Zasadowica oddechowa – przyczyny, objawy, leczenie

Brak zdjęcia

9 stycznia 2019

Alkaloza, czyli zasadowica oddechowa, to stan zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej i wzrostu pH krwi, który może doprowadzić nawet do śmierci pacjenta. Przyczyną rozwinięcia się zasadowicy jest zwiększona wentylacja płuc. U pacjenta stwierdza się objawy alkalozy, takie jak np.: tężyczka związana z hipokalcemią, parestezje, zawroty głowy i skurcze mięśni. Leczenie zasadowicy oddechowej polega na przeciwdziałaniu przyczynie, która ją wywołała.

Podwyższone pH krwi

Utrzymanie odpowiedniego stężenia jonów wodorowych w środowisku wewnątrz- oraz zewnątrzkomórkowym to jedno z najważniejszych zadań metabolizmu. Zachowana równowaga kwasowo-zasadowa jest niezbędna do prawidłowego przeprowadzania wszystkich procesów życiowych organizmu, a jej zaburzenia (kwasica i zasadowica) prowadzą do poważnych problemów zdrowotnych, w tym nawet do śmierci.

W zdrowym organizmie pH płynu wewnątrzkomórkowego wynosi około 7, natomiast w płynach zewnątrzkomórkowych jest wyższe i we krwi pH waha się pomiędzy 7,35 a 7,45. Utrzymanie izohydrii, czyli stałego stężenia jonów wodorowych, nie jest zadaniem prostym i wymaga działania wielu mechanizmów.

Ogromną rolę spełniają tu bufory, czyli substancje, których zadaniem jest utrzymywanie w miarę stałego pH podczas dodatkowej podaży niewielkich ilości kwasu czy zasady. Do najważniejszych buforów organizmu zalicza się: bufor wodorowęglanowy (wodorowęglany to związki zawierające w swojej budowie aniony HCO3-), hemoglobinianowy, białczanowy i fosforanowy. W utrzymywaniu w równowadze gospodarki kwasowo-zasadowej bardzo dużą rolę pełnią także płuca i nerki.

Obniżenie pH osocza krwi powoduje kwasicę – jej przyczyną może być hipowentylacja (jest to wtedy tak zwana kwasica oddechowa) lub nagromadzenie się w osoczu substancji o charakterze kwaśnym czy obniżenie stężenia substancji o charakterze zasadowym (kwasica metaboliczna).

Zasadowica polega z kolei na podwyższeniu pH osocza krwi na skutek hiperwentylacji (zasadowica/alkaloza oddechowa) lub utraty kwaśnego soku żołądkowego czy też stosowania leków alkalizujących (zasadowica/alkaloza metaboliczna/nieoddechowa).

Zasadowica oddechowa – co to jest i czy zagraża życiu?

Zasadowica (alkaloza) oddechowa to zaburzenie równowagi kwasowo-zasadowej, w którym dochodzi do wzrostu pH krwi powyżej 7,45 na skutek obniżonego stężenia pCO2 (ciśnienie parcjalne dwutlenku węgla) we krwi – jest to tak zwana hipokapnia. CO2, czyli dwutlenek jest produkowany w procesie oddychania komórkowego i jest transportowany wraz z krwią do płuc, skąd jest wydychany do atmosfery. Dwutlenek węgla rozpuszcza się we krwi na zasadzie rozpuszczania fizycznego, natomiast później, we wnętrzu erytrocytów łączy się z cząsteczkami wody, tworząc bardzo nietrwały kwas węglowy, który natychmiast dysocjuje z wytworzeniem anionów wodorowęglanowych HCO3- oraz kationów wodorowych H+ (H3O+).

Wydech powoduje uwolnienie z płuc dwutlenku węgla, a co za tym idzie, obniżenie stężenia we krwi anionów wodorowęglanowych i kationów wodorowych. Natomiast wdech, wraz z którym do płuc dostaje się powietrze atmosferyczne, podnosi stężenie parcjalne tlenu we krwi (pO2).

Znacznie głębsze i szybsze oddychanie (w stosunku do normalnego) – czyli hiperwentylacja (stała lub okresowa) – powoduje spadek prężności dwutlenku węgla we krwi i wyrównawczy spadek wodorowęglanów (dzieje się tak, aby utrzymać stałe pH płynu wewnątrz- i zewnątrzkomórkowego).

Jeśli hiperwentylacja jest bardziej intensywna lub trwa dłużej, układy buforowe nie są w stanie utrzymać stałego pH w ustroju i dochodzi wówczas do rozwinięcia zasadowicy oddechowej. Zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej organizmu mogą prowadzić do bardzo poważnych konsekwencji, w tym do śmierci.

Jakie są przyczyny zasadowicy oddechowej?

Jak sama nazwa wskazuje, do alkalozy oddechowej dochodzi na skutek zwiększonej wentylacji płuc, jednak przyczyny hiperwentylacji mogą być różne:

  • zasadowica psychogenna – hiperwentylacja związana jest z reakcją na pewien rodzaj silnego bodźca – stres, atak nerwicy, ból, szok, podniecenie czy zimno; może występować także w przebiegu chorób psychicznych;
  • nabyte zmiany naczyniowe w ośrodkowym układzie nerwowym negatywnie wpływające na pracę i funkcjonowanie ośrodków mózgowych;
  • zatorowość płucna;
  • niedodma;
  • odma prężna;
  • alergeny lub toksyny – mogą one pobudzać układ oddechowy;
  • obrzęk płuc;
  • niedotlenienie (hipoksja) – w odpowiedzi na nią może pojawiać się kompensacyjna hiperwentylacja;
  • wentylacja mechaniczna – nieprawidłowo ustawione parametry (takie jak częstość czy głębokość oddechów) maszyn zastępujących lub wspierających oddech własny pacjenta mogą powodować hiperwentylację;
  • leki – przedawkowanie salicylanów, metyloksantyny, aminofiliny, progesteronu lub teofiliny;
  • ciąża – wentylacja pęcherzykowa zwiększa się u ciężarnych kobiet o 60%;
  • wstrząs septyczny – spowodowany bakteriami G(-);
  • zasadowica oddechowa u noworodka.

Zasadowica metaboliczna wywoływana jest przez inne przyczyny.

Zasadowica oddechowa – objawy

Hipokapnia powoduje szereg objawów składających się na obraz zasadowicy oddechowej.

Wśród objawów zasadowicy wymienia się:

  • parestezje – czucie opaczne;
  • bóle w klatce piersiowej;
  • drętwienie w okolicach ust;
  • zawroty głowy;
  • mroczki przed oczami;
  • szumy uszne;
  • zaburzenia świadomości;
  • skurcze mięśni;
  • tężyczkę normokalcemiczną – pojawia się ona najczęściej w związku z hipokalcemią (stanem, w którym wapń we krwi jest znacznie obniżony), niski poziom wapnia we krwi nie tłumaczy jednak mechanizmu powstawania tężyczki w przypadku zasadowicy – jony wapnia, na skutek obniżonego stężenia jonów H+ (H3O+), wiążą się z białkami osocza i stają się nieaktywne;
  • powikłania neurologiczne – zarówno hipokapnia, jak i hiperkapnia wywiera negatywny wpływ na naczynia mózgowe; hipokapnia powodująca alkalozę oddechową zwęża naczynia mózgowe, mogąc prowadzić do niedokrwienia struktur ośrodkowego układu nerwowego.

Hipokaliemia może także towarzyszyć zasadowicy oddechowej, znacznie częściej występuje ona jednak w przypadku zasadowicy metabolicznej.

Objawy innych zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej różnią się od siebie i zarówno zasadowica metaboliczna, jak i kwasica oddechowa będzie powodować rozwinięcie zaburzeń o innym typie.

Badania i parametry na rozpoznanie zasadowicy oddechowej

Ocena stanu równowagi kwasowo-zasadowej opiera się na oznaczeniu poziomu trzech parametrów, którymi są:

  • pH krwi – zasadowica oddechowa ostra nieskompensowana charakteryzować się będzie podwyższonym pH, natomiast wyrównana zasadowica oddechowa będzie się cechować prawidłowym pH;
  • stężenie wodorowęglanów – jest prawidłowe w przypadku niewyrównanej alkalozy i spada, gdy następuje jej kompensacja;
  • ciśnienie parcjalne CO2 (pCO2) – jest obniżone w przypadku każdej postaci zasadowicy.

Leczenie zasadowicy oddechowej

Leczenie zasadowicy oddechowej powinno opierać się na rozpoznaniu i przeciwdziałaniu przyczynie, która doprowadziła do rozwinięcia się alkalozy. Jeśli do hiperwentylacji doprowadził stres lub inne silne emocje, należy starać się uspokoić chorego. Można także spróbować nakłonić go do oddychania w plastikowy woreczek lub balonik – dwutlenek węgla będzie wracał do płuc i stamtąd do krwiobiegu, co zapobiegać będzie hipokapnii.

Jeśli alkaloza spowodowana jest zatruciem lekami lub poważnym uszkodzeniem układu nerwowego, pacjent musi być bezwzględnie leczony na odpowiednio wyposażonym oddziale szpitalnym.

W niektórych przypadkach stosuje się leki osłabiające napęd oddechowy.

Bibliografia

  • Karges W., Al Dahouk S., Interna w 5 dni, Wydanie 1. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2013.
  • Doboszyńska A., Objawy chorób wewnętrznych. Podręcznik dla studentów, Wydanie 1. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2013.
  • Zahorska-Markiewicz B., Małecka-Tendera E. (red.), Patofizjologia kliniczna. Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2014.
  • Gajewski P., Szczeklik A., Interna Szczeklika 2017, Wydanie 8. Wydawnictwo MP, Kraków 2017.
  • Paauw D. S., Burkholder L. R., Migeon M. B., Choroby wewnętrzne: praktyczny przewodnik kliniczny, Tom 1. Wydanie 1. Wydawnictwo Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2009.
Opublikowano: ; aktualizacja: 09.01.2019

Oceń:
4.7


Może cię

Potas – dobowa zbiórka moczu

Badanie potasu w dobowej zbiórce moczu, wykorzystywane jest w diagnostyce i różnicowaniu nadmiaru i niedoboru ...

Zakwaszenie organizmu – objawy, przyczyny, skutki

Zakwaszenie organizmu pojawia się w momencie zachwiania równowagi kwasowo-zasadowej i w zaburzonym środowisku wodno-elektrolitowym, kiedy ...

Chlorki w dobowej zbiórce moczu

Badanie chlorków w dobowej zbiórce moczu wchodzi w skład badania elektrolitów lub badań metabolicznych. Stężenie ...

Gazometria

Gazometria to badanie krwi obejmujące kilka parametrów (stężenie gazów we krwi, wartość pH, poziom wodorowęglanów, ...

Chlorki we krwi – badanie stężenia

Badanie st ężenia chlorków we krwi przeprowadza się zazwyczaj razem z oznaczaniem poziomu innych elektrolitów. ...

Zakwaszony organizm – jakie są objawy zakwaszenia organizmu?

Optymalne środowisko dla przebiegu procesów metabolicznych to pH krwi wynoszące około 7,35–7,45. Zachwianie równowagi między ...

Tachypnoe – przyspieszony i szybki oddech – przyczyny i objawy

Tachypnoe to inaczej przyspieszone oddychanie, oznacza podwyższoną częstość oddechów na minutę. Do potencjalnych przyczyn tachypnoe ...

Chlorki w moczu – badanie

Aniony chlorkowe – chlorki, są głównymi anionami przestrzeni pozakomórkowej. Podobnie jak w surowicy krwi, poziom ...

Zasadowica metaboliczna (alkaloza) – przyczyny, objawy, leczenie

Zasadowica metaboliczna jest zaburzeniem równowagi kwasowo-zasadowej, w którym dochodzi do wzrostu pH krwi. Przyczyną tego ...

pH krwi a równowaga kwasowo-zasadowa organizmu

pH krwi oznaczane jest podczas gazometrii, w trakcie której ocenia się także saturację O2 i ...

Krew włośniczkowa – badanie gazometryczne

Gazometryczne badanie krwi włośniczkowej wykonuje się najczęściej w celu określenia równowagi kwasowo-zasadowej. Krew pobierana jest ...

Wapń w pożywieniu

W organizmie dorosłego człowieka znajduje się około 1200 g wapnia, z czego 99 % występuje ...

Komentarze (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon