Powikłania zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR) stanowi chorobę, w której proces patologiczny obejmuje wybrane struktury mózgowe tj. oponę miękką, pajęczą, przestrzeń podpajęczynówkową i komory mózgu oraz ich wyściółkę w odpowiedzi na zakażenie drobnoustrojami. Występuje bakteryjne i wirusowe zapalenie opon mózgowych, rokowanie w przypadku pierwszego z nich jest gorsze.

Co to jest zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych występować może w każdym wieku, najczęściej jednak chorują osoby najmłodsze, głównie dzieci do 5. roku życia, dzieci w wieku szkolnym oraz osoby starsze, a najczęstszym czynnikiem sprawczym są bakterie. Mówimy wówczas o bakteryjnym zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych.

W przypadku bakteryjnego zapalenia opon, najczęstsza przyczyna infekcji są bakterie:

  • Neisseria meningitidis (tzw. meningokoki, ok. 37% przypadków),
  • Streptococcus pneumoniae (tzw. pneumokoki, ok. 25-51% przypadków),
  • Haemophilus influenzae typu B (ok. 10% przypadków).

Bakteria neisseria. meningitidis nazywana jest dwoinką zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.

Ponadto za rozwój zapalenia opon mózgowych odpowiedzialne mogą być również inne drobnoustroje tj. wirusy, grzyby, pierwotniaki.

Wirusowe zapalenie opon mózgowych zaliczane do tzw. aseptycznych zapaleń opon mózgowo-rdzeniowych. Jest bardziej powszechne i charakteryzuje się łagodniejszy przebiegiem niż bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (bywające stanem zagrożenia życia). Około 70-80% wszystkich przypadków wirusowych zapaleń opon mózgowych jest wywoływanych przez tzw. enterowirusy (ECHO, polio, Coxsackie A i B), a także przez wirusy świnki,odry i różyczki.

Rokowanie w zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych

Z powodu bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, każdego roku leczonych jest 5 na 100 tysięcy osób. Przed erą wprowadzenia do leczenia antybiotyków zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych wiązało się z bardzo wysokim ryzykiem zgonów, bliskie 100%. Obecnie, w dobie rozpowszechnionej antybiotykoterapii i ulepszonej diagnostyki, liczba zgonów maleje, lecz wyniki wciąż nie są zadowalające – śmiertelność w zapaleniu opon mózgowych wynosi średnio ok 20% i uzależniona jest od czynnika sprawczego.

Najcięższym przebiegiem odznaczają się zakażenia bakteryjnie pałeczkami Gram-ujemnym (śmiertelność ponad 50%) i Streptococcus pneumoniae (tzw. pneumokoki; śmiertelność ok 30%). Ponadto zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych może powodować trwałe następstwa neurologiczne. Szacuje się, że występują one u ok. 9% chorych, a ich częstość wzrasta wraz z obecnością czynników ryzyka. Dlatego wciąż zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych uważane jest za bardzo groźną chorobę, której objawów nie można zlekceważyć.

Najważniejszą i najskuteczniejszą metodą zapobiegania zarówno chorobie jak i jej niebezpiecznym następstwom są szczepienia ochronne (profilaktyka pierwotna). Obecnie w Polsce dostępne są szczepienia p/k Haemophilus influanzae (w programie szczepień obowiązkowych) oraz szczepienia p/k meningokokom i pneumokokom (szczepienia dodatkowe, niefinansowane przez fundusz zdrowia), a także szczepienia profilaktycznie przeciwko wirusom: szczepienia p/k wirusowi świnki, odry i różyczki (szczepienia obowiązkowe), polio (szczepienie obowiązkowe) oraz ospie wietrzne, wściekliźnie i grypie (szczepienia zalecane, nierefundowane przez fundusz zdrowia.

Ciężkie przypadki zapalenia opon mózgowych

Obraz oraz następstwa zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych uzależnione są od wielu czynników. Wyodrębniono specjalną grupę czynników ryzyka, które w istotny sposób pogarszają przebieg choroby. Należą do nich m.in.:

  • starszy wiek pacjenta,
  • zaburzenia odporności (nabyte lub wrodzone upośledzenie odporności, leczenie immunosupresyjne, stany po przeszczepie narządów),
  • większa zjadliwość patogenu (gorsze rokowanie: pneumokoki, pałeczki Gram-ujemne np. E.coli, Klebsiella pneumoniae),
  • opóźnienie rozpoczęcia właściwego leczenia (przeciw drobnoustrojom oraz leczenia przeciwobrzękowego),
  • wstrząs,
  • wystąpienie zaburzeń przytomności,
  • wystąpienie drgawek.

Należy pamiętać, że czynnikami predysponującymi do wystąpienia zakażeń bakteryjnych są:

  • nieprawidłowe połączenia przestrzeni oponowej z jamą nosowo-gardłową, zatokami obocznymi nosa, uchem środkowym (głównie zapalenia nawrotowe),
  • nieżyty górnych dróg oddechowych,
  • kolonizacja dróg rodnych kobiety patogenami (noworodkowe zapalenie opon mózgowych),
  • złe warunki ekonomiczne, higieniczne, mieszkaniowe,
  • przebywanie w przeludnionych pomieszczeniach (szkoły, internaty, koszary),
  • zaburzenia odporności,
  • współistniejące choroby przewlekłe.

Wczesne powikłania zapalenia opon mózgowych

Powikłania zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych dotyczą głównie ośrodkowego układu nerwowego. Najczęstszymi następstwami neurologicznymi choroby są:

Wczesne powikłania zapalenia opon mózgowych (faza ostra choroby):

  • stan padaczkowy – sytuacja, w której napad padaczkowy utrzymuje się ponad 30 minut lub występuje seria napadów, między którymi chory nie odzyskuje przytomności. Jest to stan bezpośredniego zagrożenia życia, wymagający natychmiastowej pomocy i intensywnego leczenia. Niesie on ze sobą również wysokie ryzyko trwałego uszkodzenia mózgu.
  • wodogłowie – czyli zwiększenie ilości płynu mózgowo-rdzeniowego w układzie komorowym mózgu. Zwiększające się objętość płynu mózgowo-rdzeniowego powoduje narastanie ciśnienia śródczaszkowego i obrzęku mózgu, co może doprowadzić do tzw. zespołu ciasnoty wewnątrzczaszkowej. Gdy leczenie przeciwobrzękowe nie zostanie w porę wdrożone lub jest nieskuteczne, u pacjenta rozwijają się objawy zespołu: zaburzenia świadomości i przytomności, zwolnienie akcji serca, cechy niewydolności oddechowej. W konsekwencji może dojść do zgonu w mechanizmie wgłobienia mózgu.
  • zespół nieadekwatnego wydzielania wazopresyny – charakteryzuje się występowaniem objawów neurologicznych w postaci: bólów głowy, nudności i wymiotów, zmian nastroju, zaburzeń świadomości, nadmierną pobudliwością lub apatią, spadkiem napięcia mięśni i odruchów ścięgnistych. Nieleczone zaburzenie może doprowadzić do zgonu chorego.

Późne powikłania zapalenia opon mózgowych

Późne powikłania zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych:

  • niedowłady lub porażenia spastyczne kończyn (wysokie napięcie mięśni),
  • porażenia nerwów czaszkowych,
  • padaczka,
  • upośledzenie czynności poznawczych i zaburzenia mowy,
  • upośledzenie słuchu (nawet głuchota; szczególnie narażone są dzieci z pneumokokowym zapalaniem opon mózgowo-rdzeniowych),
  • zaburzenia psychogenne (np. zaburzenia zachowania, zaburzenia snu),
  • zaburzenia somatyczne (głównie u dzieci, np. zaburzenia wzrostu, zmniejszona tolerancja wysiłku),
  • ropień mózgu (rzadkie powikłanie, głównie w zakażeniach pałeczkami Gram-ujemnymi),
  • tętniak pozapalny (rzadkie powikłanie),
  • poprzeczne zapalenie rdzenia kręgowego (rzadkie powikłanie).
Opublikowano: ; aktualizacja: 16.03.2015

Oceń:
4.4


Może cię

Ropne (bakteryjne) zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – jakie daje objawy i jak leczyć?

Ropne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych to jedna z cięższych postaci, która może dawać poważne powikłania. Bakteryjne ...

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u noworodka

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych to jedna z najbardziej niebezpiecznych chorób. Choroba ta często powoduje powikłania wymagające ...

Choroba meningokokowa

Inwazyjna choroba meningokokowa to choroba, która często atakuje młodsze dzieci, pojawia się nagle i może ...

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych stanowi ostrą chorobę zakaźną, która rozwija się w wyniku inwazji bakteriami ...

Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

Wirusowe zapalenie opon mózgowych zazwyczaj jest bardziej powszechne i charakteryzuje się łagodniejszym przebiegiem niż bakteryjne ...

Prokalcytonina (PCT) – badanie

Badanie prokalcytoniny (PCT) wykonywane jest coraz częściej w celu oceny stopnia infekcji, różnicowania przyczyn stanów ...

Rezonans magnetyczny (MRI) układu nerwowego

Rezonans magnetyczny (MRI) układu nerwowego jest obecnie jedną z najlepszych metod diagnostycznych chorób tego układu. ...

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dziecka

Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych to choroba infekcyjna dotykająca przede wszystkim dzieci i młodzież. Jest ona ...

Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych u dzieci

Wirusowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych należy do spektrum neuroinfekcji, to znaczy chorób zapalnych układu nerwowego. Może ...

Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego

Płyn mózgowo-rdzeniowy badamy wówczas, gdy podejrzewamy: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu, zapalenie korzeni rdzeniowych, krwawienie ...

Zapalenie opon mózgowych u dziecka

Zapalenie opon mózgowych (meningitis cerebrospinalis purulenta) to stan zapalny struktur, które otaczają mózg i rdzeń ...

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych - objawy

Wśród objawów zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych najbardziej typowe są: wysoka gorączka, silny ból głowy, sztywność karku, ...

Komentarze (0)