Czarnuszka – nasiona i napar – właściwości, zastosowanie, przeciwwskazania i przepisy

Czarnuszka to roślina o czarnych stożkowatych nasionach, znana również pod nazwą czarnucha, kmin czarny czy kolendra rzymska. Jej nazwa pochodzi od łacińskich słów niger – czarny, nigellus – czarnuszek. Dzięki charakterystycznemu smakowi wykorzystywana jest w kulinariach, natomiast jej liczne właściwości sprawiają, że doskonale sprawdza się także w lecznictwie i kosmetyce.

Co to jest czarnuszka?

Czarnuszka siewna od ponad 2000 lat wykorzystywana jest do celów leczniczych. Naturalnie występuje w rejonach Morza Śródziemnego, lecz aktualnie uprawiana jest w wielu krajach, w tym także w Polsce. Pod nazwą czarnuszka (Nigella L.) kryje się 20 gatunków tej rośliny, jednak najbardziej popularna jest czarnuszka siewna (Nigella sativa L.). Jej nasiona mają ostry, korzenny smak i charakterystyczny zapach.

Czarnuszka znajduje zastosowanie w przemyśle spożywczym oraz kosmetycznym, a jej właściwości lecznicze były doceniane już w starożytnym Egipcie. Wzmianki o niej można znaleźć w Starym Testamencie, w zapiskach z czasów Hipokratesa i Galena, jak również w notatkach duchownych. Nasiona oraz olej z czarnuszki wykorzystywano głównie w chorobach układu oddechowego, przy problemach z żołądkiem i wątrobą, przy obniżonej odporności i złym samopoczuciu. Leczono w ten sposób astmę, kaszel, zapalenie oskrzeli, bóle reumatyczne, brak apetytu, mdłości czy niestrawność.

Skład chemiczny czarnuszki uzależniony jest od jej pochodzenia i żyzności gleby. Główny składnik nasion to tłuszcze – większość z nich to niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) z grupy omega-6 oraz omega-3. Są one szczególnie ważne, gdyż organizm nie potrafi sam ich wytworzyć i muszą być dostarczane z pożywieniem. W nasionach obecne są również węglowodany, białka, witaminy i składniki mineralne.

Czarnuszka – właściwości

Czarnuszka uznawana jest za roślinę o działaniu plejotropowym (wykazuje korzystny wpływ na dwie lub więcej funkcji organizmu). Zawiera liczne związki aktywne, alkaloidy, saponiny, polifenole i olejki eteryczne – dominującym jest tymochinon, któremu przypisuje się liczne właściwości zdrowotne.

Olej z czarnuszki ma silne działanie antyoksydacyjne, chroni komórki przed szkodliwym działaniem wolnych rodników, redukuje stres oksydacyjny.

Czarnuszka zwiększa odporność, gdyż ma właściwości przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne. Tymochinon wzmacnia działanie antybiotyków w leczeniu zakażeń gronkowcem złocistym (Staphylococcus aureus). Badania potwierdzają również właściwości przeciwgrzybicze i przeciwpasożytnicze czarnuszki.

Hamuje ona także rozwój chorób układu oddechowego – badania na ochotnikach z objawami astmy wykazały silne działanie przeciwastmatyczne. Związki aktywne obecne w czarnuszce rozszerzają oskrzela, dlatego warto stosować napar z czarnuszki przy nieżycie nosa i gardła.

Ekstrakt z nasion czarnuszki chroni wątrobę przed toksynami, usprawnia metabolizm glukozy, pracę serca, obniża ciśnienie krwi.

Czarnuszka siewna nie podrażnia żołądka, może być stosowana jako przyprawa zamiast pieprzu. Olejki eteryczne w niej zawarte zmniejszają ryzyko wrzodów żołądka poprzez hamowanie wydzielania kwasu żołądkowego, dodatkowo wykazują właściwości przeciwnowotworowe, powstrzymujące wzrost komórek rakowych.

