Trąd – przyczyny, postacie, objawy, zarażenie, leczenie

Brak zdjęcia

24 września 2018

Trąd jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie Mycobacterium leprae oraz Mycobacterium lepromatosis. Schorzenie określa się również mianem choroby Hansena czy lepry. Wyróżnia się cztery postacie trądu. Objawy zależą od jego rodzaju. Do zarażenia dochodzi poprzez kontakt z wydzieliną z wrzodów czy błony śluzowej nosa osoby chorej, ale też drogą kropelkową. Jak wygląda leczenie trądu?

Co to jest trąd?

Trąd inaczej określany jest terminem lepra. Występuje dziś jedynie w krajach o niskim poziomie higieny i dużym przeludnieniu. W latach 80-tych XX wieku przewlekła choroba Hansena dotyczyła 5 milinów ludzi na całym świecie, dziś przewlekle chorych jest mniej niż 200 tysięcy. Co roku stwierdza się około 200 tysięcy nowych przypadków, które, w większości, są prawidłowo leczone i nie przechodzą w postać przewlekłą.

Obecnie trąd występuje na terenach Afryki Środkowej, Azji Południowo-Wschodniej, Ameryce Południowej i na Wyspach Oceanu Spokojnego. Prawie połowa przypadków tej choroby dotyczy Indii, a ich faktyczna liczba może być dużo większa, ponieważ prawdopodobnie nie wszystkie zachorowania na tym obszarze są zgłaszane. Trąd, oprócz człowieka, atakuje także niektóre małpy i pancerniki.

Trąd w Polsce

Lepra występowała w Polsce od końca XIII do XVII wieku. Trąd leczony był w tak zwanych leprozoriach, czyli miejscach odosobnienia przeznaczonych dla osób chorych. W Polsce choroba Hansena pojawiła się już po wyprawach krzyżowych, w czasach kiedy przestała być uważana za karę za grzechy, sytuacja chorych była więc lepsza niż we wcześniejszych wiekach.

Pierwsze szpitale dla trędowatych otworzono w Krakowie. Z czasem przekształcono je na przytułki lub miejsca leczenia innych chorób zakaźnych.

Lepra – postacie, rodzaje

Wyróżnia się cztery podstawowe postacie trądu opisane poniżej.

  • Tuberkuloidowa – postać charakteryzująca się łagodnym przebiegiem i małą ilością prątków, w postaci tej przeciwciała nie są wykrywane testami serologicznymi, natomiast o rozpoznaniu mogą świadczyć testy skórne (dodatni odczyn Mitsudy) – występuje ona u osób o z prawidłową odpornością, postać częstsza.
  • Lepromatyczna – w tej postaci przebieg jest dużo cięższy, charakteryzuje go duża liczba prątków, w wykrywaniu tej postaci znaczenie mają testy serologiczne, a testy skórne są zwykle ujemne (ujemny odczyn Mitsudy) – postać ta spotykana jest u osób z zaburzeniami odporności.
  • Nieokreślona – postać tą rozpoznaje się gdy na podstawie objawów ciężko przewidzieć postęp choroby.

Ostatnim rodzajem tej choroby zakaźnej jest postać graniczna, która łączy cechy postaci tuberkuloidowej i lepromatycznej.

Trąd – jakie są przyczyny?

Trąd inaczej zwany jest również chorobą Hansena na cześć Armauera Hansena, który w 1873 roku odkrył bakterię Mycobacterium leprae – czynnik etiologiczny lepry. Druga bakteria wywołująca tą chorobę to Mycobacterium lepromatosis. Zarażenie tymi drobnoustrojami to jedyna przyczyna rozwinięcia się trądu. Bakterie te są zaliczane do grupy prątków wewnątrzkomórkowych i lokalizują się głównie w obrębie makrofagów.

Prątki rozwijają się najlepiej w temperaturze około 28◦C co sprawia, że w organizmie ludzkim wybierają bardziej dystalne, chłodniejsze miejsca, takie jak: twarz, małżowiny uszne, ręce i stopy. Niska temperatura optymalna dla ich rozwoju i długi okres podziału komórkowego sprawia, że czas wylęgania lepry jest długi i w skrajnych przypadkach może wynosić nawet ponad 20 lat.

