Splenektomia (usunięcie śledziony) – wskazania, powikłania i życie bez śledziony

Splenektomia to zabieg całkowitego lub częściowego usunięcia śledziony. W przebiegu ciężkich urazów, chorób nowotworowych lub niektórych chorób zakaźnych dochodzi do uszkodzenia lub zaburzenia funkcji śledziony. Czasami jej usunięcie jest niezbędnym elementem terapii. Jak wygląda życie bez śledziony?

Splenektomia – wskazania

Śledziona pełni w organizmie różne funkcje, głównie związane z krwinkami i układem odpornościowym. Między innymi w śledzionie są usuwane stare krwinki czerwone, białe i płytki krwi. Czas życia prawidłowych erytrocytów wynosi ok. 4 tygodni, płytek do 10 dni, natomiast w przypadku krwinek białych długość ich życia zależy od rodzaju komórek. Pod koniec swojego życia są one rozkładane w śledzionie, a substancje pochodzące z ich rozkładu są częściowo wykorzystywane do produkcji nowych krwinek.

Częstym wskazaniem do splenektomii są zaburzenia hematologiczne, w tym nowotwory układu krwiotwórczego. Do niektórych schorzeń hematologicznych, w których wykonuje się splenektomię należą:

  • wrodzone choroby hemolityczne, np.: niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej, sferocytoza,
  • nabyte choroby hemolityczne, np. niedokrwistości autoimmunologiczne,
  • samoistne włóknienie szpiku,
  • pierwotna małopłytkowość immunologiczna.

Część zaburzeń hematologicznych powoduje wzmożony rozpad czerwonych krwinek, czyli tzw. hemolizę wewnątrznaczyniową. Dzieje się tak m.in. w niedoborze dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej. Erytrocyty pozbawione tego enzymu są narażone na rozpad z powodu stresu oksydacyjnego wywołanego zakażeniem, kwasicą, lekami lub toksynami.

Istnieją również nabyte choroby hemolityczne. Są to głównie zaburzenia autoimmunologiczne związane z nieprawidłową pracą układu odpornościowego, który niszczy własne czerwone krwinki. W połowie przypadków choroby te mają charakter pierwotny, czyli niezwiązany z innymi patologiami. Zaś w drugiej połowie przypadków hemoliza autoimmunologiczna towarzyszy chorobom, takim jak toczeń układowy lub jest wywołana przeszczepami, transfuzjami i zażywaniem niektórych leków. W przypadku częstych i ciężkich epizodów hemolizy splenektomia pozwala zapobiec ciężkim niedokrwistościom u takich pacjentów. Często usunięcie śledziony pozwala na utrzymanie choroby w stanie remisji lub pozwala zmniejszyć dawki przyjmowanych leków.

W chorobach nowotworowych, takich jak samoistne włóknienie szpiku upośledzona jest produkcja krwinek, w tym erytrocytów. Ponieważ szpik jest niewydolny, jego funkcje przejmują wątroba i śledziona. Wówczas rozwija się splenomegalia, czyli bolesne powiększenie śledziony. Jeśli dodatkowo rozwija się nadciśnienie wrotne z wodobrzuszem lub dolegliwości są bardzo nasilone, wskazane jest usunięcie śledziony.

Istnieją również zaburzenia hematologiczne powodujące rozpad płytek krwi, np. pierwotna małopłytkowość immunologiczna, zwana również samoistną plamicą małopłytkową. W przebiegu tej choroby układ odpornościowy niszczy płytki krążące we krwi, a ponadto zmniejsza się ich wytwarzanie w szpiku kostnym. Istnieje więc ryzyko groźnych krwawień. Splenektomia w leczeniu małopłytkowości immunologicznej u dorosłych i dzieci jest wskazana jeśli po 6-12 miesiącach leczenia farmakologicznego nie uda się utrzymać liczby trombocytów w morfologii na poziomie 30-50 tysięcy na mililitr.

Niektóre choroby zakaźne i metaboliczne również dotyczą śledziony. Przykładowo mononukleoza zakaźna, malaria, borelioza, wirusowe zapalenie wątroby czy choroba Gauchera mogą prowadzić do splenomegalii. Jednak leczenie w tych przypadkach nie polega na usunięciu śledziony. Zabieg może się okazać konieczny dopiero w przypadku znacznego uszkodzenia narządu. Zapalenie śledziony, choć występuje rzadko, może być powikłaniem procesu toczącego się w odległym miejscu, np. zapalenia płuc.

Ból z lewej strony pod żebrami może być objawem powiększonej śledziony. Najczęściej towarzyszy mu uczucie pełności. Zwiększenie objętości tego narządu może wskazywać na wiele chorób, dlatego niezbędna jest konsultacja lekarska.

Splenektomia po urazie

Śledziona znajduje się w jamie brzusznej po stronie lewej, pod żebrami IX-XI. Jedną z jej funkcji jest magazynowanie krwi. Narząd ten jest otoczony cienką torebką łącznotkankową i w sumie może pomieścić nawet kilkaset mililitrów krwi. Jednocześnie jest narządem bardzo „kruchym”. W przypadku silnych urazów jamy brzusznej może dojść do pęknięcia śledziony. Wówczas miąższ ulega uszkodzeniu, a torebka najczęściej pozostaje w całości. Tworzy się tzw. krwiak podtorebkowy. Istnieje wtedy ryzyko, że przy pęknięciu torebki cała zgromadzona w niej krew wydostanie się powodując masywny, zagrażający życiu krwotok. Może do tego dojść nawet kilka dni po urazie. Objawami pęknięcia śledziony są ból lewego podżebrza promieniujący do lewego ramienia (objaw Kehra) lub rozlany ból brzucha. Jeśli krew wydostanie się do jamy brzusznej, mogą pojawić się objawy wstrząsu, takie jak przyspieszony oddech i akcja serca, niskie ciśnienie.

Szybką diagnostykę przy podejrzeniu urazowego uszkodzenia śledziony można przeprowadzić przy pomocy aparatu USG. Badanie to wykorzystuje się w badaniu np. pacjentów po wypadkach. Natomiast do oceny rozległości krwiaka, krwawienia wewnątrzotrzewnowego lub uszkodzenia innych narządów wykorzystuje się tomografię komputerową. Istnieje pięć stopni uszkodzenia śledziony. Przy stopniu pierwszym stosuje się leczenie zachowawcze. Natomiast leczenie chirurgiczne, w tym wycięcie śledziony, jest wskazane gdy krwiak zajmuje co najmniej 10 proc. powierzchni śledziony lub pęknięcie sięga od centymetra w głąb narządu.

Torbiele śledziony są powikłaniem urazu. W przypadku znacznego powiększenia rozmiarów śledziony wykonuje się tak zwaną marsupializację. Jest to zabieg polegający na nacięciu i opróżnieniu torbieli. Ściany torbieli zszywa się tak, aby pozostała ona otwarta, co zapobiega gromadzeniu się płynu. Jeśli niemożliwe jest usunięcie torbieli, może być wskazane wycięcie całej śledziony.

Usunięcie śledziony

Przygotowanie pacjenta do badania obejmuje między innymi badania krwi w celu oceny morfologii. Powinno się ocenić parametry stanu zapalnego oraz wyrównać zaburzenia krzepnięcia – również u osób zażywających doustne leki przeciwkrzepliwe. Należy również uzupełnić niedobór czerwonych krwinek i płytek krwi. Czasami krew przetacza się jednak już w trakcie operacji, zaraz po zaklemowaniu naczyń śledzionowych. W przypadku zaburzeń hematologicznych o podłożu autoimmunologicznym przetoczenie krwi może być problematyczne, dlatego stosuje się leczenie sterydami w okresie okołooperacyjnym. Do zaplanowania zabiegu konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej. Jest to ważne również z punktu poszukiwania dodatkowej śledziony. U niektórych osób mogą występować dwie śledziony lub nawet więcej i jest to normalny wariant anatomiczny.

Możliwe jest wykonane klasycznej operacji, jak również splenektomii laparoskopowej. Otwarcie jamy brzusznej częściej jest konieczne w przypadku rozległych urazów lub znacznego powiększenia narządu. Są dwie główne techniki usunięcia śledziony. W przypadku operacji z powodu rozległego uszkodzenia śledziony od razu zaciska się wszystkie naczynia krwionośne i wydobywa uszkodzony organ. Jeśli zabieg wykonywany jest z wskazań np. hematologicznych, a śledziona jest znacznie powiększona, najpierw zaciska się tętnicę śledzionową. Zamknięcie dopływu krwi i pozostawienie swobodnej drogi odpływu umożliwia zmniejszenie rozmiarów śledziony i jej łatwiejsze usunięcie.

Powikłania bezpośrednio po zabiegu usunięcia śledziony są stosunkowo rzadkie. Istnieje ryzyko m.in.:

  • niedodmy i zapalenia płuc,
  • zakrzepicy żylnej,
  • krwawienia z przewodu pokarmowego,
  • ropnia podprzeponowego.

Większym ryzykiem są obarczeni pacjenci z zaawansowanym samoistnym włóknieniem szpiku. W tym przypadku ryzyko poważnych powikłań okołooperacyjnych jest duże.

Rekonwalescencja usunięciu śledziony trwa zwykle do kilku tygodni. W tym czasie pacjent może odczuwać ból pooperacyjny i powinien powstrzymać się od wzmożonego wysiłku fizycznego. Czas powrotu do zdrowia może się wydłużyć w przypadku złego wyjściowego stanu chorego.

