Neuroleptyki (leki przeciwpsychotyczne) – atypowe i klasyczne – wskazania, działanie, skutki uboczne, przeciwwskazania

Neuroleptyki, nazywane lekami przeciwpsychotycznymi, to grupa leków psychotropowych wskazanych w leczeniu chorób psychicznych przebiegających z urojeniami, psychozami i omamami. Ich mechanizm działania opiera się głównie na blokowaniu receptorów dopaminergicznych oraz noradrenergicznych w ośrodkowym układzie nerwowym. Mimo wielu skutków ubocznych, należą one do leków stosowanych najczęściej w leczeniu tego typu zaburzeń.

Leki psychotropowe – czym są i jak działają?

Leki psychotropowe to grupa preparatów stosowanych w leczeniu zaburzeń psychicznych o różnym podłożu. Do ich zakupu niezbędna jest recepta lekarska. Dobiera się je na podstawie wieku, stanu ogólnego chorego i rodzaju zaburzeń. Mechanizm działania psychotropów opiera się na blokowaniu poszczególnych receptorów w ośrodkowym układzie nerwowym.

Ze względu na różnorodność tych leków, podzielono je na kilka grup terapeutycznych.

  • Leki normotymiczne I i II generacji – są stosowane głównie w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej, a ich zadaniem jest normalizowanie i stabilizowanie nastroju.
  • Leki psycholeptyczne – podzielono je na kilka podgrup, takich jak: leki neuroleptyczne, leki na sen i uspokajające oraz anksjolityki o działaniu przeciwlękowym. Stosuje się je w leczeniu depresji psychotycznej przebiegającej z urojeniami, w zaburzeniach snu oraz zaburzeniach schizoafektywnych.
  • Leki psychoanaleptyczne – przynależą do nich leki przeciwdepresyjne, psychostymulujące i nootropowe. Łagodzą objawy depresji, poprawiają pamięć i motywację do działania, zwłaszcza przy stwierdzonym zespole otępiennym.

Leki psychotropowe należy przyjmować zgodnie z zaleceniem lekarza i odstawiać stopniowo, jeśli terapia nimi została zakończona. Są wydawane wyłącznie na receptę pod postacią tabletek doustnych, kapsułek oraz syropów do picia.

Neuroleptyki typowe – klasyczne leki przeciwpsychotyczne I generacji

Neuroleptyki klasyczne są grupą leków psychotropowych stosowanych w leczeniu zaburzeń psychicznych przebiegających z objawami wytwórczymi, takimi jak psychozy, omamy, urojenia i halucynacje. Ich podział na dwie generacje jest uwarunkowany ilością działań niepożądanych i interakcji z innymi lekami.

Mechanizm działania neuroleptyków typowych opiera się głównie na blokowaniu receptorów dopaminergicznych D2 w ośrodkowym układzie nerwowym, co czyni je skutecznymi w terapii m.in. schizofrenii i depresji psychotycznej. Są to klasyczne leki na psychozę o działaniu silnie uspokajającym. Charakterystyczną cechą tych leków jest wywoływanie zaburzeń czynności układu pozapiramidowego, w tym parkinsonizmu i typowego dla tego zjawiska drżenia mięśniowego (dystonia) oraz dyskinez, czyli nieskoordynowanych ruchów mimowolnych całego ciała.

Leki przeciwpsychotyczne osłabiają nadmierne pobudzenie ruchowe (akatyzja) i obniżają próg drgawkowy, a niektóre pochodne wykazują także działanie przeciwbólowe. Istotne jest też ich działanie przeciwwymiotne oraz pobudzające łaknienie, dlatego z powodzeniem stosuje się je również w leczeniu anoreksji.

Niestety klasyczne leki przeciwpsychotyczne mają wpływ także na układ hormonalny, ponieważ nasilają wydzielanie prolaktyny wskutek zniesienia wpływu dopaminy na wydzielanie tego hormonu w przysadce. Skutkiem ubocznym ich zażywania mogą być zaburzenia cyklu miesiączkowego u kobiet.

Klasyczne leki neuroleptyczne – lista

Do grupy neuroleptyków typowych I generacji zalicza się m.in. pochodne fenotiazyny. Jest to grupa związków chemicznych zakończonych łańcuchem aminowym lub węglowodorowym, wykazujących działanie przeciwwymiotne, antyhistaminowe, przeciwlękowe i przeciwautystyczne. Niektórym chorym przepisuje się je jako leki pomocne w poprawie pamięci i koncentracji. Ich długotrwałe stosowanie wiąże się z wystąpieniem objawów pozapiramidowych, takich jak: drżenie i sztywność mięśni oraz spowolnienie ruchowe. Dzieli się je na trzy grupy:

  • pochodne alifatyczne – chlorpromazyna, promazyna, lewomepromazyna (np. Fenactil, Tisercin, Promazin, Promazine);
  • pochodne piperydynowe – tiorydazyna, pipotiazyna (np. Thioridazin, Piportil);
  • pochodne piperazynowe – perfenazyna, flufenazyna, perazyna, tioproperazyna, trójfluoroperazyna (np. Pernazinum, Perazin, Mirenil, Ramelteon, Trilafon, Modalina, Triftazin, Jatroneural).

W grupie leków antypsychotycznych znajdują się także pochodne tioksantenu, takie jak: chlorprotiksen, flupentiksol, fluprotiksen, klopentiksol, klotiksamid, meprotiksol, metiksen, piflutiksol, pimetiksen, teflutiksol, tiotiksen, zuklopentiksol (np. Chlorprotixen, Muricalm, Temaril). Wykazują one działanie przeciwdepresyjne.

Do typowych leków przeciwpsychotycznych zalicza się również pochodne butyrofenonu, takie jak: haloperydol, droperydol i trifluperidol (Haloperidol, Innovar, Droleptan) oraz benzamidy: sulpiryd i tiapryd (Sulpiryd, Tiapridal). Leczy się nimi epizody manii, schizofrenię oraz depresję psychotyczną.

W grupie leków przeciwpsychotycznych I generacji znalazły się także neuroleptyki aktywizujące. Pod względem chemicznym są to pochodne indolu. Są bezpieczne w stosowaniu, ponieważ rzadko kiedy wywołują objawy ze strony układu pozapiramidowego. Za najczęściej stosowane uważa się oksypertynę i molindon (Moban).

Neuroleptyki atypowe – leki przeciwpsychotyczne II generacji

Atypowe leki przeciwpsychotyczne są grupą leków wprowadzonych do lecznictwa w ostatnim dziesięcioleciu. Podobnie jak leki klasyczne działają na objawy wytwórcze, ale mają mniej skutków ubocznych i są lepiej tolerowane przez chorych. Wywołują mniej zaburzeń ze strony układu pozapiramidowego i układu hormonalnego.

Choć mechanizm działania tej grupy jest podobny do neuroleptyków typowych, to dodatkowo pełnią rolę agonistów dla receptora serotoninowego 5-HT2A, co zapobiega negatywnym skutkom powstałym na skutek blokady receptorów dopaminergicznych w ośrodkowym układzie nerwowym. Mniejsza toksyczność i większa tolerancja czyni te leki skutecznymi w leczeniu schizofrenii lekoopornej, w której występują omamy, halucynacje lub urojenia, w leczeniu choroby afektywnej dwubiegunowej oraz psychozach przebiegających z nadmiernym pobudzeniem ruchowym i agresją. Nowe neuroleptyki mają też działanie sedatywne (uspokajające), dlatego można je stosować nasennie i wyciszająco.

Do przeciwpsychotycznych leków sedatywnych atypowych zalicza się: asenapinę, amisulpryd, arypiprazol, blonanserynę, zotepinę, melperon, lurasidon, kwetiapinę, olanzapinę, iloperidon i klozapinę (nazwy: Olzapin, Olanzapina Mylan, Olanzapina Apotex, Zalasta, Zolaxa, Clopizam, Klozapol, Leponex, Melperon, Ketilept, Kventiax, Ketrel, Quentapil, Latuda, Abilify, Aripilek i wiele innych).

Leki neuroleptyczne w ciąży i dla dzieci

Neuroleptyki w ciąży nie są stosowane, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Niektóre ciężarne wymagają kontynuowania terapii tymi lekami, dlatego dobiera się je w oparciu o wytyczne FDA (Agencji Żywności i leków), kierując się jak najmniejszą szkodliwością na płód. Zazwyczaj są to preparaty zaliczane do kategorii B, które zostały przebadane na zwierzętach i nie udowodniono ich działania teratogennego. Do takich leków zalicza się np. klozapinę.

Środki przeciwpsychotyczne można podawać dzieciom, ale leczenie nimi wdraża się w ostateczności. Są podawane tylko wtedy, gdy zawodzi farmakoterapia innymi preparatami.

Trzeba pamiętać, że nie ma neuroleptyków bez recepty. Są to silne środki, które mogą mieć negatywny wpływ na stan zdrowia.

Leki przeciwpsychotyczne – przeciwwskazania

Jednoczesne stosowanie neuroleptyków i alkoholu czy środków narkotyzujących jest stanowczo przeciwwskazane, ponieważ nie wolno ich łączyć z tymi substancjami. Ostrożność należy zachować, jeśli stan ogólny pacjenta uległ pogorszeniu i nasiliły się jego zaburzenia psychiczne oraz gdy chory zmaga się z napadami padaczkowymi.

Neuroleptyki są przeciwwskazane przy chorobie Parkinsona, kobietom z rakiem piersi, osobom ze schorzeniami kardiologicznymi, chorym na jaskrę, z niewydolnością wątroby oraz nerek.