Trąd – zarażenie

Choroba zakaźna, jaką jest trąd, przenosi się przez kontakt z wydzieliną z wrzodów i błony śluzowej nosa osób chorych. Należy pamiętać, że trąd nie jest schorzeniem szczególnie zakaźnym. Na zarażenie bardziej niż dorośli narażone są oczywiście dzieci, u których objawy rozwijają się najczęściej po kilku miesiącach od zakażenia.

W przypadku ludzi dorosłych o prawidłowej odporności do zarażania dochodzi zwykle drogą kropelkową, rzadziej w przypadku długotrwałych kontaktów z chorym (przy uszkodzonej skórze) –tyczy się to postaci lepromatycznej trądu.

Postać tuberkuloidowa nie jest zaraźliwa. Nie wiadomo, czy trąd może być przenoszony przez owady. Obecność Mycobacterium leprae wykazano w ziemi, a także w mleku chorych matek.

Trąd – choroba – objawy

Objawy choroby będą zależeć od postaci, jaką przyjmie. Często u jednego chorego można dostrzec symptomy cechujące zarówno postać lepromatyczną, jak i tuberkuloidową. Liczne zdjęcia osób chorych na trąd można znaleźć w Internecie.

Trąd tuberkuloidowy – objawy

  • ograniczone zmiany,
  • pojedyncze zmiany występujące w obrębie twarzy, tułowia i kończyn,
  • zmiany naciekowe mogą dotyczyć nerwów: strzałkowego, łokciowego i dodatkowego, a także mniejszych nerwów,
  • zmianą w obwodowym układzie nerwowym towarzyszy utrata czucia i neuralgię,
  • W skrajnych przypadkach dochodzi do uszkodzenia układu kostno-mięśniowego.

Objawy trądu lepromatycznego (guzowatego)

  • obszerne, symetryczne zmiany,
  • charakterystyczny dla tej postaci jest obraz zajęcia błon śluzowych nosa,
  • lwia twarz – choroba powoduje obrzęk tkanek czoła i górnej wargi oraz zapadnięcie nosa co daje charakterystyczny obraz,
  • możliwa jest utrata palców,
  • zmiany mogą pojawiać się w obrębie oczu, prowadząc do ślepoty,
  • utrata owłosienia,
  • zajęcie jąder, prowadzące do bezpłodności.

Choroba Hansena – badania na rozpoznanie

Trędowatość w rozwiniętej postaci nie sprawia dużych problemów diagnostycznych i opiera się na stwierdzeniu charakterystycznych zmian. Należy różnicować ją z układowymi chorobami tkanki łącznej, kiłą, chorobami pasożytniczymi i neurologicznymi. Wczesna diagnostyka lepry opiera się na badaniach mikrobiologicznych i serologicznych.

O pewnym rozpoznaniu decyduje wykrycie prątków Mycobacterium leprae w wycinkach pobranych ze zmian skórnych lub narządowych pacjenta. W postawieniu prawidłowej diagnozy mogą pomóc także testy skórne (przeważnie ujemne w postaci guzowatej) i testy serologiczne (mało przydatne w przypadku postaci tuberkuloidowej).

Trąd – leczenie

Leczenie trądu uzależnione jest od postaci choroby, a także stopnia nasilenia objawów. Ze względu na bakteryjną etiologię tego schorzenia podstawę terapii stanowić będą antybiotyki działające na prątki Mycobacterium. Długość leczenia również uzależnione jest od prezentacji choroby i liczby bakterii wykrywanych w badaniach mikrobiologicznych.

W przypadku pojedynczej zmiany może wystarczyć jednorazowe podanie kilku leków, natomiast w postaci bogato bakteryjnej leczenie może trwać nawet dwa lata. Podstawę antybiotykoterapii stanowi ryfampicyna, inne stosowane leki to niesteroidowe leki przeciwzapalne i sterydy.

W przypadku wystąpienia poważnych zmian degeneracyjnych dotyczących głębszych tkanek, konieczne okazać może się leczenie operacyjne, którego celem jest ulga w cierpieniu i poprawa wyglądu pacjenta. Po zakończonym leczeniu niezbędna może być rehabilitacja i wsparcie psychologiczne, pomaga to pacjentom w powrocie do normalnego funkcjonowania w społeczeństwie.

Obecnie trwają próby nad wprowadzeniem w pełni skutecznej uodparniającej szczepionki na trąd.

Bibliografia

  • „Choroby zakaźne i pasożytnicze”, Zdzisław Dziubek, PZWL, Warszawa 2010, wyd. 4., ISBN: 978-83-200-4534-5
  • „Choroby zakaźne i pasożytnicze”, Anna Boroń-Kaczmarska, PZWL, Warszawa 2017, wyd. 1., ISBN: 978-83-200-5422-4
  • „Choroby zakaźne i pasożytnicze”, Janusz Cianciara, Jacek Juszczyk, Czelej, Lublin 2007, wyd. 1., ISBN: 978-83-60608-34-0
  • „Jak w Krakowie chorowano”, Marek Żukow-Karczewski, Gazeta Krakowska, 4 czerwiec 1993, nr 127
  • ,,Interna Szczeklika 2017”, Piotr Gajewski, Andrzej Szczeklik, MP, Kraków 2017, wyd. 8., ISBN: 978-83-7430-517-4
  • „Choroby zakaźne układu nerwowego”, Paweł P. Liberski, Wojciech Kozubski, Michael Katz, PZWL, Warszawa 2015, wyd. 1., ISBN: 978-83-200-4969-5
  • „Medycyna podróży”, Krzysztof Korzeniewski, PZWL, Warszawa 2015, wyd. 1., ISBN: 978-83-200-5005-9

Opublikowano: ; aktualizacja: 24.09.2018

Oceń:
4.5


Może cię

Toksokaroza

Nicienie z rodzaju Toxocara są przyczyną jednej z najpowszechniejszych chorób pasożytniczych człowieka. Spowodowana przez ich ...

Szigeloza

Zakażenie bakteriami z rodzaju Shigella to inaczej czerwonka bakteryjna lub szigeloza. Choroba rozpoczyna się zwykle ...

Mononukleoza

Mononukleoza to ostra choroba wirusowa przenoszona przez ślinę, występująca najczęściej u małych dzieci i nastolatków. ...

Paciorkowiec – objawy zakażenia, leczenie, jak można się nim zarazić bakteriami?

Paciorkowce należą do bakterii, które wywołują wiele różnych infekcji w organizmie. Najczęściej dotyczą one układu ...

Toksoplazmoza

Toksoplazmoza jest to choroba wywoływana przez pierwotniaka o nazwie Toxoplasma gondii. Panuje powszechna opinia, że ...

Świnka

Nagminne zapalenie przyusznic, przez pacjentów określane jako świnka, to choroba zakaźna przenoszona drogą kropelkową. Najczęściej ...

Glistnica – objawy i leczenie glisty ludzkiej

Glistnica to choroba pasożytnicza wywołana przez zakażenie glistą ludzką (Ascaris lumbricoides), która w postaci dorosłej ...

Tężec

Tężec to ostra i potencjalnie śmiertelna choroba, wywoływana przez neurotoksynę produkowaną przez laseczki Clostridium tetani. ...

Grypa – jak można się zarazić?

Grypa przenosi się drogą kropelkową, można się nią łatwo zarazić poprzez bezpośredni kontakt z osobą ...

Ornitoza (papuzica) – objawy, leczenie psitakozy – choroby ptasiej

Ornitoza to choroba nabywana od ptaków – zarówno dzikich ptaków egzotycznych, jak i ptaków domowych. ...

Choroba kociego pazura

Zabawa z kotem nierzadko kończy się zadrapaniami. Mimo że wydają się one zupełnie niegroźne, mogą ...

Wirusowe zapalenie wątroby C (WZW typu C)

Wirusowe zapalenie wątroby tupu C określane jest cichym zabójcom. Początkowo bezobjawowe, prowadzi do marskości i ...

Komentarze (0)