Alkoholowy ekstrakt z nasion czarnuszki działa przeciwzapalnie i przeciwbólowo. Stosowany zarówno od wewnątrz, jak i na skórę, zmniejsza podrażnienia i stany zapalne, sprawdza się też przy łagodzeniu oparzeń słonecznych. Z nasion czarnuszki można przygotować leczniczą nalewkę.

Czarnuszka – zastosowanie i przeciwwskazania

Czarnuszka najczęściej wykorzystywana jest w kulinariach. Dodaje się ją do tłustych dań mięsnych, bigosów, kiszonych i marynowanych ogórków (zwiększa ich jędrność i trwałość). Czarnuszka jest bardzo popularna w piekarnictwie – dodaje się ją do chleba i bułek.

Stosowana jest również do wypieków domowych. W sprzedaży dostępne są gotowe mieszanki do wypieku chleba z czarnuszką, ciasteczka zbożowe, hummus, sery oraz herbaty z nasionami czarnuszki.

Olejki eteryczne wykorzystywane są do przygotowywania likierów. W kosmetyce czarnuszka stosowana jest do produkcji luksusowych perfum, kremów do twarzy, odżywek i masek do włosów oraz mydeł. Ususzone gałązki czarnuszki mogą być wykorzystane do robienia bukietów kwiatowych. Czarnuszka jest również naturalnym lekarstwem na wiele różnych schorzeń. Ma bardzo niską toksyczność, dlatego można ją stosować u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących.

Ile dziennie spożywać czarnuszki? Mielone nasiona stosuje się w dawce 2–5 g dwa razy dziennie, natomiast olej dwa razy dziennie od ¼ do ½ łyżeczki u dzieci i 1 łyżeczkę u dorosłych. Badania pokazują, że jedynie silny ekstrakt z czarnuszki jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży – ze względu na wpływ na skurcze macicy.

Jak jeść czarnuszkę – przepisy

Czarnuszka idealnie komponuje się w sałatkach z soczystymi warzywami, słodkimi owocami i orzechami, dodaje ostrości i lekkiej goryczy. Czarnuszkę mieloną lub całe nasiona dodaje się do past warzywnych i humusów. Można ją wykorzystać do przygotowania bułek, chleba, pasztecików, focacci, pity, placków naan, past makaronowych, a także domowych twarogów.

Przepis na napar z czarnuszki przeznaczony do inhalacji przy nieżycie nosa lub gardła:

  • 1 szklanka wody,
  • 1 łyżeczka nasion czarnuszki.

Wszystko gotować 10–15 minut. Napar można wykorzystać również do nacierania włosów czy suchej skóry.

Przepis na nalewkę z miodem:

  • ½ szklanki mielonych nasion czarnuszki,
  • ½ szklanki miodu,
  • 1 szklanka wódki 40 proc.

Miód i czarnuszkę połączyć, dodać wódkę, odstawić na kilka dni, przyjmować 1–2 łyżeczki dziennie u osób dorosłych w trakcie przeziębienia.

Czarnuszka – gdzie kupić, cena

Nasiona czarnuszki stały się ostatnio bardzo popularne i można je kupić praktycznie wszędzie – w małych sklepikach, dużych marketach, sklepach ze zdrową żywnością czy sklepach internetowych. Cena za 250 g nasion czarnuszki jest bardzo zróżnicowana, zaczyna się od 4 zł, a kończy na około 35 zł. Czarnuszkę można kupić zarówno w małych saszetkach, jak i w kilogramowych opakowaniach.

Olej z czarnuszki jest bardziej wyszukanym produktem i otrzymamy go w większych sklepach, szczególnie na dziale ze zdrową żywnością, w aptece, jak również przez Internet. Cena oleju to 20–50 zł za 250 ml. Wybierając go należy zwrócić uwagę, aby był odpowiedniej jakości. Najwięcej wartości odżywczych i związków aktywnych zachowuje olej tłoczony na zimno (do 40oC), świeży, nieprzetworzony (nierafinowany), rozlewany do butelek z ciemnego szkła, odpowiednio przechowywany, bez dostępu do światła.

Bibliografia

  • Wolski T. i wsp., Zawartość lipidów i olejku eterycznego oraz właściwości biologiczne nasion czarnuszki siewnej (Nigella sativa L.). Postępy Fitoterapii, 2017, 18, 3: 235–241.
  • Borusiewicz M. i wsp., Nigella sativa L. – roślinny surowiec o właściwościach plejotropowych. Postępy Fitoterapii, 2015, 16, 4: 223–236.
  • Yamell E. i wsp., Nigella sativa: holy herb of the Middle East, alternative and complementary therapies. Alternative Complementary Therapies, 2011, 17,  2.
Opublikowano: ; aktualizacja: 22.02.2019

Oceń:
4.3


Może cię

Ruszczyk kolczasty – właściwości, zastosowanie, skutki uboczne – na co pomaga?

Ruszczyk kolczasty (myszopłoch) to roślina, której właściwości zadecydowały o szerokim zastosowaniu w lecznictwie. Dzięki działaniu ...

Porost islandzki – właściwości i przeciwwskazania

Porost islandzki to potoczna nazwa płucnicy islandzkiej, która jest połączeniem grzybów oraz glonów. Występuje na ...

Fiołek trójbarwny (bratek) – właściwości, zastosowanie w leczeniu chorób

Fiołek trójbarwny zwany popularnie bratkiem polnym to roślina należąca do rodziny fiołkowatych. Występuje ona na ...

Hydrokortyzon – co to za maść, zastosowanie, przeciwwskazania, dawkowanie i skutki uboczne

Hydrokotyzon znany jest jako popularna maść sterydowa bez recepty. Działa głównie na stan zapalny i ...

Arcydzięgiel litwor – co to jest, właściwości lecznicze, zastosowanie, przeciwwskazania

Arcydzięgiel litwor to roślina uprawiana w ogrodach i występująca dziko na terenach górskich. Surowcem leczniczym ...

Szafran – cena, właściwości i zastosowanie

Szafran charakteryzuje się piękną barwą i wyjątkowym aromatem. Obecnie jest jedną z najdroższych przypraw na ...

Anyż i anyżek – co to jest, właściwości, zastosowanie, cena

Anyż gwiaździsty i anyż biedrzeniec to dwie przyprawy, które pod kilkoma względami są do siebie ...

Lawenda – właściwości lecznicze, kosmetyczne, zastosowanie, działanie

Właściwości lawendy i olejku lawendowego znalazły zastosowanie zarówno w lecznictwie, jak i kosmetyce. O działaniu ...

Jasnota biała – właściwości i zastosowanie lecznicze, skutki uboczne, przeciwwskazania

Jasnota biała to roślina podobna do pokrzywy, jednak jej liście nie nie parzą (stąd określenie ...

Trędownik bulwiasty – właściwości, zastosowanie i przeciwwskazania

Trędownik bulwiasty jest roślina powszechnie występującą na wilgotnych terenach Polski. Jednak jego właściwości lecznicze nie ...

Arnika górska – właściwości i zastosowanie – żel, maść, czy tabletki?

Arnika górska, znana również pod nazwą kupalnik górski, jest rośliną z rodziny astrowatych. W Europie ...

Wiesiołek na skórę i płodność – właściwości, zastosowanie, dawkowanie i przeciwwskazania

Wiesiołek to roślina o wielu właściwościach. Skutecznie poprawia stan skóry, wspomagając leczenie trądziku, a także ...

Komentarze i opinie (0)

Drogi Użytkowniku!
Zależy nam, aby dostarczane przez nas serwisy w pełni spełniały Twoje oczekiwania. Dlatego prosimy — wyraź zgodę na przetwarzanie danych, które trafiają do nas, gdy korzystasz ze stron i aplikacji HF Media sp z o.o. W każdej chwili możesz wycofać swoją zgodę.

25 maja 2018 roku weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”).

Dowiedz się więcej o zasadach przetwarzania Twoich danych, które weszły w życie 25 maja 2018. Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które z pewnością rozwieją wszystkie Twoje wątpliwości. Jeżeli masz więcej pytań — skontaktuj się z nami.

Dane — jak je zbieramy?

Twoje dane zbieramy w momencie, gdy korzystasz z naszych usług (np. serwisów internetowych). Dane mogą być zapisywane np. w plikach cookies, które instalujemy lub instalują nasi zaufani partnerzy na naszych stronach oraz urządzeniach, które wykorzystujesz do korzystania z naszej oferty.

Administrator danych — kto nim będzie

HF Media sp z o.o. z siedzibą w Łodzi przy ul. Łąkowa 7a, ale także inne podmioty z którymi stale współpracujemy (przede wszystkim w zakresie dostosowywania naszych treści oraz reklam do Twoich potrzeb oraz zainteresowań), ale które nie należą do HF Media sp z o.o. . Oczywiście możesz sprawdzić listę naszych zaufanych partnerów - znajduje się w zakładce Zauwani partnerzy

Przetwarzanie Twoich danych — w jakim celu?

Zależy nam na tym, by przetwarzać Twoje dane w kilku celach:
  • by świadczone przez nas usługi były odpowiedzią na to, co Cię interesuje
  • by treści ukazujące się w naszych serwisach były dopasowane do Twoich zainteresowań
  • również by publikowane przez nas reklamy odpowiadały Twoim potrzebom i upodobaniom
  • by świadczone przez nas usługi nie były polem do nadużyć i oszustw — bezpieczeństwo Twoich danych jest nas najważniejsze

Możliwość przekazywania Twoich danych — komu?

W większości dane dotyczące ruchu naszych użytkowników gromadzone są przez naszych zaufanych partnerów. Prawo daje nam także możliwość przekazania danych podmiotom, które będą je przetwarzać na nasze zlecenie. Mogą to być na przykład podwykonawcy naszych usług, agencje marketingowe oraz oczywiście organy typu sądy czy policja, które mogą żądać danych na podstawie obowiązującego prawa.

Twoje prawa w stosunku do danych

Pamiętaj, że w każdej chwili masz prawo do wycofania udzielonej zgody na przetwarzanie danych przez HF Media sp z o.o. i jego zaufanych partnerów. Możesz również zażądać dostępu do swoich danych — w dowolnym momencie możesz je usunąć, sprostować, ograniczyć ich przetwarzanie, przenieść czy wnieść skargę do organu nadzorczego — GIODO.

Podstawy prawne przetwarzania Twoich danych

Nie zapominaj, że w każdym przypadku przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na podstawie prawnej na bazie obowiązujących przepisów. Jedną z nich może być konieczność przetwarzania danych do wykonania lub zawarcia umowy, której jesteś stroną. Taką umowę może stanowić regulamin jednego z naszych serwisów www, który odwiedzasz. W przypadku marketingu, w tym profilowania podstawą prawną jest Twoja dobrowolna zgoda. W przypadku pozostałych celów, takich jak analityka ruchu lub zapobieganie nadużyciom, podstawą prawną jest uzasadniony interes administratora danych.

Wyraź zgodę na przechowywanie 25 maja 2018 roku, w Twoim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowania, Twoich danych pozostawianych przeze mnie w ramach korzystania oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Wyraź zgodę na przetwarzanie danych po 25 maja 2018 roku w ramach korzystania z oferowanych przez nas i naszych zaufanych partnerów usług. Dzięki temu będziemy trafiać jeszcze lepiej w Twoje preferencje poprzez nasze treści i reklamy. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Jeszcze więcej informacji o przetwarzaniu Twoich danych znajduje się w Polityce Prywatności serwisów HF Media.
Oktawave
FreshMail Sp. z o.o.
Google
Cloudflare
Facebook
Criteo
HotJar
Disqus
TVN
Wirtualna Polska
Quarticon