Przeciwwskazaniem bezwzględnym jest też złośliwy zespół neuroleptyczny, który stanowi zagrożenia dla zdrowia. Jego charakterystycznym objawem są zaburzenia świadomości połączone z gorączką i sztywnieniem mięśni.

Neuroleptyki – skutki uboczne i interakcje z innymi lekami

Długotrwałe stosowanie neuroleptyków może doprowadzić do uszkodzeń w mózgu, czego konsekwencją będzie szereg skutków ubocznych, takich jak:

  • spowolnienie psychoruchowe,
  • męczliwość,
  • senność,
  • drżenia i mimowolne ruchy ciała,
  • ślinotok lub suchość w jamie ustnej,
  • zaburzenia pamięci,
  • trudności z koncentracją,
  • nadmierny przyrost masy ciała,
  • zła tolerancja glukozy,
  • obniżenie libido,
  • zaburzenia potencji,
  • bóle i zawroty głowy,
  • alergie skórne,
  • zaburzenia hormonalne,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Przy długotrwałym stosowaniu neuroleptyków należy wykonywać regularne badania kontrolne: morfologię krwi obwodowej, próby wątrobowe, poziom elektrolitów oraz glukozy, ponieważ mogą zaburzać te parametry.

Interakcje leków neuroleptycznych z innymi lekami są trudne do przewidzenia ze względu na dużą rozpiętość zachodzących reakcji. Mogą nasilać działanie leków nasennych i silnych przeciwbólowych, zwiększając jednocześnie działanie depresyjne opioidów na ośrodek oddechowy. Podawane razem z lekami przeciwgorączkowymi i przeciwzapalnymi, mogą mieć negatywny wpływ na szpik.

Uzależnienie od neuroleptyków jest mało prawdopodobne, ponieważ nie wykazują one działania narkotycznego. Niestety oddziałują na ośrodkowy układ nerwowy, więc osoby zażywające te leki powinny być pod stałą kontrolą lekarza.

Bibliografia

  • Kostowski W., Herman Z. S., Farmakologia – podstawy farmakoterapii, Podręcznik dla studentów medycyny i lekarzy, Tom II, Wydanie III. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2008, s. 108–132.
  • Pużyński S., Rybakowski J., Wciórka J., Psychiatria kliniczna, Wydanie II. Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2011, s. 150–155.
  • Meder J. i wsp., Leki przeciwpsychotyczne w praktyce lekarza psychiatry. Leczenie pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii lekoopornej. Psychiatria Pol., 2008, XLII, 6: 859–873.
Opublikowano: ; aktualizacja: 22.01.2019

Oceń:
5.0


Może cię

Zatrucie lekami antydepresyjnymi

Depresja to schorzenie, którego wiodącą przyczyną jest dysfunkcja i niezdolność do pracy, a dotyka coraz ...

Wideo – Leki psychotropowe

Psychiatria jest stosunkowo młodą specjalnością medyczną, wokół której istnieje wiele mitów oraz stereotypów. Jest tak ...

Wideo – Leki przeciwlękowe

Grupa leków, które określa się mianem leków przeciwlękowych czy nasennych, to głównie tzw. benzodwuazepiny – ...

Wideo – Leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyki)

Grupę leków przeciwpsychotycznych stosuje się w psychozach, czy wszędzie tam, gdzie występują objawy psychotyczne, a ...

Karbamazepina – badanie stężenia

Badanie karbamazepiny wykonujemy w celu monitorowania jej stężenia we krwi podczas leczenia, dzięki temu możemy ...

Inhibitory MAO (monoaminooksydazy) – co to jest, działanie, interakcje z lekami, skutki uboczne i dieta

Inhibitory MAO (monoaminooksydazy) to szeroka grupa substancji leczniczych, początkowo stosowanych przy gruźlicy. Część z nich ...

Wideo – Leki psychotropowe a problemy z libido

Najstarsze leki przeciwdepresyjne, tzn. leki trójpierścieniowe, wywierają szereg niekorzystnych wpływów na organizm. Wśród skutków ubocznych ...

NeoMag – rodzaje, dawkowanie, cena, opinie – na co pomaga?

Skurcze mięśni, drganie powieki, uczucie ciągłego zmęczenia i spadku energii mogą świadczyć o braku magnezu ...

Wideo – Zalety i wady farmakoterapii

Zaletą farmakoterapii, czyli leczenia za pomocą leków, jest na pewno to, że są one w ...

Tabletki na uspokojenie bez recepty

Stres, zdenerwowanie czy napięcie nerwowe bardzo często wiąże się z problemami ze snem i bezsennością. ...

Wideo – Leki przeciwdepresyjne

Leki przeciwdepresyjne stosuje się w przypadku zaburzeń depresyjnych – zarówno w epizodzie depresyjnym, zaburzeniach depresyjnych ...

Wideo – Rodzaje leków stosowanych w psychiatrii

Farmakoterapia, czyli leczenie przy pomocy leków, to bardzo ważna część pracy lekarza, w tym lekarza ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon