Zaburzenia snu

Obecnie uważa się, że zaburzenia snu są jednymi z najczęściej występujących schorzeń. Część z nich, np. bezsenność jest przez niektórych badaczy zaliczana nawet do chorób cywilizacyjnych. Istnieje wiele czynników odpowiedzialnych za pogorszenie jakości snu. Należą do nich m.in. niska aktywność fizyczna w ciągu dnia oraz coraz częstsze prowadzenie trybu życia niezgodnego z naturalnym rytmem dnia i nocy.

Co wpływa na sen i jakość snu?

Sen jest jedną z podstawowych potrzeb fizjologicznych – w przypadku dorosłego człowieka zajmuje prawie 30 proc. czasu jego życia. Jest to stan przyjęcia postawy spoczynku, zaniechania aktywności ruchowej oraz zmniejszenia pobudliwości na bodźce pochodzące z zewnątrz. Zapotrzebowanie na sen u człowieka nie jest równomierne w ciągu całego życia. Zależy ono od wielu czynników, takich jak:

  • czynniki genetyczne, czyli osobista predyspozycja każdego człowieka co do długości trwania snu, jak i pory zasypiania;
  • wiek – noworodki spędzają we śnie około 16 godzin, dzieci około 6. roku życia 10 godzin, dorosły człowiek średnio 7–8 godzin;
  • płeć – u mężczyzn po 20. roku życia obserwuje się spadek ilości snu głębokiego, a więc parametru świadczącego o jakości snu; u kobiet sytuacja taka ma miejsce po 40. roku życia;
  • aktywność fizyczna w ciągu dnia, długość i jakość snu w poprzednich nocach;
  • rytm okołodobowy, na który główny wpływ mają światło, wstawanie rano o tej samej porze, kontakty społeczne, stałe pory wysiłku fizycznego, pracy, posiłków oraz wypoczynku.

Głównym ośrodkiem regulującym rytm snu i czuwania jest część mózgu, zwana podwzgórzem. Koordynuje ono również czynność układu hormonalnego, procesy metaboliczne oraz apetyt człowieka.

Zaburzenia snu a bezsenność

Bezsenność to zaburzenie, w którym dochodzi do snu niewystarczająco długiego lub snu o złej jakości. Do najczęstszych objawów bezsenności należą:

  • problemy z zasypianiem,
  • trudności w utrzymaniu snu (częste wybudzanie się),
  • przedwczesne poranne budzenie się,
  • uczucie niewyspania po wybudzeniu.

Bezsenność powoduje pogorszenie funkcjonowania i obniżenie jakości życia człowieka. Utrzymywanie się objawów bezsenności ponad miesiąc (tzw. bezsenność przewlekła) sugeruje istnienie schorzenia przewlekłego, np. zaburzenia psychicznego, uzależnienia od alkoholu lub leków nasennych, choroby somatycznej (np. przebiegającej z odczuwaniem bólu).

Zaburzenia snu a bezdech obturacyjny

Zespół obturacyjnego bezdechu sennego jest najczęstszą przyczyną zaburzeń oddychania związanych ze snem. Jego występowanie ma związek z obniżeniem napięcia mięśni tylnej ściany gardła, zapadaniem się języka podczas snu oraz upośledzeniem drożności dróg oddechowych, czego objawem jest chrapanie oraz epizody bezdechów (co najmniej 10-sekundowych). Skutkiem choroby są zaburzenia snu, pogorszenie jakości snu, częste wybudzenia ze snu, nadmierna senność i uczucie zmęczenia w ciągu dnia.

Chorzy często skarżą się na poranne bóle głowy. Do wystąpienia obturacyjnego bezdechu sennego predysponuje otyłość, duży obwód szyi, powiększenie migdałków podniebiennych lub gardłowego.

Nadmierna senność (hipersomnia)

Nadmierna senność w ciągu dnia jest najczęściej skutkiem zbyt krótkiego i nieregularnego czasu snu. Do innych przyczyn wystąpienia tego zaburzenia zalicza się:

  • choroby psychiczne, zwłaszcza depresję,
  • choroby ogólnoustrojowe, np. anemię, niedoczynność tarczycy, przewlekłe choroby zapalne i alergiczne,
  • zespół obturacyjnego bezdechu sennego,
  • zażywanie leków lub nielegalnych substancji psychoaktywnych,
  • narkolepsję – choroba manifestująca się napadowymi atakami snu trwającymi od kilku do kilkunastu minut, których nie można się pokonać. Pojawiają się one w codziennych sytuacjach życiowych (np. podczas jedzenia), a po wybudzeniu odczuwa się krótkotrwały wypoczynek. Chorzy często doznają nagłych, krótkotrwałych spadków napięcia mięśni wywołanych przez silne bodźce, np. śmiech, lęk, gniew. Podczas takich epizodów zachowana jest świadomość chorego.

Gdy nie można ustalić przyczyny wywołującej nadmierną senność, rozpoznaje się hipersomnię idiopatyczną. Przy podejrzeniu zarówno hipersomnii idiopatycznej, jak i narkolepsji wykonuje się badanie polisomnograficzne oraz test latencji snu.

Zaburzenia rytmu snu i czuwania

  • Zespół opóźnionej fazy snu (DSPS) najczęściej dotyczy osób poniżej 30. roku życia i cechuje się opóźnioną w stosunku do przeciętnej porą rozpoczęcia snu (najczęściej po godzinie 2:00). Jakość i długość snu pozostają w normie. Zaburzenie należy różnicować z nawykowymi zaburzeniami snu związanymi z prowadzonym trybem życia (np. korzystanie z komputera do późnych godzin nocnych).
  • Zespół przyspieszonej fazy snu (ASPS) najczęściej występuje u osób po 60. roku życia. W zaburzeniu tym dochodzi do zbyt wczesnej pory rozpoczęcia snu (średnio przed godziną 21:00) i przyspieszonej pory jego zakończenia (około 3:00–4:00 w nocy).
  • Rytm wolno biegnący występuje najczęściej u niewidomych oraz osób odizolowanych od otoczenia. Polega na stopniowym wydłużeniu pory zasypiania oraz wybudzeń aż do zatarcia naturalnego rytmu okołodobowego.
  • Nieregularny tryb życia i praca zmianowa są najczęstszą przyczyną zaburzeń snu wynikających z nieregularnego rytmu okołodobowego. W zapobieganiu zaburzeniom snu u osób pracujących zmianowo powinno się stosować regularny grafik zmian uwzględniający zmianę godzin pracy nie częściej niż raz na tydzień. Godziny pracy powinny być przesuwane zgodnie z kierunkiem wskazówek zegara. Należy pamiętać, że praca zmianowa jest szkodliwa, a pojawienie się po kilku lub kilkunastu latach pracy zaburzeń snu powinno skłonić do zmiany stanowiska lub trybu pracy.

Zaburzenia snu – parasomnie

Zaburzenia snu przebiegające z nieprawidłowymi zdarzeniami podczas snu to parasomnie. W zaburzeniach tych zarówno czas, jak i pora snu pozostają prawidłowe. Najczęściej występują u dzieci, u których nie doszło jeszcze do wykształcenia prawidłowych mechanizmów regulujących sen oraz u osób starszych, u których podejrzewa się istnienie chorób mózgowia.

  • Somnambulizm, czyli lunatyzm najczęściej dotyczy dzieci w wieku 4–10 lat oraz w okresach intensywnej nauki, pracy, przewlekłego niedoboru snu oraz stresu. Napady polegają na wykonywaniu podczas snu złożonych czynności ruchowych, np. opuszczanie łóżka. Chory ma otwarte oczy, a kontakt z nim jest ograniczony do minimum. Ataki somnambulizmu pojawiają się najczęściej 1–2 godziny po zaśnięciu; należy je różnicować z epizodami padaczki.
  • Jedzenie w trakcie wybudzeń ze snu (SRED) to nieświadome spożywanie pokarmów, często dziwacznych lub niewłaściwie przygotowanych podczas wybudzeń ze snu. Pacjenci obciążeni SRED nie pamiętają nazajutrz epizodów, które mają miejsce w trakcie snu.
  • Lęki nocne występują najczęściej u dzieci między 4. a 12. rokiem życia. Są to zaburzenie snu polegające na występowaniu gwałtownych epizodów wybudzeń z głębokiego snu z głośnym krzykiem oraz uczuciem dezorientacji. Ataki lęków nocnych ustępują po paru minutach i wiążą się z niepamięcią po wybudzeniu ze snu. Schorzenie należy różnicować z atakami padaczki. Warto wspomnieć, że u dzieci może pojawić się także moczenie nocne.
  • Zaburzenia zachowania podczas snu REM występują najczęściej u osób po 50. roku życia i wiążą się z przeżywaniem w drugiej połowie snu żywych marzeń sennych. Chorzy nieświadomie próbują brać udział w swoim śnie, np. próbując się bronić lub uciekać przed napastnikiem, kopią, starają się łapać nieistniejące przedmioty. Zaburzenie snu poprzedza czasem pojawienie się objawów choroby Parkinsona.
  • Koszmary senne występują najczęściej u małych dzieci. Ich cechą charakterystyczną jest przeżywanie podczas snu treści marzenia sennego, które po przebudzeniu są dobrze pamiętane. Tego typu zaburzenia snu mogą wystąpić także u osób, które doznały urazu traumatycznego (zespół stresu pourazowego).

Zespół niespokojnych nóg

Jednym z trudnych do sklasyfikowania zaburzeń towarzyszących wypoczynkowi nocnemu jest zespół niespokojnych nóg. Zespół znany jest także jako choroba Wittmaacka-Ekboma lub syndrom niespokojnych nóg.

Istotą choroby jest występowanie nieprzyjemnych wrażeń czuciowych w okolicach kończyn dolnych. Objawy te nasilają się podczas spoczynku, zwłaszcza w czasie snu. Te nieprzyjemne odczucia powodują, że osoba chora odczuwa przymus ciągłego poruszania kończynami.

Przyczyny choroby nie zostały do końca poznane. Szacuje się, że jedną z przyczyn są obciążenia genetyczne – wskazuje się na niewłaściwe połączenia pomiędzy mózgowiem a rdzeniem kręgowym. Inna teoria mówi także o zaburzeniach w przemianie żelaza.

Opublikowano: ; aktualizacja: 29.08.2016

Oceń:
4.2


Może cię

Leki nasenne bez recepty

Na problemy ze snem wpływ ma nieregularny tryb życia, stres, brak ruchu i źle zbilansowana ...

Tabletki nasenne bez recepty – jak wybrać dobre leki nasenne?

Tabletki nasenne bez recepty pomagają wyeliminować problemy z zasypianiem i utrzymaniem snu, zapobiegając epizodom budzenia ...

Benzodiazepiny w moczu

Benzodiazepiny są to związki chemiczne, które znalazły zastosowanie między innymi w terapii lęku i bezsenności. ...

Sposoby na problemy ze snem

Sen, obok czuwania, to jeden ze stanów fizjologicznych, które występują cyklicznie w naszym życiu. Na ...

Jak leczyć bezsenność?

Jak leczyć bezsenność? Sposobem jest w pierwszej kolejności zmiana trybu życia, ograniczenie stresu, dbanie o ...

Tabletki na sen – jak wybrać najlepsze tabletki nasenne?

Tabletki nasenne dostępne są na receptę i bez recepty. Leki na sen mają ułatwiać zasypianie, ...

Budzenie się w nocy

Problem budzenia się w nocy dotyczy wielu ludzi. Szacuje się, że częściej występuje on u ...

Seksomnia

Seksomnia to pojęcie, którym określa się zaburzenie polegające na nieświadomej aktywności seksualnej podczas snu. Seksomnia ...

Skutki bezsenności

Negatywne skutki bezsenności są następstwem zwiększonej aktywności komórek nerwowych w mózgu. Brak snu może spowodować ...

Zioła na sen – jakie działają najlepiej i skutecznie?

Problemy z zasypianiem, bezsenność i wybudzanie się w nocy to częsty objaw stresu. Zanim padnie ...

Problemy ze snem i z zasypianiem

Trudności z zaśnięciem i utrzymaniem snu, częste wybudzanie się oraz niespokojny sen może oznaczać bezsenność. ...

Przyczyny bezsenności

Zdrowy sen jest niezbędny dla właściwego funkcjonowania organizmu, ponieważ warunkuje m.in.: optymalny wzrost, prawidłowe działanie ...

Komentarze (0)