Życie bez śledziony

Bez śledziony można żyć, gdyż nie jest ona niezbędnym narządem. Splenektomia u zdrowej osoby nie niesie za sobą większych komplikacji, ani nie wpływa znacząco na zmianę stylu życia. Funkcje śledziony przejmuje układ limfatyczny, wątroba i szpik kostny. Brak śledziony prowadzi do pewnego upośledzenia odporności, ponieważ to właśnie w niej niszczone są niektóre bakterie. Z tego powodu dwa tygodnie przed operacją należy wykonać szczepienia przeciwko pneumokokom oraz bakteriom Haemophilus influenzae i Neisseria meningitidis. Są to drobnoustroje odpowiedzialne za wywoływanie zapalenia opon mózgowych i płuc. Szczepienia należy powtarzać co 5 lat. Nie ma natomiast wskazań do stosowania profilaktycznej antybiotykoterapii.

Życie po usunięciu śledziony może być bardziej uciążliwe w przypadku dzieci, u których układ odpornościowy nie jest jeszcze w pełni rozwinięty. Z tego powodu splenektomię powinno się wykonać po 4 roku życia, z wyjątkiem sytuacji ratujących życie. Usunięta śledziona może powodować zwiększenie liczby płytek krwi powyżej normy. Jeśli tak się stanie, zaleca się profilaktyczne stosowanie kwasu acetylosalicylowego.

Bibliografia

  1. P. Gajewski (red.): Interna Szczeklika 2015. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2015; s. 1687-1688, 1692, 1815-1816.
  2. D. Kusz (red.): Kompendium traumatologii. Wyd. I., Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2010; s. 925-926.
Opublikowano: ; aktualizacja: 25.03.2019

Oceń:
4.3


Może cię

Zespół Wiskotta-Aldricha – dziedziczenie, objawy, badania, leczenie, rokowanie

Zespół Wiskotta-Aldricha to rzadka choroba o podłożu genetycznym, którą częściej diagnozuje się u mężczyzn. Schorzenie ...

Dwie śledziony – przyczyny, objawy, badania – czy dodatkowa śledziona wymaga leczenia?

Śledziona to pojedynczy narząd. Zdarza się jednak, że występuje podwójnie. Najczęściej dodatkowa śledziona nie wywołuje ...

Torbiel na śledzionie – przyczyny, objawy, leczenie torbieli śledziony

Torbiele śledziony występują rzadko. Zazwyczaj nie dają żadnych objawów. W przypadku większych zmian powiększona śledziona ...

Małopłytkowość (trombocytopenia) – objawy, przyczyny, leczenie i rodzaje

Trombocytopenia, inaczej małopłytkowość to stan, w którym stwierdza się małą ilość płytek krwi. Małopłytkowość krwi ...

Ból śledziony – czy, gdzie i jak boli śledziona?

Ból śledziony najczęściej jest wynikiem jej powiększenia. Objawy, które pojawiają się dodatkowo to najczęściej ból ...

Hipersplenizm (nadaktywność i powiększenie śledziony) – przyczyny, objawy, leczenie

Hipersplenizm nie jest pojęciem tożsamym ze splenomegalią (powiększeniem śledziony), ale może jej towarzyszyć. Splenomegalia to ...

Mielofibroza (włóknienie szpiku) – przyczyny, objawy, leczenie

Mielofibroza (zwłóknienie szpiku) to choroba szpiku (nowotwór krwi), której przyczyny nie są do końca poznane. ...

Nadpłytkowość samoistna – przyczyny, objawy, leczenie

Nadpłytkowość krwi oznacza podwyższone stężenie płytek krwi (powyżej 600 tys./µl). Nadpłytkowość wtórna spowodowana jest fizjologiczną ...

Ziarnica złośliwa (chłoniak Hodgkina) – objawy, przyczyny, rokowania, przerzuty

Ziarnica złośliwa, nazywana również chłoniakiem Hodgkina, należy do schorzeń nowotworowych układu limfatycznego. Zdiagnozowana w początkowym ...

Pancytopenia – przyczyny, objawy, diagnostyka, leczenie

Pancytopenia to choroba krwi, w przebiegu której dochodzi do niedoboru wszystkich typów komórek krwi (elementów ...

Sferocytoza wrodzona – dziedziczna żółtaczka hemolityczna

Sferocytoza wrodzona to niedokrwistość (anemia) hemolityczna, w przebiegu której dochodzi do zaburzenia budowy erytrocytów, czyli ...

Pęknięcie śledziony – przyczyny, objawy, usuwanie pękniętej śledziony

Wszelkie obrażenia jamy brzusznej mogą prowadzić do uszkodzenia śledziony i groźnych powikłań, np. pourazowe pęknięcie ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon