Zasadowica metaboliczna (alkaloza) – przyczyny, objawy, leczenie

Zasadowica metaboliczna jest zaburzeniem równowagi kwasowo-zasadowej, w którym dochodzi do wzrostu pH krwi. Przyczyną tego może być zarówno utrata jonów wodorowych i chlorkowych, jak i nadmiar zasad. Objawami są zaburzenia ze strony różnych narządów. Badaniem koniecznym i rozstrzygającym jest gazometria krwi tętniczej. Ważne jest szybkie ustalenie przyczyny i wdrożenie odpowiedniego leczenia, ponieważ zaburzenia te mogą nieść za sobą poważne skutki dla zdrowia pacjenta.

Czym jest zasadowica metaboliczna?

Zasadowica metaboliczna, zwana też nieoddechową jest jednym z zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej. Równowaga ta polega na utrzymywaniu prawidłowego stężenia jonów wodorowych w przestrzeni zewnątrz- i wewnątrzkomórkowej. Zapewnia to prawidłowe funkcjonowanie komórek i narządów w organizmie. Wskaźnikiem mówiącym nam o stężeniu jonów wodorowych jest pH krwi. Prawidłowo mieści się ono w granicach 7,35–7,45. Wzrost pH powyżej tej wartości świadczy o istnieniu zasadowicy (alkalozy), natomiast spadek o kwasicy.

Zarówno kwasicę, jak i zasadowicę dzielimy ze względu na mechanizm powstawania na: oddechową i nieoddechową (metaboliczną). Zasadowica metaboliczna może być związana zarówno ze zwiększoną utratą jonów wodorowych, jak i nadmiernym przyjmowaniem i zmniejszonym usuwaniem zasad, w tym jonów wodorowęglanowych.

Zasadowica metaboliczna – jakie są przyczyny?

Jedną z głównych przyczyn alkalozy metabolicznej jest utrata jonów wodorowych i chlorkowych z organizmu. Dochodzić do tego może drogą pokarmową – przez wymioty i biegunkę, a także przez nerki, np. w wyniku nadmiernej podaży leków o działaniu moczopędnym.

Ważna rolę odgrywa hipowolemia, czyli spadek objętości płynu zewnątrzkomórkowego. W wyniku tego dochodzi do nadmiernego wchłaniania jonów wodorowęglanowych w nerkach, a co za tym idzie – do rozwoju zasadowicy.

Utrata jonów wodoru przez nerki ma miejsce także w przypadku tzw. tubulopatii. Są to rzadkie choroby, w których mamy do czynienia z zaburzeniem funkcji cewek nerkowych. Zaliczamy do nich m.in. zespół Barttera oraz zespół Gitelmana.

Alkaloza metaboliczna i niedobór potasu

Do wystąpienia alkalozy może również przyczynić się niedobór potasu. Przyczynami hipokaliemii, czyli spadku poziomu potasu są: niewystarczająca ilość potasu w pożywieniu, utrata na skutek stosowania leków (dlatego podczas stosowania leków moczopędnych bardzo ważna jest kontrola i ewentualna suplementacja potasu), nadmierne przyjmowanie glikokortykosteroidów i mineralokortykosteroidów oraz choroby takie jak zespół Cushinga i zespół Conna, nadmierne wydalanie potasu wraz z kałem (np. w przypadku stosowania leków przeczyszczających, zespołu złego wchłaniania, raka jelita grubego czy wrzodziejącego zapalenia jelita grubego).

Jak wspomniano wcześniej, nadmierna ilość przyjmowanych zasad, takich jak węglan wapnia, wodorowęglan sodu, mleczan, cytrynian i octan sodu jest przyczyną alkalozy. Dochodzi do tego w sytuacji, gdy ilość przyjmowanych zasad przewyższa możliwości usuwania ich nadmiaru przez nerki.

Warto tutaj wspomnieć o zespole Burnetta, czyli zespole mleczno-alkalicznym. Choroba ta spowodowana jest nadmiernym spożywaniem mleka oraz innych bogatych w wapń produktów i preparatów. Hiperkalcemia z kolei nasila zwrotne wchłanianie jonów wodorowęglanowych w nerkach.

Jakie są objawy zasadowicy metabolicznej?

Objawy alkalozy metabolicznej mogą różnić się od siebie i obciążać poszczególne układy w różnym stopniu.

Jedną z manifestacji alkalozy metabolicznej są zaburzenia ze strony układu nerwowego. Pacjenci mogą mieć do czynienia z zaburzeniami świadomości, zaburzeniami pamięci i koncentracji, zaburzeniami lękowymi, psychozami, zawrotami głowy, a także parestezjami.

Szczególnie niebezpieczne mogą okazać się objawy ze strony układu krążenia. Zaburzenia elektrolitowe mogą prowadzić do zaburzeń rytmu serca. U chorych występują spadki ciśnienia tętniczego oraz spadek rzutu serca.

Zaburzenia ze strony układu oddechowego prowadzą do niedoboru tlenu we krwi, czyli hipoksemii. Dochodzić może do zaburzenia pracy mięśni oddechowych.

Objawy zasadowicy metabolicznej to także tężyczka, czyli nadmierne skurcze mięśni wskutek spadku poziomu wapnia w surowicy. Oprócz skurczu mięśni szkieletowych kończyn mogą wystąpić tzw. równoważniki tężyczki pod postacią skurczu naczyń mózgowych (prowadzi to do przemijającego niedokrwienia mózgu), skurczu naczyń wieńcowych (skutkuje objawami choroby niedokrwiennej serca), skurczu naczyń brzusznych (wywołuje tzw. anginę brzuszną) oraz skurczu naczyń obwodowych.

Zasadowica metaboliczna – powikłania i komplikacje

W przypadku niepodjęcia leczenia możemy mieć do czynienia z różnymi powikłaniami zasadowicy metabolicznej. Rodzaj tych powikłań uzależniony jest od choroby prowadzącej do alkalozy. W sytuacji współistnienia ciężkich zaburzeń elektrolitowych możemy mieć do czynienia z groźnymi dla życia zaburzeniami rytmu serca.

Hipowentylacja towarzysząca zasadowicy metabolicznej może z kolei skutkować niedotlenieniem ośrodkowego układu nerwowego. W przebiegu zasadowicy nieoddechowej mają miejsce mechanizmy kompensacyjne, mające na celu przywrócenie równowagi kwasowo-zasadowej. Biorą w tym udział płuca, które poprzez hipowentylację zwiększają stężenie parcjalne dwutlenku węgla we krwi, a także nerki, które usuwają nadmiar wodorowęglanów.

Rokowanie uzależnione jest od wartości pH krwi – im jest ono wyższe, tym rokowanie pogarsza się, osiągając śmiertelność około 80 proc. przy wartości pH 7,65.

Zasadowica metaboliczna – badania

Jak rozpoznajemy i jakie badania wykonujemy w przypadku zasadowicy metabolicznej?

Podstawowym badaniem umożliwiającym wykrycie zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej jest gazometria krwi tętniczej. W badaniu tym pobiera się krew tętniczą – najczęściej z tętnicy udowej lub promieniowej. Na zasadowicę metaboliczną wskazuje pH krwi powyżej 7,45, prawidłowe ciśnienie parcjalne dwutlenku węgła i zwiększony poziom wodorowęglanów. Jest to zasadowica metaboliczna niewyrównana. W wyniku działania mechanizmów kompensacyjnych dochodzi do wzrostu ciśnienia parcjalnego dwutlenku węgla, a w przypadku zasadowicy całkowicie wyrównanej do normalizacji wartości pH.

Zasadowica metaboliczna – leczenie

Leczenie zasadowicy nieoddechowej powinno opierać się na zwalczaniu przyczyny leżącej u podstaw zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej. Konieczne może okazać się odstawienie leków moczopędnych lub przeczyszczających. U pacjentów z silnymi wymiotami lub biegunkami ważne jest odpowiednie nawadnianie, czyli płynoterapia. W przypadku stwierdzenia niedoboru potasu konieczne jest jego uzupełnienie.

Natomiast osoby zdrowe nie powinny zapominać o przestrzeganiu prawidłowych zasad żywieniowych, co może uchronić je w przyszłości także przed zaburzeniami równowagi kwasowo-zasadowej.

Bibliografia

Opublikowano: ; aktualizacja: 05.10.2018

Oceń:
4.8


Może cię

Chlorki w moczu – badanie

Aniony chlorkowe – chlorki, są głównymi anionami przestrzeni pozakomórkowej. Podobnie jak w surowicy krwi, poziom ...

Osłabienie organizmu – jakie mogą być przyczyny uczucia osłabienia?

Osłabienie organizmu bywa naturalną reakcją na: przemęczenie, przeciążenie obowiązkami oraz stresujący tryb życia. Często jest ...

pH krwi a równowaga kwasowo-zasadowa organizmu

pH krwi oznaczane jest podczas gazometrii, w trakcie której ocenia się także saturację O2 i ...

Przeciwciała IgM przeciw różyczce anty-Rubella IgM

Badanie obecności przeciwciał IgM przeciw różyczce (anty-Rubella IgM) pozwala określić czy osoba badana została zakażona ...

Zakwaszenie organizmu – objawy, przyczyny, skutki

Zakwaszenie organizmu pojawia się w momencie zachwiania równowagi kwasowo-zasadowej i w zaburzonym środowisku wodno-elektrolitowym, kiedy ...

Przeciwciała IgG przeciw różyczce anty-Rubella IgG

Badanie na przeciwciała przeciw różyczce wykonuje się zwłaszcza u kobiet starających się o dziecko. Wirus ...

Warzywa odkwaszające organizm

Zakwaszenie organizmu to problem, który dotyczy wielu osób. Może być przyczyną złego samopoczucia, osłabienia i ...

Zakwaszony organizm – jakie są objawy zakwaszenia organizmu?

Optymalne środowisko dla przebiegu procesów metabolicznych to pH krwi wynoszące około 7,35–7,45. Zachwianie równowagi między ...

Gazometria

Gazometria to badanie krwi obejmujące kilka parametrów (stężenie gazów we krwi, wartość pH, poziom wodorowęglanów, ...

Dysplazja oskrzelowo-płucna – przyczyny, objawy, leczenie

Dysplazja oskrzelowo-płucna występuje głównie u wcześniaków, lecz może też dotyczyć noworodków urodzonych o czasie i ...

Zasadowica oddechowa – przyczyny, objawy, leczenie

Alkaloza, czyli zasadowica oddechowa, to stan zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej i wzrostu pH krwi, który może ...

Co na wzdęcia? Jak leczyć uporczywe wzdęcia i gazy?

Co na wzdęcia? To częste pytanie pacjentów, którzy zmagają się ze wzdętym brzuchem i nadmiernymi ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon