Choroby brudnych rąk

Nazwą „choroby brudnych rąk” określane są schorzenia przenoszące się w dużej mierze drogą pokarmową poprzez spożycie skażonych pokarmów, płynów itp. Nazwa wynika z tego, że typowym i najskuteczniejszym sposobem zapobiegania im jest właściwa higiena na czele z prawidłowym i odpowiednio częstym myciem rąk z użyciem wody i mydła. Do chorób tych należą m.in. wirusowe zapalenia wątroby typu A i E, salmonelloza, czerwonka, biegunki podróżnych.

Najważniejsze choroby brudnych rąk to:

  • wirusowe zapalenie wątroby A,
  • wirusowe zapalenie wątroby E,
  • zakażenia rotawirusowe,
  • zakażenia norowirusowe,
  • salmonelloza,
  • shigelloza,
  • biegunki podróżnych.

WZW typu A

Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A, żółtaczka pokarmowa) to ostra choroba zakaźna wątroby spowodowana przez enterowirusa. Przenosi się drogą pokarmową poprzez spożywanie zanieczyszczonych pokarmów (wirus jest wydalany z kałem). U dzieci przebiega zwykle bezobjawowo lub skąpowobjawowo, u dorosłych typowe objawy to gorączka, biegunka, bóle brzucha, torsje, a przede wszystkim zażółcenie spojówek i skóry (wskutek uszkodzenia wątroby).

Choroba jest ostra i zwykle nie jest groźna dla życia (poza bardzo nielicznymi przypadkami), a także – w przeciwieństwie do wirusowych zapaleń wątroby B i C – nigdy nie przechodzi w formę przewlekłą. WZW A była częsta w Polsce w okresie PRL-u (osoby, których dzieciństwo trwało w tym czasie, zazwyczaj posiadają odporność po bezobjawowym zachorowaniu), a obecnie jest częsta w krajach rozwijających się (w tym będących celem wyjazdów turystycznych, np. Egipt, Turcja).

Istnieje szczepionka chroniąca przed tą chorobą brudnych rąk, której stosowanie zalecane jest u osób wyjeżdżających do krajów rozwijających się oraz osób pracujących przy produkcji i przetwórstwie żywności, a także u dzieci (można ją stosować od 2 roku życia), żeby uniknąć zachorowania w wieku dorosłym.

WZW typu E

Wirusowe zapalenie wątroby typu E (WZW E) także należy do chorób brudnych rąk. Jest to ostra choroba zakaźna wątroby spowodowana przez kaliciwirusa. Drogi przenoszenia i objawy są zbliżone do WZW A, choć przeważnie nieco cięższe. Choroba występuje na niektórych obszarach w krajach rozwijających się. W przypadku WZW E nie istnieje szczepionka.

Bardzo charakterystyczną cechą jest bardzo wysoka śmiertelność wśród chorych kobiet będących w trzecim trymestrze ciąży, sięgająca 25%, dlatego też kobiety ciężarne nie powinny podróżować do obszarów, gdzie występuje podwyższona częstość WZW E (aktualne informacje należy uzyskać w poradni chorób zakaźnych lub stacji Sanepid).

Rotawirusy i norowirusy

Rotawirusy i norowirusy wywołują ostre, zazwyczaj kilkudniowe choroby biegunkowe (z towarzyszącą gorączką i wymiotami), często przybierające postać masowych lokalnych zakażeń.

Rotawirusy

Biegunki spowodowane przez rotawirusy są typowe dla małych dzieci i często występują w formie masowych zachorowań np. w żłobkach czy na oddziałach szpitalnych, na których przebywają takie dzieci. Z uwagi na wysoką zakaźność bardzo łatwo zachorować może personel i osoby odwiedzające. W przypadku biegunki u małych dzieci ważna jest kontrola lekarska, ponieważ u nich nawet stosunkowo łagodna biegunka i wymioty mogą prowadzić do zagrażającego życiu odwodnienia. Istnieją szczepionki, które mogą być podawane doustnie niemowlętom, chroniące przed zakażeniem najczęstszymi typami rotawirusów.

Norowirusy

Norowirusy należą do tej samej rodziny co wirus WZW E. Biegunki spowodowane przez nie zazwyczaj przebiegają jako masowe zachorowania w zamkniętych środowiskach (domy opieki, internaty itp.). Charakterystyczne są epidemie biegunek na statkach wycieczkowych powodowane najczęściej przez wirusa Norwalk. W przypadku norowirusów nie ma szczepionki.

Zakażenia bakteryjne

Typowe zakażenia bakteryjne związane z drogą pokarmową to zakażenia powodowane przez bakterie z rodzajów Salmonella i Shigella.

Bakterie z rodzaju Shigella wywołują biegunkę przebiegającą zwykle bardzo ciężko, z wydalaniem krwi, stąd nazwa choroby – czerwonka (inna nazwa to dyzenteria). Choroba ta jest w Europie stosunkowo rzadka, ale częsta w krajach rozwijających się.

Bakteria Salmonella enterica subsp. enterica występuje w ponad 2000 serowarach (odmianach) dzielących się na odmiany jelitowe i durowe. Odmiany jelitowe wywołują ostrą chorobę przebiegającą z biegunką i wymiotami. Charakterystyczne są masowe zachorowania, których źródłem jest skażony pokarm (zazwyczaj zawierający jajka), taki jak np. krem w ciastach, lody itp. Odmiany durowe (na czele z Salmonella Typhi) wywołują ciężką chorobę ogólnoustrojową przebiegającą z:

  • wysoką gorączką,
  • różową wysypką,
  • objawami ze strony przewodu pokarmowego.

W Polsce dur brzuszny (tyfus) obecnie nie występuje poza sporadycznymi zakażeniami, ale nadal jest częsty w krajach rozwijających się, a także w krajach bałkańskich. Przed durem brzusznym chroni szczepionka.

Ważne jest to, że u części osób po przebyciu zakażenia dochodzi do bezobjawowego nosicielstwa bakterii w pęcherzyku żółciowym i ich wydalania z kałem (do momentu usunięcia pęcherzyka), co może grozić kolejnymi zakażeniami.

W historii znana jest postać tzw. Tyfusowej Mary, czyli kucharki Mary Mallon pracującej w Nowym Jorku i okolicach, która pracowała (później pod fałszywymi nazwiskami) w różnych domach i instytucjach, gdzie dochodziło do zakażeń durem brzusznym. Mary Mallon odmawiała jakiegokolwiek leczenia, a do szpitala została zabrana dopiero po tym, jak kilku policjantów z trudem ją obezwładniło; w rezultacie po kilku latach została dożywotnio umieszczona w szpitalu zakaźnym (Sąd Najwyższy USA wydał w tej sprawie indywidualne postanowienie).

Biegunka podróżnych jest kolejną z chorób brudnych rąk. Jest ona kilkudniową ostrą chorobą biegunkową, powodowaną zazwyczaj przez bakterię Escherichia coli (także inne bakterie, wirusy bądź pasożyty). Jak nazwa wskazuje, pojawia się ono zazwyczaj u turystów, niedługo po przybyciu na miejsce przeznaczenia. Zakażenie wiąże się przeważnie z tym, że osoby zmęczone podróżą, jak również zajęte zaznajamianiem się z nowym miejscem, zaniedbują przestrzeganie higieny. W zapobieganiu wystąpieniu biegunki podróżnych wskazane jest, oprócz profilaktyki lekami, także stosowanie probiotyków.

Zasady zapobiegania chorobom brudnych rąk

Do chorób brudnych rąk można zaliczyć także wiele innych zakażeń przenoszących się drogą pokarmową, które jednak mogą wymagać odrębnego omówienia.

Podstawowym sposobem zapobiegania chorobom brudnych rąk jest mycie rąk. Już jednorazowe umycie rąk powoduje usunięcie do 70% drobnoustrojów. Ważne jest to, aby było to prawidłowe mycie rąk, czyli nie takie, jak się często praktykuje, polegające na przetarciu wewnętrznej strony dłoni i pominięciu większości innych obszarów. Istotne jest niepominięcie obszarów między palcami, grzbietów dłoni etc. Dlatego też warto zaznajomić się z techniką właściwego mycia rąk.

Samo mycie rąk nie wystarcza, ponieważ łatwo można skazić ręce przez kontakt z zanieczyszczonymi przedmiotami (krany, klamki itd.). Ważne jest, aby unikać mydła w kostkach, a preferować mydło w płynie. Unikać dotykania kranów, klamek itp. poza niezbędnymi sytuacjami. Wskazane jest także noszenie przy sobie pojemniczka ze środkiem antyseptycznym (ewentualnie chusteczek nim nasyconych) i stosowanie go np. po skorzystaniu z toalety, przed jedzeniem i piciem (dotyczy to szczególnie krajów rozwijających się).

Warto także od małego uczyć dzieci, żeby myły ręce w poniższych sytuacjach (te same zasady dotyczą dorosłych):

  • zawsze, gdy są brudne;
  • po każdym skorzystaniu z toalety;
  • przed jedzeniem;
  • po powrocie do domu;
  • po zabawie ze zwierzętami;
  • po dmuchaniu nosa w chusteczkę i zasłanianiu ust, kiedy się kicha lub kaszle;
  • po wizycie w piaskownicy, na placu zabaw itp.;
  • po kontakcie z surowym mięsem, jajkami itp;
  • po kontakcie z odchodami, śmieciami itp.;
  • po wizycie w przychodni, szpitalu, aptece (zwłaszcza w sezonie grypowym), po wizycie w zoo itp.

W przypadku pokarmów i napojów w krajach rozwijających się należy spożywać tylko takie potrawy, których podanie (wygląd lokalu i obsługi) nie budzi wątpliwości, a także powinny być to raczej potrawy poddawane obróbce termicznej.

Należy pić wodę przegotowaną oraz podaną w czystych naczyniach, a w warunkach „polowych” wodę poddaną dezynfekcji chemicznej; można pić bez przegotowania także napoje z zamkniętych fabrycznie butelek, o ile są to produkty znanych marek (miejscowi producenci mogą nie przestrzegać wymogów sanitarnych, należy jednak zawsze liczyć się z podróbkami) oraz butelka została otwarta przy kliencie. Ryzykowne jest korzystanie z żywności i napojów od ulicznych/plażowych sprzedawców oraz napojów zawierających kostki lodu (mogą być przygotowane z zanieczyszczonej wody).

Opublikowano: ; aktualizacja: 24.05.2017

Oceń:
4.7


Może cię

Rotawirusy

Rotawirusy to wirusy z rodziny reowirusuów, które są częstą przyczyną wymiotów i biegunki u dzieci ...

WZW – rodzaje wirusowych zapaleń wątroby

Zapalenia wątroby jest to grupa różnych chorób, których wspólnym mianownikiem jest stan zapalny tego narządu, ...

Wymioty i biegunka u dziecka

Biegunka jest objawem charakteryzującym się zwiększoną częstością oddawania stolca w formie płynnej lub półpłynnej albo ...

Szczepienie przeciwko rotawirusom

Chociaż szczepienie przeciwko rotawirusom nie zostało ujęte w Polskim Programie Szczepień Ochronnych, to jest to ...

Biegunka ostra

Biegunka jest częstym objawem, niepokojącym niejednego pacjenta. Może dotykać zarówno dzieci (co jest częstsze i ...

Biegunka u niemowlaka – jak sobie radzić?

Kupka niemowlaka to gorący temat dla wielu rodziców. Zmiany w ilości, kolorze czy konsystencji stolca ...

Biegunka podróżnych

Biegunka podróżnych jest to choroba dotykająca ok. 40% turystów wyjeżdżających głównie do Afryki Północnej, czyli ...

Biegunka podróżnych

Biegunka podróżnych (łac. diarrhoea viatorum) jest to reakcja organizmu na zmianę wody oraz sposobu przygotowywania ...

Biegunka u niemowląt

Biegunka u niemowlaka jest częstym objawem. Ze względu na charakter organizmu niemowlęcia, biegunki przebiegają nieco ...

Salmonella – objawy zatrucia i leczenie zakażenia

Zakażenie pałeczkami z rodzaju Salmonella innymi niż typhi lub paratyphi zwykle przebiega dość łagodnie i ...

Dur brzuszny – zakażenie, objawy, leczenie i szczepionka

Dur brzuszny to ogólnoustrojowa choroba o etiologii bakteryjnej, rozwojowi której sprzyjają złe warunki sanitarne. Dur ...

Zapalenie wątroby

Zapalenie wątroby może rozwinąć się z wielu różnych przyczyn. Przyczyną stanu zapalnego w obrębie komórek ...

Komentarze (0)