prawie u 10% ogółu populacji po 40 roku życia występuje nadciśnienie oczne. W ciągu 10 lat u co dziesiątej z tych osób może rozwinąć się neuropatia jaskrowa. Częstotliwość rozpoznawania JPOK jest wprost proporcjonalna do wartości ciśnienia wewnątrzgałkowego i wzrasta w zależności od stopnia jego podwyższenia (> 26-28 mmHg) oraz od współistnienia dodatkowych czynników ryzyka. W jaskrze obu oczu, w oku z wyższym ciśnieniem szybciej dochodzi do zmian w polu widzenia, i odwrotnie, regularne utrzymywanie za pomocą leków niższego ciśnienia, zwalnia progresję zmian w polu widzenia.

Ciśnienie wewnątrzgałkowe podlega zmianom dobowym, które mogą fizjologicznie wynosić 2-6 mmHg, przy czym zwykle im wyższe ciśnienie tym wyższe jego wahania. U wielu osób szczyt wartości przypada w godzinach porannych, u innych może występować po południu czy wieczorem.

Przebieg jaskry – zmiany w polu widzenia

Jaskra jako choroba nerwu wzrokowego, polegająca na jego charakterystycznym, postępującym zaniku objawia się głównie przez zmiany w polu widzenia.

  • Stadium I – powiększenie plamy ślepej Mariotte’a (fizjologicznej), następnie mroczki (ubytki w polu widzenia) w górnej lub dolnej części pola widzenia – mroczki Bjerruma, które powiększają się z czasem, a następnie zlewają ze sobą oraz z plamą ślepą, aby utworzyć duży,łukowaty mroczek Bjerruma.
  • Stadium II – następuje zacieśnianie się pola widzenia od strony nosowej – w górnej lub dolnej ćwiartce, wytwarza się tzw. „schodek Rönnego”.
  • Stadium III – mroczki zajmują stopniowo obie ćwiartki nosowe, podchodząc do pola widzenia centralnego. Połączenie z mroczkiem łukowatym wychodzącym z plamy ślepej Mariotte’a powoduje, iż powstaje wyspa widzenia centralnego (jak w patrzeniu przez lunetę) i druga wyspa w skroniowym polu widzenia.
  • Stadium IV – zanika widzenie centralne, pozostaje jeszcze czasowo szczątkowy fragment pola widzenia od strony skroni.

Objawy w jaskrze pierwotnej otwartego kąta

Większość ludzi z JPOK nie doświadcza żadnych dolegliwości, choroba rozwija się stopniowo, powoli zajmując coraz większe obszary pola widzenia. JPOK rozwija się w obu oczach, chociaż zazwyczaj jej rozwój nie jest równoczesny. Dzięki temu nawet znaczne ubytki pola widzenia, które rozszerzają się w obrębie jego nosowych kwadrantów, są niwelowane przez nakładający się obszar pola widzenia drugiego oka, co sprawia, że chory ich nie zauważa nawet przez wiele lat postępu choroby, która zostaje rozpoznana dopiero w bardzo zaawansowanym stadium.

Czasem pierwszymi objawami są bóle głowy, okresowe zaburzenia widzenia w formie mgiełki lub postrzegania kół tęczowych, zwłaszcza wokół źródeł światła, krótkotrwałe bóle oczu i ich okolicy, kłucie i łzawienie, trudności w doborze okularów z powodu zmieniającej się refrakcji oczu.

Rozpoznanie jaskry

Wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie JPOK ma na celu niedopuszczenie do powstania nieodwracalnych zmian anatomicznych i czynnościowych. Dlatego u osób po 40 roku życia, które zgłaszają się do okulisty w celu dobrania okularów z powodu starczowzroczności, należy wykonywać badanie dna oka z wnikliwą oceną stanu tarczy nerwu wzrokowego, a także badanie ciśnienia wewnątrzgałkowego jako głównego czynnika rozwoju jaskry.

Badanie okulistyczne w kierunku jaskry, oprócz dodatkowych badań, które przesądzają o rozpoznaniu, zawiera także elementy ogólnego badania okulistycznego. Ocenia się kolejno:

  • ostrość wzroku w dal i z bliska z najlepszą korekcją optyczną,
  • przedni odcinek oka w lampie szczelinowej,
  • ciśnienie tonometrem aplanacyjnym Goldmana (tonometria),
  • kąt przesączania za pomocą gonoskopii,
  • dno oka ze stereoskopową oceną tarczy nerwu wzrokowego: ocena kształtu i szerokości pierścienia nerwowo-siatkówkowego, ocena porównawcza średnicy zagłębienia tarczy w obu oczach (tzw. współczynnik c/d), położenie wiązki naczyniowej,
  • pole widzenia w badaniu perymetrycznym.

Rozpoznanie JPOK opiera się na stwierdzeniu:

  • uszkodzenia tarczy nerwu wzrokowego typowego dla neuropatii jaskrowej,
  • ubytków w polu widzenia, które mogą towarzyszyć uszkodzeniu tarczy, odpowiadających zmianom anatomicznym pod względem lokalizacji i głębokości,
  • podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego,
  • otwartego kąta przesączania.

W Polsce bezpłatne badanie profilaktyczne finansowane przez NFZ wykonywane jest u osób w wieku powyżej 35 roku życia (przy określaniu wieku należy wziąć pod uwagę rok urodzenia), u których nie przeprowadzono badania w kierunku jaskry w ciągu ostatnich 24 miesięcy. Badaniem nie mogą być objęte osoby, u których już wcześniej zdiagnozowano jaskrę. Nie jest wymagane skierowanie.

Leczenie jaskry

Głównym celem leczenia jaskry jest zahamowanie postępu uszkodzenia nerwu wzrokowego w takim stopniu, aby chory zachował użyteczną ostrość wzroku do końca życia. Obecnie jedynym sposobem do osiągnięcia tego celu jest obniżanie ciśnienia wewnątrzgałkowego do poziomu (tzw. ciśnienie docelowe), przy którym progres choroby zostaje zahamowany lub maksymalnie spowolniony. Im większe uszkodzenie nerwu wzrokowego, tym poziom ciśnienia powinien być niższy.

W leczeniu jaskry stosowane są trzy metody:

  • farmakoterapia,
  • zabiegi laserowe,
  • zabiegi chirurgiczne.

Leczenie farmakologiczne w JPOK musi być prowadzone do końca życia. Lekami stosowanymi w terapii jaskry są: α2-agoniści, β-blokery, inhibitory anhydrazy węglanowej, prostaglandyny, prostamidy. Leczenie jest ustalane indywidualnie w zależności od potrzeb pacjenta tj. zaawansowania i tempa progresji choroby, towarzyszących czynników ryzyka oraz działań niepożądanych leków.

Terapia laserowa, jaka znajduje zastosowanie w leczeniu jaskry to trabekuloplastyka, która ma na celu poprawę odpływu cieczy wodnistej przez kąt przesączania. Podstawowym wskazaniem do tej metody jest zła tolerancja leczenia farmakologicznego oraz jego niedostateczny efekt.

Trabekulektomiajest chirurgicznym leczeniem obniżającym poziom ciśnienia wewnątrzgałkowego, stosowanym przy braku zahamowania procesu neuropatii jaskrowej i towarzyszących zmian w polu widzenia za pomocą terapii farmakologicznej i ewentualnie trabekuloplastyki.

Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.3


Może cię

Jaskra – przyczyny, objawy i leczenie jaskry

Jaskra jest jedną z najczęstszych przyczyn nieodwracalnej ślepoty na świecie. Najważniejszym czynnikiem ryzyka jej wystąpienia ...

Jaskra neowaskularna

Jaskra neowaskularna jest dość częstym typem jaskry, który powstaje w wyniku procesu tworzenia nowych naczyń ...

Jaskra u dziecka

Pierwotna jaskra wrodzona występuje z częstością 1 na około 10 000 urodzeń. Może mieć ona ...

Jaskra normalnego ciśnienia

Według statystyk WHO jaskra jest jedną z głównych przyczyn nieodwracalnej ślepoty w krajach rozwiniętych. Obecnie ...

Leczenie jaskry

Sposobów leczenia jaskry jest wiele, zaczynając od leczenia zachowawczego, poprzez laseroterapię i skończywszy na zabiegu ...

Badanie pola widzenia (perymetria, kampimetria)

Badanie pola widzenia (perymetria i kampimetria) to badanie okulistyczne, wykazujące ewentualne ubytki w polu widzenia. ...

Wideo – Nadciśnienie oczne a jaskra

Podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe jest najważniejszym czynnikiem ryzyka wystąpienia jaskry. Samo nadciśnienie oczne nie jest tożsame ...

Ostry atak jaskry

Przyczyną ostrego ataku jaskry jest nagłe zamknięcie kąta przesączania przez nasadę tęczówki, co uniemożliwia odpływ ...

Retinopatia cukrzycowa

Czynnikami ryzyka rozwoju retinopatii cukrzycowej, oprócz czasu trwania i skuteczności kontroli cukrzycy, są także wiek ...

Nadciśnienie oczne

Nadciśnienie oczne jest stanem, w którym stwierdza się podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe bez współistniejących objawów neuropatii ...

Tonometria (badanie ciśnienia w gałce ocznej)

Tonometria pozwala na mierzenie ciśnienia w gałce ocznej. Badanie ciśnienia oka jest rutynowym badaniem okulistycznym, ...

Objawy jaskry

Pod pojęciem jaskry rozumiemy postępującą neuropatię nerwu wzrokowego, która nie jest jednak jedną chorobą, lecz ...

Komentarze (0)